Mizgîn Arslan: Divê hikûmeta Başûr burs bide sînemavanên jîr
Written by warvin
Tuesday, 25 January 2011 15:28
Warvîn – Amed: Derhênera sînemayê Mizgîn Aslan, ji hikûmeta Herêma Federal a Kurdistanê xwest ku ji bo pêşketina sînemaya kurd bi bursan sînemvanên jîr bide xwendin û wiha got: “Çimkî her derhênerekî/e ku navê xwe bi dinyayê bide naskirin, dê di heman demê de navê Kurdistanê bide naskirin. Hunermend weke nûnerên derve yên welatê xwe ne. Em dema diçin welatekî biyanî bi xwe re welatê xwe, gelê xwe jî dibin. Çimkî beriya her tiştî em pêşî derhênerên kurd in, kurdistanî ne.”
Derhênera kurd Mizgîn Aslan ku heta niha li ser sînemayê pirtûkên bi tirkî nivîsandine û senaryoya fîlman dikişîne, derbarê pêşketinên di sînemaya kurd de, ji kovara me Warvînê re axivî.
Warvin: Çîroka jiyana te gelek balkêş e. Tu li Mêrdînê têne dinyayê, piştre beşa biyologiyê dixwînin, piştre dest bi rojnamevaniyê dikin û niha jî derhêneriya fîlmên sînemayê dikin. Tu ji van her çar aliyên xwe, kîjanî nêzî xwe dibînin?
Mizgîn: Ya rast ez jî nizanim ev yek çawa pêk hat. Tenê tiştekî dizanim; ji roja ku hînê nivîsandinê bûme ve dinivîsim. Nivîsandin ji bo min tekane rê bû û ez jî dixwazim di vê riyê de bijîm. Ger min nenivîsanda, bawer im ez ê bimirama. Hê jî dinivîsim. Jixwe aliyê hevpar a rojnamevanî, nivîskarî û derhêneriyê jî nivîsandin e. Lê biyologî ji van her sê beşan cudatir e. Piştî dibistana seretayî, weke hemû neviyên xwe yên keç, bapîrê min nexwest ez bixwînim. Ji ber vê yekê salek neçûm dibistanê jî. Lê piştî salekê careke din min dest bi dibistanê kir. Em li gundekî Mêrdînê dijiyan. Ji bo ku bixwînim, bapîrê min şertekî danîbû pêşiya min; divê ez bibûma mamoste. Ji ber vê yekê min li Zanîngeha Dîcleyê dest bi xwendina biyologiyê kir. Lê min baş dizanî ku ez ê nebim mamoste. Ez bi xwe hesiyam û nehesiyam, min dixwest tenê binivîsim.
Warvin: Di pirtûkên xwe yên bi navê “Yeşîm Ustaoglu”, “Su, Olum ve Yolculuk” de, tu dibêjî “ger derhênerek bi aliyekî xwe yê herî nepenî re rûberî hev be, ew derhêner auteur e”. Di fîlmê
we yê “Kirasê Mirinê” de, kîjan aliyê we nepenî (veşartî) ye?
Mizgîn: Di Kirasê Mirinê de, ez hewîtiyê weke kirasê mirinê bi nav dikim û di nava vî fîlmî de jiyana meta min a ku çûye ser hewiyê veşartî ye. Heta niha hemû pirtûkên ku min nivîsandine û fîlmên ku min çêkirine, di hemû nivîsên min de, derd, kul û keserên ku min xef kirine veşartî ne. Ez wan yek bi yek der dikim û ev birîn çiqas der dibin, ewqas barê min sivik dibe. Meta min, bi bedelê pereyên gelek mezin, bi pismamê xwe re zewicî bû û çûbû ser hewiyê. Meta min tu caran nedixwest zewaceke wisa bike û heta vî emrê xwe li ber çavên me tundiyeke mezin dît. Tiştê herî xirab ev bû ku ev jiyan êdî weke jiyaneke asayî dihate dîtin. Tu kes jê re nebû alîkar, nekarî alîkarî bike. Tu caran halê wê yê ku ser û çavên wê di nava xwînê de bû, ji ber çavên min neçû. Di fîlmê Kirasê Mirinê de, bêyî ku haya wê jê hebe, çîroka wê tê vegotin. Çimkî ew niha keseke bi felc e. Di dawiya fîlm de, ji bo ku heman nerihetiyê bidim nîşan, min wêneyekê wê bi cih kir. Divê neheqî û pêkanînên xirab ên li ser jinên kur dêdî weke bîranîneke dilşewat bimîne û neyê jibîrkirin.
Warvin: Derbarê sînemaya kurd de pirseke populer ku hemû kes bersiveke cuda didê, heye. Ji bo ku mirov ji fîlmekî re bibêje “fîlmê kurdî”, gelo divê zimanê wî fîlmî bi kurdî be yan tiştên ku derbarê kurdan de be û bi zimanekî din hatibe vegotin têra “kurdbûna” fîlm dike?
Mizgîn: Ji bo îro bersiva min a vê pirsê belê ye. Çimkî kurdan hêj kurdî nebihîstine jî. Heta niha hêj fîlmekî ku bi temamî kurdî ye nehatiye kişandin. Ji ber vê yekê li gorî min ev gel zûde ye vê yekê heq dike. Lê sînemaya neteweyê helbet bi vî awayî tê ravekirin. Ji ber şert û mercên kurdan divê çîroka kurdan û fîlm bi kurdî bêne kişandin.
Warvin: Di vê çarçoveyê de tu fîlmên Yilmaz Guney weke “sînemaya kurd” dinirxînî yan na?
Mizgîn: Ger Yilmaz Guney wan fîlman îro bikişanda, bê şik û guman dê bi kurdî bikişanda. Di sînemaya Yilmaz Guney de dem û merhele hene. Li gorî min fîlmên ku wî piştî pêhesiyana kurdbûna xwe kişand, sitûna sînemaya kurdî ne.
Warvin: Li ser sînemaya ku bi kurdî tê kirin hin rexne hene. Tê gotin ku ev fîlmên (her çiqas kêm jî bin) ku hatine kişandin piranî xîtabê tebeqeya jorîn dike û rola “rexnegiriya sînemayê” dide temaşevanan. Tu jî di vê qenaetê de yî?
Mizgîn: Gelê me hêj nû sînemayê nas dike, nû hîn dibe. Kurd di warê edebiyat û sînemayê de pêşdetir in, xwedî arşîveke kevnartir in. Lê di warê sînemayê de hêj nû ketiye azmûnê. Li gorî min hin fîlmên me li temaşevan zehmet tê. Perwerdehiya ku me ji sînemayê girtiye, aliyên me yên ecibandinê diguherîne. Û gelek caran em ji bîr dikin ka em vî fîlmî ji bo xwe dikişînin an ji bo gelê xwe dikişînin. Nêrîna min a şexsî ev e; divê fîlmên ku têne kişandin li gorî gel bêne kişandin. Çimkî mirov nikare sînemayeke bêyî gel bifikire. Lê şert e ku gel ji nû ve û careke din sînemayê rave bike. Divê bê fêmkirin ku fîlmên şer û qirînê yên Hollywoodê ne huner e. Divê fîlm zêdetir bi kurdî û kurdewar bêne kişandin. Û heta ji dest tê, divê ev fîlm pir bêne nîşandin. Çimkî êdî nîşandana fîlman hêsan bûye. Mirov dikare lig undan jî bide nîşandan. Pêdiviya me îro zêdetir bi mirovên îdealîst heye.
Warvin: Çima fîlmên ku mijarên wan ji rêzê ne, yên weke komedî, evîn nayên kişandin?
Mizgîn: Çimkî pêvajo destûr nade vê yekê. Kurd li her derê hê ji ber nasnameya xwe tên pelçiqandin, tên berderîkirin. Mirin hêj didomin. Fîlmên evîn û komediyê di demên wiha de bêwate têne dîtin. Lê di dîroka sînemaya cîhanê de rastiyek heye; fîlmên komediyê herî zêde di dema şer de hatine kişandin. Kurdan hêj nû derfetên kişandina fîlman bi dest xist. Lê rastiyeke din heye; sînema hunereke aboriyê ye, ev huner bêyî pere çênabe. Ji bo vê yekê divê di destê we de kamera, ronahî û mîkrofonên baş hebin. Dema mirov hejarî û xizaniya kurdan dide berçav, mirov baştir fêm dike çima heta niha derfetên wiha neafirandine.
Warvin: Di sînemaya kurd de sembolên weke çiya û sînor zêde li ber çav in. Gelo ev tenê sîmgeya erdnîgariya kurdan e yan wateyên wê yên din jî hene?
Mizgîn: Kurd evîndarên çiyayan e. Çiyayan weke dê, bav û gora miriyên xwe dibînin. Çiya ji bo kurdan ewqas pîroz in. Ji ber vê yekê di fîlman de jî ev sembol zêde têne bikaranîn. Sînor jî bi qasî çiyayan di jiyana kurdan de watedar in. Bawer im yek kurdekî ku ji sînoran êş û elem nekişandibe tune ye. Ji ber vê yekê ji bo derhênerek, hêmaya herî girîng rastiya gelê wî/wê ye.
Warvin: Di sînemaya tirk de li hemberî kurdan, lazan û hevjînan (gay, lezbiyen) heqaret tên kirin. Laz weke kesên famkor, kurd weke kesên hov û hevjîn jî kêrnehatî didin nîşan. Di sînemaya kurd de jî talûkeyên wiha hene?
Mizgîn: Sînemaya tirk wêneyê dîroka Tirkiyeyê ye. Îro dema mirov li sînemaya tirk dinêre, mirov baştir fêm dike ka Tirkiye çiqas nijadperest, zayendîparêz e. Di nava sînemaya kurd de, mirov dikare bibîne ka kurd heta îro çima hatine pelçiqandin û ji zimanê xwe şerm dikin. Bersiva vê yekê di nava sînemaya tirk de heye. Li gorî wan kurdbûn, nexweşikbûn e, kujerî ye û famkorî ye. Ji serî heta binî heqaret e. Yek du temsîl ne tê de, temsîlên din hemû bi arîşe ne. Di fîlmên demên dawî de, mirov pê dihese ku hindik be jî guherînên baş hene. Lê hêj pir kêm e. Heta ku feraset û mêjiyê tirkan neguhere, dê feraseta derhênerên tirk jî neguhere.
Warvin: Di fîlmên kurdan de mijara hevjînî û zayendîtiyê dernakeve pêş. Li gorî hin derhêneran hêj civaka kurd ji van tiştan re ne amade ye. Tu jî wisa difikirî?
Mizgîn: Em di civakeke kurd de dijîn. Lê peywira sînemayê ew e ku pêşengî bike. Divê li pêşiya gel be. Ji bo îro vegotina mijara zayendîbûnê (cinsî) cihê wêrekiyê ye. Lê yek ji berpirsyariya derhêneran jî wêrekî ye. Helbet dê bên rexnekirin jî, lê şoreş jixwe bi vî awayî çêdibin. Ji bo ku kurd cinsiyetiyê (zayendîbûn) ji holê rakin, teqes pêdivî bi ‘şoreşeke cinsî û zayendîtiyê’ heye.
Warvin: Ger li ser hevjîneke kurd fîlmek bê kişandin, dê çi be?
Mizgîn: Li derve dê pir baş bê dîtin lê ger gel li vî fîlmî temaşe bike, helbet dê nerazîbûn nîşan bide. Lê ez dibînim ku gelê me li gorî 10 sal berê gelek bi pêş ketiye.
Warvin: Di fîlman de çima tim jin lêdan dixwin, rastê tecawizê tên û tim têne peçixandin? Gelo jinên ku çîroka wan a serkeftinê heye û gelek pêşve çûne, nîn in? Çima çîroka jinên serkeftî jî nayê kişandin?
Mizgîn: Bawer im qesta we fîlmên çîroka jinan e. Niha sînemaya jinan bi du qolî dimeşe. Li aliyekî çîroka jinên bindest û li aliyê din jî çîroka jinên serkeftî tên kişandin. Êdî çîrokên sînemaya jinan bi herdu aliyan jî tên dubarekirin. Li gorî min divê êdî ev fîlm neyên kişandin.
Warvin: Di demên dawî de televîzyonên ku bi kurmancî û zazakî weşan dikin vebûn. Yek ji van jî Kurd1 e. Ev qenal fîlmên girîng bi kurdî dublaj dike û dide nîşanî temaşevanan. Hûn vê qenalê qet dişopînin? Li gorî we dublaj di sînemayê de xwedî risteke çawa ye?
Mizgîn: Heta niha min kêm temaşe kiriye. Lê yên ku min temaşe kir jî pir serkeftî bûn. Bi taybetî jî ez girîngî didim bernameyên li ser zarokan. Xeyala min ew e ku nifşên nû ji me pir baştir kurdî bi kar bînin. Ji bo vê yekê jî televîzyon amûreke pir girîng e. Dublaj pir serkeftî ne. Bawer im kesên di vê qadê de dixebitin jî her roj zêdetir bi pêş dikevin, karên baştir çêdikin. Fîlmên ku ji bo dublajê têne hilbijartin pir girîng in. Kurd1 di vî warî de gelek serkeftî ye. Ez dema li TRT 6’ê temaşe dikim, ez dibînim ku TRT 6 di vî warî de fîlmên pir xirab tercîh dike. Dema ku fîlmek bi kurdî bê dublajkirin, beriya her tiştî qelîte û mijara wî fîlmî girîng e.
Warvin: Digel ku tu bi kurdî dizanî jî pirtûkên xwe bi tirkî dinivîsî. Gelo sedemeke vê ya taybet heye?
Mizgîn: Mixabin, min hemû perwerdehiya xwe bi tirkî dît. Her çiqas ji vê yekê pir xemgîn dibim jî, ez neçar im demeke din jî bi tirkî binivîsim. Çimkî niha wexta min a ji bo perwerdehiya zimanekî nû tune ye. Lê di du salên dawî de bi kurdî dixwînim. Ez xebatên girîng ên di vî warî de bi coş û kêfxweşî dişopînim. Ger bi kurdî binivîsim, bawer im ezê zêdetir binivîsim. Çimkî ez çi dinivîsim bila binivîsim, pê dihesim ku bi kurdî wergerê tirkî dikim. Dema ku senaryo dinivîsim, carna pir zehmetî dikişînim. Bi taybetî di senaryoyeke xwe de, min peyva “tifikê” dixwest bi tirkî binivîsim, min kir û nekir nehate hişê min. Hê jî nayê bîra min. Lê ku min bi kurdî binivîsanda, dê kurd bi hêsanê ji vê peyvê fêm bikira. Çimkî “tifik” di kurdî de “tifik” e.
Warvin: Ji bo salên pêş, difikirî bi kurdî pirtûk binivîsî?
Mizgîn: Niha di xewnên şevan de dibînim lê ji bo vê yekê divê kedeke dûvedirê bê dayîn. Kurdî zimaneke pir qedîm û kevnar e. Hûn çiqas li ser bixebitin jî hûn nikarin temam bikin. Zimaneke wisa ye ku hûn tim dikarin peyvên nû çêbikin.
Warvin: Derbarê pêşveçûnên sînemayê yên li Başûrê Kurdistanê de çi difikirî? Platformeke ku hûn derhêner zanebûnên xwe parve bikin heye?
Mizgîn: Ez sînemavanên li wê derê dişopînim. Ber bi başiyê ve diçe lê hêj pir di bin bandora televîzyonê de ne. Ji bo ku sînemayê weke huner qebûl bikin, divê pêşî ferqa di navbera televîzyon û sînemayê de bizanibin. Di vî warî de dikarin ji sînemavan û perwerdekarên baş fêde bigrin. Tişta herî baş a ku em ji dîrokê hîn bûne, tecrûbe ye. Divê li welatên ku pêşî ava bûne û pêvajoya sînemaya wan binêrin. Kurdistan di her warî de welatekî pir dewlemend e. Dema ku li vî welatî şoreşeke kulturê û sînemayê çêbibe, dê çavên hemû cîhanê vegere ser vê axa bihûşt.
Warvin: Ji bo ku di nava kurdan de sînema bi pêş bikeve, divê hikûmeta Başûrê Kurdistanê çi bike? Di vî warî de rexne û pêşniyarên te hene?
Mizgîn: Beriya her tiştî divê kontroleke baş a sînemayê pêk bê. Pêwîst e tiştên ku têne kirin weke “tiştên baş” û “tiştên xirab” bêne cudakirin. Divê ronahiyê bişopînin. Dikarin ji bo teşwîqkirina sînemavanên baş, perwerdehiyên bi burs pêk bînin. Çimkî her derhênerekî/e ku navê xwe bi dinyayê bide naskirin, dê di heman demê de navê Kurdistanê bide naskirin. Hunermend weke nûnerên derve yên welatên xwe ne. Em dema diçin welatekî biyanî, em bi xwe re welatê xwe, gelê xwe jî dibin. Yên ku li wir in, di rastiyê de ne em in. Beriya her tiştî em pêşî derhênerên kurd in, kurdistanî ne.
Dilar Sewledar
http://www.warvin.org/la/index.php?option=com_content&view=article&id=2584:-de-di-heman-deme-de-nave-kurdistane-bide-naskirin-hunermend-weke-nuneren-derve-yen-welate-xwe-ne-em-dema-dicin-welateki-biyani-bi-xwe-re-welate-xwe-gele-xwe-ji-dibin-cimki-beriya-her-titi-em-pei-derheneren-kurd-in-kurdistani-ne-&catid=54:hevpeyvin&Itemid=119
2 Şubat 2011 Çarşamba
31 Ocak 2011 Pazartesi
Milliyet'te daha önce çıkan röportaj...
“Kuma olduktan sonra artık yaşayan bir ölüsünüzdür”
Yönetmen Müjde Arslan’ın halası, 30 yıl önce amcasının oğluna kuma olarak verilmiş. Yediği dayaklar ve çektiği eziyet yüzünden artık ruh sağlığı yerinde değil ve yatalak. Bu hikaye, Arslan’ın “Ölüm Elbisesi: Kumalık” belgeseline ilham verdi
10 Nisan 2009
Yorum YazArkadaşına gönderSitene EkleYazdırPaylaş
ELİF BERKÖZ ÜNYAYelif.berkoz@milliyet.com.tr
Emine’nin güzelliği köyde dillere destan. 16’sına basmadan amcaoğluna kuma veriliyor. Bugünün parasıyla 200 bin TL’lik başlık parası karşılığında... Emine’nin bu kadar erken yaşta kuma gitmesinin nedeni abisinin ikinci kez evlenmek istemesi. Emine “satılınca” abisine de ikinci eş için gereken başlık parası bulunuyor. Emine gördüğü şiddet sonucunda aklını kaçırıyor. Aldığı ilaçlarla yatağa mahkum oluyor.
Yıllar önce Mardin’in Kızıltepe ilçesinde geçen bu hikaye genç yönetmen Müjde Arslan’ın belgeseline ilham kaynağı oluyor. Arslan halası Emine’nin öyküsünden yola çıkarak çektiği “Kirasê Mirinê: Hewîtî / Ölüm Elbisesi: Kumalık”ta Emine’nin yanı sıra altı kuma daha var.
Kadınlar, 28. Uluslararası İstanbul Film Festivali kapsamında 15 Nisan saat 19.00’da Pera Müzesi’nde gösterilecek belgeselde rol yapmıyor, kendi kumalık öykülerini anlatıyor.
Çocukluğunuzda halanızla ilgili aklınıza gelen ilk kare hangisi?
Gece yarısı dayaktan morarmış gözlerle, üstü başı kan içinde kocasının evinden babasının, yani dedemin evine geliyor. Bir keresinde dayaktan kolu kırılmıştı. Bir süre sonra kocasının evine gönderiliyordu. Halam, amcasının oğluna ikinci eş olarak gitmeyi hayatı boyunca kabul etmedi. Bu yüzden şiddet gördü. Bir de anılarımda o hep hamile. 10 yılda altı çocuk doğurdu.
Şimdiyse sanki bir bebek. Konuşmuyor, tepki vermiyor. Defalarca kafasına darbe aldı, içtiği ilaçlar ve yaşadıklarının da etkisiyle bu hale geldi.
“Babam, annemi alabilsin diye dedem halamı kuma verdi”
Siz bu filmin hem yönetmenisiniz hem de hikayenin tam göbeğindesiniz. Belgeselde Emine’nin başına gelenlerin sorumlusu olarak babanızın ikinci kez evlenmek istemesi gösteriliyor.
Babam ilk karısını kaybediyor. İlk eşe verilen başlık parası o kadar yüksek ki ikinci eş için ödenecek başlık parası kalmıyor. İkinci karısıyla yani annemle evlenebilsin diye Emine kuzenine kuma gidiyor.
Hikayede bir suçlu aranacaksa eğer onlar sizin babanız, dedeniz, amcanız yani akrabalarınız. Kurban yine bir akrabanız, halanız. Bu kadar kişisel bir öyküyü anlatmakta sakınca görmediniz mi?
Benim için çekmesi kolay bir film değildi. Başkasına anlatılması çok zor bir öykü bu. Çok yakın arkadaşlarım bile bilmez halamın kuma olduğunu, sonra aklını yitirdiğini... Benim tüm derdim oradaki kadınların hikayelerini anlatabilmekti. Bir dil arıyordum. Herkesin kör, sağır, dilsiz olduğu bir yerden gelmiştim ve bir şey söylemeliydim. Sinema bana aracı oldu. İstediğim kadar üniversite okumuş olayım, İstanbul’da yaşayayım, Kızıltepe’deki kadınların yaşadıkları beni de bağlıyordu.
“Eniştem kendini korumak için ‘Emine’nin hastalığı genetik’ dedi”
Halanıza şiddet uyguladığını söylediğiniz enişteniz belgeselde “Evimizin işi çoktu, çok misafirimiz oluyordu, bu yüzden kuma getirdim Emine’yi” diyor. Yatalak halde yatan halınıza “Emine yeni bir karı getireyim mi?” diye soruyor. Belgeseli izlerken şunu merak ettim: Müjde Arslan o çekimde sinirlerine nasıl hakim oldu?
Halamla ilgili bölümleri kameraya almak benim için çok travmatik bir durumdu. Eniştem kendini savundu, Emine’nin aklını yitirmesin nedeninin genetik olduğunu söyledi. Halbuki öyle bir şey yok. “Senin babanı evlendirmek için Emine’yi aldık. Bir sürü de para verdik” dedi bana. Kontrollü davrandım, soğukkanlıydım... Kendime şunu tekrarlayıp durdum: “Oraya ailemle hesaplaşmaya değil, belgesel çekmeye gittim.”
Sizi dedenizin ve nenenizin büyüttüğünü söylüyorsunuz. Köye gidip ailenizin kirli çamaşırlarını ortalığa dökmenizi nasıl karşıladılar?
Dedem kumalık hakkında bir film çektiğimi öğrenir öğrenmez kapıya dayandı. Dayımda kalıyorduk. “Bugün buradan gideceksiniz. Köyde film çekmeyeceksin” diye bağırdı. Zaten köyde bir röportajım daha kalmıştı. Onu yapıp diğer köylerdeki kumaların hikayelerini dinlemek için yola çıktık.
Köyünüzde, ailenizde kumalık çok yaygın. 29 yaşında 10 çocuklu bir kuma olabilecekken şimdi sinema üzerine yüksek lisans yapan bir yönetmensiniz. Siz nasıl kurtuldunuz kuma olma ihtimalinden?
Beni çok sevdiğim nenem ve dedem büyüttü. İlkokulu bitirdikten sonra dedem “Bana okumayacaksın” dedi. Bir yıl evde oturdum. Onu protesto ettim. Yemek yemiyordum. İğne ipliğe döndüm.
Dayım siyasi tutukluydu, 1991 genel affıyla cezaevinden çıktı. Siyasi tutuklu olduğu için ailede bir ağırlığı vardı. Dedemi ikna etti. Sonra üniversiteyi kazandım. Dedemin tek şartı vardı, öğretmen olacaktım ve Diyarbakır’da okuyacaktım. Böylece evlendirildiğimde yarım gün çalışacak, yarım gün çocuklarıma bakabilecektim. Dicle Üniversitesi’nde biyoloji okudum. Sonra Diyarbakır’da gazetecilik yaparken İstanbul’a 15 günlük bir kurs için geldim ve burada kaldım.
“İlk eş evin aşçısı, ikinci eş gözdesi”
Filmin adı nereden geliyor?
Bu filmin adını kuma kadınlar koydu. Kumalıktan bahsederken, “Kumalık ölüm elbisesini giymektir. Kuma olduktan sonra artık yaşayan bir ölüsünüzdür” diyorlar. Kimisi o elbiseyi giymekle kalmıyor, kendini asıyor da. İntihar kumalar arasında çok yaygın.
Kumalar arasında bir rekabet ortamı da var, değil mi?
Evet, düşmanlık da var. Çünkü koca, eşi bebeğini doğuralı daha 40 gün olmamışken, ilk eşinin üstüne kuma getiriyor. Birbirleriyle iyi anlaşan kumaların yaşı 50’yi geçmiş. Cinsellik bitince düşmanlık da ortadan kalkıyor.
Büyük eşe evin fırıncısı, aşçısı deniyor. Yemeği, mutfak işlerini o yapıyor. Tandıra gidiyor, süt sağıyor... İkinci eş yani kuma için evin hanımı nitelendirilmesi yapılıyor. İlk eş için kaldırılması zor bir durum tabii bu. Sonradan gelenin daha çok sözü geçiyor çünkü erkeğin yeni gözdesi o oluyor.
Belgeselde erkeklere “Neden kuma alıyorsunuz?” diye sorduğunuzda bahaneleri çok...
Şeriata göre dörde kadar hakkımız var diyen de var. Kadınlar kocasız kalırsa kötü yola düşebilir de. Bir diğer bahane erkeğin canı çekerse başka yere gitmesin, evde ikinci bir kadın olsun. Ayrıca “Çocuklar doğdukça Müslümanlık çoğalsın” da diyorlar.
Kumalığın kendilerine bir hak gibi sunulduğunu düşünüyorlar. Bunu biraz pişkince, biraz arsızca kullanıyorlar.
Yönetmen Müjde Arslan’ın halası, 30 yıl önce amcasının oğluna kuma olarak verilmiş. Yediği dayaklar ve çektiği eziyet yüzünden artık ruh sağlığı yerinde değil ve yatalak. Bu hikaye, Arslan’ın “Ölüm Elbisesi: Kumalık” belgeseline ilham verdi
10 Nisan 2009
Yorum YazArkadaşına gönderSitene EkleYazdırPaylaş
ELİF BERKÖZ ÜNYAYelif.berkoz@milliyet.com.tr
Emine’nin güzelliği köyde dillere destan. 16’sına basmadan amcaoğluna kuma veriliyor. Bugünün parasıyla 200 bin TL’lik başlık parası karşılığında... Emine’nin bu kadar erken yaşta kuma gitmesinin nedeni abisinin ikinci kez evlenmek istemesi. Emine “satılınca” abisine de ikinci eş için gereken başlık parası bulunuyor. Emine gördüğü şiddet sonucunda aklını kaçırıyor. Aldığı ilaçlarla yatağa mahkum oluyor.
Yıllar önce Mardin’in Kızıltepe ilçesinde geçen bu hikaye genç yönetmen Müjde Arslan’ın belgeseline ilham kaynağı oluyor. Arslan halası Emine’nin öyküsünden yola çıkarak çektiği “Kirasê Mirinê: Hewîtî / Ölüm Elbisesi: Kumalık”ta Emine’nin yanı sıra altı kuma daha var.
Kadınlar, 28. Uluslararası İstanbul Film Festivali kapsamında 15 Nisan saat 19.00’da Pera Müzesi’nde gösterilecek belgeselde rol yapmıyor, kendi kumalık öykülerini anlatıyor.
Çocukluğunuzda halanızla ilgili aklınıza gelen ilk kare hangisi?
Gece yarısı dayaktan morarmış gözlerle, üstü başı kan içinde kocasının evinden babasının, yani dedemin evine geliyor. Bir keresinde dayaktan kolu kırılmıştı. Bir süre sonra kocasının evine gönderiliyordu. Halam, amcasının oğluna ikinci eş olarak gitmeyi hayatı boyunca kabul etmedi. Bu yüzden şiddet gördü. Bir de anılarımda o hep hamile. 10 yılda altı çocuk doğurdu.
Şimdiyse sanki bir bebek. Konuşmuyor, tepki vermiyor. Defalarca kafasına darbe aldı, içtiği ilaçlar ve yaşadıklarının da etkisiyle bu hale geldi.
“Babam, annemi alabilsin diye dedem halamı kuma verdi”
Siz bu filmin hem yönetmenisiniz hem de hikayenin tam göbeğindesiniz. Belgeselde Emine’nin başına gelenlerin sorumlusu olarak babanızın ikinci kez evlenmek istemesi gösteriliyor.
Babam ilk karısını kaybediyor. İlk eşe verilen başlık parası o kadar yüksek ki ikinci eş için ödenecek başlık parası kalmıyor. İkinci karısıyla yani annemle evlenebilsin diye Emine kuzenine kuma gidiyor.
Hikayede bir suçlu aranacaksa eğer onlar sizin babanız, dedeniz, amcanız yani akrabalarınız. Kurban yine bir akrabanız, halanız. Bu kadar kişisel bir öyküyü anlatmakta sakınca görmediniz mi?
Benim için çekmesi kolay bir film değildi. Başkasına anlatılması çok zor bir öykü bu. Çok yakın arkadaşlarım bile bilmez halamın kuma olduğunu, sonra aklını yitirdiğini... Benim tüm derdim oradaki kadınların hikayelerini anlatabilmekti. Bir dil arıyordum. Herkesin kör, sağır, dilsiz olduğu bir yerden gelmiştim ve bir şey söylemeliydim. Sinema bana aracı oldu. İstediğim kadar üniversite okumuş olayım, İstanbul’da yaşayayım, Kızıltepe’deki kadınların yaşadıkları beni de bağlıyordu.
“Eniştem kendini korumak için ‘Emine’nin hastalığı genetik’ dedi”
Halanıza şiddet uyguladığını söylediğiniz enişteniz belgeselde “Evimizin işi çoktu, çok misafirimiz oluyordu, bu yüzden kuma getirdim Emine’yi” diyor. Yatalak halde yatan halınıza “Emine yeni bir karı getireyim mi?” diye soruyor. Belgeseli izlerken şunu merak ettim: Müjde Arslan o çekimde sinirlerine nasıl hakim oldu?
Halamla ilgili bölümleri kameraya almak benim için çok travmatik bir durumdu. Eniştem kendini savundu, Emine’nin aklını yitirmesin nedeninin genetik olduğunu söyledi. Halbuki öyle bir şey yok. “Senin babanı evlendirmek için Emine’yi aldık. Bir sürü de para verdik” dedi bana. Kontrollü davrandım, soğukkanlıydım... Kendime şunu tekrarlayıp durdum: “Oraya ailemle hesaplaşmaya değil, belgesel çekmeye gittim.”
Sizi dedenizin ve nenenizin büyüttüğünü söylüyorsunuz. Köye gidip ailenizin kirli çamaşırlarını ortalığa dökmenizi nasıl karşıladılar?
Dedem kumalık hakkında bir film çektiğimi öğrenir öğrenmez kapıya dayandı. Dayımda kalıyorduk. “Bugün buradan gideceksiniz. Köyde film çekmeyeceksin” diye bağırdı. Zaten köyde bir röportajım daha kalmıştı. Onu yapıp diğer köylerdeki kumaların hikayelerini dinlemek için yola çıktık.
Köyünüzde, ailenizde kumalık çok yaygın. 29 yaşında 10 çocuklu bir kuma olabilecekken şimdi sinema üzerine yüksek lisans yapan bir yönetmensiniz. Siz nasıl kurtuldunuz kuma olma ihtimalinden?
Beni çok sevdiğim nenem ve dedem büyüttü. İlkokulu bitirdikten sonra dedem “Bana okumayacaksın” dedi. Bir yıl evde oturdum. Onu protesto ettim. Yemek yemiyordum. İğne ipliğe döndüm.
Dayım siyasi tutukluydu, 1991 genel affıyla cezaevinden çıktı. Siyasi tutuklu olduğu için ailede bir ağırlığı vardı. Dedemi ikna etti. Sonra üniversiteyi kazandım. Dedemin tek şartı vardı, öğretmen olacaktım ve Diyarbakır’da okuyacaktım. Böylece evlendirildiğimde yarım gün çalışacak, yarım gün çocuklarıma bakabilecektim. Dicle Üniversitesi’nde biyoloji okudum. Sonra Diyarbakır’da gazetecilik yaparken İstanbul’a 15 günlük bir kurs için geldim ve burada kaldım.
“İlk eş evin aşçısı, ikinci eş gözdesi”
Filmin adı nereden geliyor?
Bu filmin adını kuma kadınlar koydu. Kumalıktan bahsederken, “Kumalık ölüm elbisesini giymektir. Kuma olduktan sonra artık yaşayan bir ölüsünüzdür” diyorlar. Kimisi o elbiseyi giymekle kalmıyor, kendini asıyor da. İntihar kumalar arasında çok yaygın.
Kumalar arasında bir rekabet ortamı da var, değil mi?
Evet, düşmanlık da var. Çünkü koca, eşi bebeğini doğuralı daha 40 gün olmamışken, ilk eşinin üstüne kuma getiriyor. Birbirleriyle iyi anlaşan kumaların yaşı 50’yi geçmiş. Cinsellik bitince düşmanlık da ortadan kalkıyor.
Büyük eşe evin fırıncısı, aşçısı deniyor. Yemeği, mutfak işlerini o yapıyor. Tandıra gidiyor, süt sağıyor... İkinci eş yani kuma için evin hanımı nitelendirilmesi yapılıyor. İlk eş için kaldırılması zor bir durum tabii bu. Sonradan gelenin daha çok sözü geçiyor çünkü erkeğin yeni gözdesi o oluyor.
Belgeselde erkeklere “Neden kuma alıyorsunuz?” diye sorduğunuzda bahaneleri çok...
Şeriata göre dörde kadar hakkımız var diyen de var. Kadınlar kocasız kalırsa kötü yola düşebilir de. Bir diğer bahane erkeğin canı çekerse başka yere gitmesin, evde ikinci bir kadın olsun. Ayrıca “Çocuklar doğdukça Müslümanlık çoğalsın” da diyorlar.
Kumalığın kendilerine bir hak gibi sunulduğunu düşünüyorlar. Bunu biraz pişkince, biraz arsızca kullanıyorlar.
24 Ocak 2011 Pazartesi
Derhêner Arslan: Sînemaya kurdî dînamîkên xwe afirandin
Aknews'te çıkan Kürtçe haber aşağıdadır...
Stenbol, 18 Rêbendan (AKnews) – Li Tirkiyeyê, derhênera kurd Mizgîn Arslan got, sînemaya kurdî jî wek çarenûsa kurdan, bi salên dirêj têkoşîna jiyînê daye û niha êdî dînamîkên xwe afirandine.
Arslan destnîşankir ku, sînemaya kurdî, di nava sînemaya welatên ku kurd lê dijîn de, xwedî dîrokeke veşartiye. Arslan derbarî xebata xwe û duh û îroya sînemaya kurdî de pirsên AKnewsê bersivandin.
Çîroka we ya sînemayê çawa dest pê kir? We çi xebat heta niha kirin?
Di sala 2006 de min yekemîn kurtefîlma xwe ya bi navê “Son Oyun (Lîstika Dawî)” kişand. Wê fîlmê pir xelat girtin û wêrekî da min û bû sebeb ku di Zanîngeha Marmarayê de, ser sînemayê master bikim. Pişt re hin fîlmên din min kişandin, pirtûkên derbarî sinemayê de min berhev kirin, nivîsandin. Ji van pirtûkan yek jî; “Sînemaya Kurdî: Bêwelatî, Sînor û Mirin” e.
Pêwendiya kurdan bi sînemayê re çawa çêbû:
Fîlma yekemîn, “Zarê” ye û di sala 1926 de li Ermenistanê ji hêla Hamo Beknazaryan (bi xwe ermenî ye) ve hatiye kişandin. Tevahî li gundên kurdan derbas dibe û li Elegezê hatiye kişandin. Piştî 80 salan, li Elegezê vê carê Huner Salîm, fîlma Votka Lîmonê dikşîne.
Hûn niha sînemaya kurdî çawa dibînin?
Êdî navê sînemaya kurdî hatiye danîn û ev yek girîng bû. Di sala 1991 û 92 de, Nizamettin Ariç bi navê “Kilamek Ji bo Beko” kişand, çêkerê kurd Senar Turgut jî “Xecê û Siyabend” kişand û ev di sînemaya kurdî de bûn xala werçerxê. Di sala 2000 de fîlma “Dema Hespên Serxweş” a Behman Qubadî di Festîvala Cannesê de “Kameraya Zêrîn” jî di nav de sê xelat girtin û ev yek hem wêneya sînemaya kurdî û hem jî resmiyeta wê bû.
Di nava sînemeya Tirkiyeyê de kurd hene. Yilmaz Guney û Atif Yilmaz ji vana ne... Di gelek fîlman de motîfên kurdî hene, karakterên kurd hene, bi tirkî daxivin lê tê zanîn ku kurd in. Di nava sînemeya Tirkiyeyê de, dîroka sînemaya veşartî a kurdan heye.
Wek navên ku di sînemayê de derketine pêş hûn kî dibînin?
Em dikarin, Qubadî, Hîşam Zaman, Huner Salîm, Şahram Alîdî, Cemil Rustemî, Berî Şalmanî, Celal Conroy, Cano Resebianî bilêv bikin. Her yek, li devereke cihê yên cihanê dijîn. Navên van hemû derhêneran piştî 2000ê hate bihîstin. Di hemuyan de em tesîrên sînemaya welatên ku lê dijîn dibînin. Di sînemaya kurdî de karektera mirovên kurd heye. Tiştên ku gelê kurd dixwaze bibihîze hene: Şêwezara jiyanê, êş û şîn hene. Zeîfiya wan, jiyana gundan û ya bi sînoran parçekirî, jiyana bi mirinê re, li herêmen asê û çiyayî jiyîn... Di warê siyasî de jî bêwelatî, bênasnameyî û tenyabûn...
Bi ya we, bo ku ji fîlmek re “sînemaya kurdî” bête gotin, divê çi taybetmendiyên wê hebin?
Krîtera yekemîn, neteweya derhêner e. Bo sînemaya kurdî jî divê derhêner kurd be. Her wiha divê derhêner di heman demê de zanebûna vê de be. Her wiha divê çîroka kurdan vebêje û fîlm bi xwe jî bi kurdî be. Fîlmên ku çêkerên wan kurd in jî wek fîlmên kurdî divê bên qebûlkirin.
Bi ya we di sînemaya Tirkiyeyê de, rewşa kurdan çawa tê nîşandayîn?
Sînemaya Tirkiyeyê, di asîmîlasyona kurdan de roleke mezin lîstiye. Kurd xerîbê xwe û neyarê xwe bi xwe kirine. Nîmûneyên ku nîşan dane, qibe, nebedew û saxek in. Her kurdek ku bi temaşekirina van fîlman mezin bûye, xwestiye ji kurdbûna xwe bireve. Divê êdî ev tundî jî bidawî were. Nîşandayîna kurdan bi piranî di meseleyên namûsê de, berdêl û xwîndariyê de cih digre. Ev yek hê jî didome.
Piraniya derhênerên kurd, di sirgunê de dijîn. Gelo ev yek ser sinemaya kurdî çawa tesîr dike?
Belê, wek sînemeya Filistîn û ya Ermeniyan. Piraniya derhêner û çêkerên kurd li sirgunê dijîn. Hevpeyvîneke Qubadî, par di Mihrîcana Fîlman a Cannesê de hate weşandin û destnîşan kiribû ku, ew êdî nikare vegere Îranê û hemû malê wî ji baholekê pêk tê. Ev gotinên Qubadî, kurteya sînemaya kurdî ye. Ev derhênerê sînemayê yê bêwelat, di wê baholê de dîrokên ji dil û xemgînî, trajedî, kultur, dîrok, muzîk û meselokan digerîne.
Zextên hemberî sînemaya kurdî yên demên dawî jî di bîra kurdan de ye...
Fîlma “Xecê û Siyabend” ku ji hêla çêker, karsazê kurd Senar Turgut ve hatiye kişandin, ji van yek e. Fîlmê tu carî di sinemayan de şansê nîşandayînê nedî û di dema kişandina fîlmê de jî Turgut li Wanê hate binçavkirin û êşkenceyên giran lê hatin kirin. Yanê fîlm hate sirgunkirin... Fîlmeke dîtir jî “Kilamek ji bo Beko” ya Nizamettin Ariç ku li Almanyayê çêkiribû ye. Fîlm, bi qazancên ku li Almanyayê hatine kirin, li Ermenistanê hate kişandin. Lê tu car li bajarên kurdan, şansê nîşandayînê nedît.
MIZGÎN ARSLAN / PORTRE
Di sala 1981 de li Mêrdînê hate dinê. Biyolojî xwend û rojnamevantî kir. Di Zanîngeha Marmara Fakulteya Ragihandin Beşa Sînemayê de master kir. Pirtûkên wê yên bi navê “Sînemaya Kurdî: Bêwelatî, Sînor û Mirin” û “Rejisor: Atif Yilmaz” û “Av, Mirin û Rêwîtî: Yeşim Ustaoglu” ji hêla Weşanxaneya Agora ve hatin weşandin. Di sala 2006 de fîlma xwe ya yekem “Lîstika Dawî” kişand û di sala 2008 de jî belgefîlma “Kirasê Mirinê: Hewîtî” kişand û fîlmê di mihrîcanên navneteweyî de xelat girtin. Arslan niha amadekariya kişandina fîlma metraj dirêj ya bi navê “Mezelê Wenda” dike.
Stenbol, 18 Rêbendan (AKnews) – Li Tirkiyeyê, derhênera kurd Mizgîn Arslan got, sînemaya kurdî jî wek çarenûsa kurdan, bi salên dirêj têkoşîna jiyînê daye û niha êdî dînamîkên xwe afirandine.
Arslan destnîşankir ku, sînemaya kurdî, di nava sînemaya welatên ku kurd lê dijîn de, xwedî dîrokeke veşartiye. Arslan derbarî xebata xwe û duh û îroya sînemaya kurdî de pirsên AKnewsê bersivandin.
Çîroka we ya sînemayê çawa dest pê kir? We çi xebat heta niha kirin?
Di sala 2006 de min yekemîn kurtefîlma xwe ya bi navê “Son Oyun (Lîstika Dawî)” kişand. Wê fîlmê pir xelat girtin û wêrekî da min û bû sebeb ku di Zanîngeha Marmarayê de, ser sînemayê master bikim. Pişt re hin fîlmên din min kişandin, pirtûkên derbarî sinemayê de min berhev kirin, nivîsandin. Ji van pirtûkan yek jî; “Sînemaya Kurdî: Bêwelatî, Sînor û Mirin” e.
Pêwendiya kurdan bi sînemayê re çawa çêbû:
Fîlma yekemîn, “Zarê” ye û di sala 1926 de li Ermenistanê ji hêla Hamo Beknazaryan (bi xwe ermenî ye) ve hatiye kişandin. Tevahî li gundên kurdan derbas dibe û li Elegezê hatiye kişandin. Piştî 80 salan, li Elegezê vê carê Huner Salîm, fîlma Votka Lîmonê dikşîne.
Hûn niha sînemaya kurdî çawa dibînin?
Êdî navê sînemaya kurdî hatiye danîn û ev yek girîng bû. Di sala 1991 û 92 de, Nizamettin Ariç bi navê “Kilamek Ji bo Beko” kişand, çêkerê kurd Senar Turgut jî “Xecê û Siyabend” kişand û ev di sînemaya kurdî de bûn xala werçerxê. Di sala 2000 de fîlma “Dema Hespên Serxweş” a Behman Qubadî di Festîvala Cannesê de “Kameraya Zêrîn” jî di nav de sê xelat girtin û ev yek hem wêneya sînemaya kurdî û hem jî resmiyeta wê bû.
Di nava sînemeya Tirkiyeyê de kurd hene. Yilmaz Guney û Atif Yilmaz ji vana ne... Di gelek fîlman de motîfên kurdî hene, karakterên kurd hene, bi tirkî daxivin lê tê zanîn ku kurd in. Di nava sînemeya Tirkiyeyê de, dîroka sînemaya veşartî a kurdan heye.
Wek navên ku di sînemayê de derketine pêş hûn kî dibînin?
Em dikarin, Qubadî, Hîşam Zaman, Huner Salîm, Şahram Alîdî, Cemil Rustemî, Berî Şalmanî, Celal Conroy, Cano Resebianî bilêv bikin. Her yek, li devereke cihê yên cihanê dijîn. Navên van hemû derhêneran piştî 2000ê hate bihîstin. Di hemuyan de em tesîrên sînemaya welatên ku lê dijîn dibînin. Di sînemaya kurdî de karektera mirovên kurd heye. Tiştên ku gelê kurd dixwaze bibihîze hene: Şêwezara jiyanê, êş û şîn hene. Zeîfiya wan, jiyana gundan û ya bi sînoran parçekirî, jiyana bi mirinê re, li herêmen asê û çiyayî jiyîn... Di warê siyasî de jî bêwelatî, bênasnameyî û tenyabûn...
Bi ya we, bo ku ji fîlmek re “sînemaya kurdî” bête gotin, divê çi taybetmendiyên wê hebin?
Krîtera yekemîn, neteweya derhêner e. Bo sînemaya kurdî jî divê derhêner kurd be. Her wiha divê derhêner di heman demê de zanebûna vê de be. Her wiha divê çîroka kurdan vebêje û fîlm bi xwe jî bi kurdî be. Fîlmên ku çêkerên wan kurd in jî wek fîlmên kurdî divê bên qebûlkirin.
Bi ya we di sînemaya Tirkiyeyê de, rewşa kurdan çawa tê nîşandayîn?
Sînemaya Tirkiyeyê, di asîmîlasyona kurdan de roleke mezin lîstiye. Kurd xerîbê xwe û neyarê xwe bi xwe kirine. Nîmûneyên ku nîşan dane, qibe, nebedew û saxek in. Her kurdek ku bi temaşekirina van fîlman mezin bûye, xwestiye ji kurdbûna xwe bireve. Divê êdî ev tundî jî bidawî were. Nîşandayîna kurdan bi piranî di meseleyên namûsê de, berdêl û xwîndariyê de cih digre. Ev yek hê jî didome.
Piraniya derhênerên kurd, di sirgunê de dijîn. Gelo ev yek ser sinemaya kurdî çawa tesîr dike?
Belê, wek sînemeya Filistîn û ya Ermeniyan. Piraniya derhêner û çêkerên kurd li sirgunê dijîn. Hevpeyvîneke Qubadî, par di Mihrîcana Fîlman a Cannesê de hate weşandin û destnîşan kiribû ku, ew êdî nikare vegere Îranê û hemû malê wî ji baholekê pêk tê. Ev gotinên Qubadî, kurteya sînemaya kurdî ye. Ev derhênerê sînemayê yê bêwelat, di wê baholê de dîrokên ji dil û xemgînî, trajedî, kultur, dîrok, muzîk û meselokan digerîne.
Zextên hemberî sînemaya kurdî yên demên dawî jî di bîra kurdan de ye...
Fîlma “Xecê û Siyabend” ku ji hêla çêker, karsazê kurd Senar Turgut ve hatiye kişandin, ji van yek e. Fîlmê tu carî di sinemayan de şansê nîşandayînê nedî û di dema kişandina fîlmê de jî Turgut li Wanê hate binçavkirin û êşkenceyên giran lê hatin kirin. Yanê fîlm hate sirgunkirin... Fîlmeke dîtir jî “Kilamek ji bo Beko” ya Nizamettin Ariç ku li Almanyayê çêkiribû ye. Fîlm, bi qazancên ku li Almanyayê hatine kirin, li Ermenistanê hate kişandin. Lê tu car li bajarên kurdan, şansê nîşandayînê nedît.
MIZGÎN ARSLAN / PORTRE
Di sala 1981 de li Mêrdînê hate dinê. Biyolojî xwend û rojnamevantî kir. Di Zanîngeha Marmara Fakulteya Ragihandin Beşa Sînemayê de master kir. Pirtûkên wê yên bi navê “Sînemaya Kurdî: Bêwelatî, Sînor û Mirin” û “Rejisor: Atif Yilmaz” û “Av, Mirin û Rêwîtî: Yeşim Ustaoglu” ji hêla Weşanxaneya Agora ve hatin weşandin. Di sala 2006 de fîlma xwe ya yekem “Lîstika Dawî” kişand û di sala 2008 de jî belgefîlma “Kirasê Mirinê: Hewîtî” kişand û fîlmê di mihrîcanên navneteweyî de xelat girtin. Arslan niha amadekariya kişandina fîlma metraj dirêj ya bi navê “Mezelê Wenda” dike.
19 Ocak 2011 Çarşamba
23 Aralık 2010 Perşembe
Kürt Sineması üzerine söyleşi - 25 Aralık'ta saat 14.30'da
"Kürt sineması var mıdır? Varsa dinamikleri nelerdir, anlatı yapısı nasıldır?" Bu soruların yanıtlarını Min Dit filminin gösterimi sonrası gerçekleşecek "Bir Halkın Görünür Olma Arzusu: Kürt Sineması" başlıklı söyleşimizde arayacağız, 25 Aralık cumartesi saat 14.30'da... İlgili herkesi bekliyoruz... http://www.facebook....com/event.php?eid=164156016953275
28 Kasım 2010 Pazar
"Acıları Hissederken Ortaklaşmak"
27 Kasım 2010 Cumartesi Saat 17:05
Kısa filmi ‘Son Oyun’ ile birçok ödül alan Müjde Arslan, bu kez doğduğu topraklara çevirdi kamerasının yönünü..
Arslan’ın Mardin’de çektiği ‘Ölüm Elbisesi: Kumalık’ adlı belgesel, zulm gören, itilip kalkılan, hor görülen kadınlığın dokunulmaz erkeklik karşısındaki yenilgisini, kumalık adlı can sıkıcı ve can yakıcı geleneğin kadınları nasıl ‘öldürdüğünü’, halası Emine ve diğer kuma giden kadınların yaşam öyküleri üzerinden anlatıldı.
Mardin Eğitim Sen İşçi Atölyesi çalışanlarının yaptıkları açıklamaya göre ;
''
Eğitim-Sen Mardin Şubemizin ''İşçi Filmleri Günleri Atölyesi''nin mutfağında,''ÖLÜM ELBİSESİ: KUMALIK" belgeselinin 23.11.2010 akşamı seyri üretiminde: KADINA yönelik şiddettin bir kaç oturumda ifade edilemeyeceğini, klasörlerce film, belgesel veya röportajın yeterli olamayacağının bilinceydik hepimiz. Elbette ''kuma'' olgusunun bir tarihçesi, sosyolojik seyri ve gerçeğini toplumumuzdaki ön yargılardan arındırarak; kimine göre ''Doğunun sorunu'' kimine göre de '' Kürt Geleneği'' deyip bu işin içinden kolayca sıyrılmanın kolay olmadığının mücadelesini vermek, Eğitim-Sen Mardin Şubesi ''İşçi Filmleri Günleri Atölyesi'' emekçilerine, örgütlü kadın hareketlerine ve tüm duyarlı halklarımıza kalmıştır.
Kadına yönelik şiddetin en acısı ve en ölümcülü olan çok eşliliğin (Kumalığın) tarihçesinde dünyanın bütün kavim ve ulusların kadınları bu şiddete maruz kalmıştır. Çinliler, Hintliler, Yunanlılar(Spartalılar, Atinalılar)Babiller, Asurlular, Persler, Medler, Araplar, Fravunlar, Asyalılar, Avrupalılar ve Afrikalı kadınlar hep bu şiddetten etkilenmiş hala bu işkencelerden kurtulamayan kadınlar vardır. Birçok Afrika ülkesini, ülkemizin bu sorunuyla karşılaştırmak doğru sayılamayacağı gibi ülkemizin, gelişmiş Avrupa ülkeleriyle de karşılaştırmak bir o kadar gerçekçi olmayacaktır.
Türkçede ''KUMA'', Kürtçede '' KİRASÊ MİRİNÊ: HEWÎTΔ, Arapçada ''DIRRA'', Süryanicede ''YABİMTHO'' gibi sözcüklerle anlamlar yüklenmiş, hiç kimseye layık görmediği isimler vermiş halklarımız...
Süryani halk ozanı Miğail Kırılmaz'ın,kuma (Dırra) ile ilgili Süryani-Arap kültürlerinin bir bileşkesi olan tepkilerini:
VIDDIRRA DIRRA DIRRA!.. ''Vıddırra dırra dırra !..hiyyé eşked mırra / Killitkin kulu méi hede amrallah ?
Martıl icdidé eğedle sévir / Martıl atéké tımşi vıdzévır;
Martıl icdidé sevet ırok / Martıl atéké hélefit modzok.
Martıl icdidé sevet gbébet / Martıl atéké kémitlu fişşébet !.. ''
Miğail Kırılmaz'ın Arapça şarkısını derleyen Zekiye Dayar’ın kaleminden bu şarkı için: eve gelen KUMA için, hanımın tavırlarını BÖYLESİ MİZAHLA kim tasvir edebilirdi ki? Elbette bu trajediyi defalarca düğünlerde dinler, müziğiyle eğlenirdik. Geriye dönerek baktığımızda Halk Ozan’ımızın bizleri nasıl da SEANSA ALIP, TEDAVİ ETMEYE ÇALIŞTIĞINI anlardık…
Süryani Halk Ozanı'mızın mısralarındaki KUMA ŞARKISININ anlamına gelince : ''Kuma !.. kuma !..kendi ne kadar acı / Hepiniz benimle söyleyin Allah'ın emri mi ?
Yeni karısına bilezik aldı /Eski karısının kaşları çatıldı.
Yeni karısı ırok yaptı / Eski karısı '' Tatmam'' diye yemin etti.
Yeni karısı haşlanmış köfte yaptı / Eski karısı yanan odunla saldırdı ''
Sayfalarca NEDEN yazmaya kalkarsak eğer, bu olgunun acısını Miğail Kırılmaz Ozanımız gibi hissettirecek, ezberimizi bozup eğlendirirken düşündürecek BİR SİSTEM bilir misiniz?
İpekyolu Haber Servisi- www.ipekyolugazete.com
Kısa filmi ‘Son Oyun’ ile birçok ödül alan Müjde Arslan, bu kez doğduğu topraklara çevirdi kamerasının yönünü..
Arslan’ın Mardin’de çektiği ‘Ölüm Elbisesi: Kumalık’ adlı belgesel, zulm gören, itilip kalkılan, hor görülen kadınlığın dokunulmaz erkeklik karşısındaki yenilgisini, kumalık adlı can sıkıcı ve can yakıcı geleneğin kadınları nasıl ‘öldürdüğünü’, halası Emine ve diğer kuma giden kadınların yaşam öyküleri üzerinden anlatıldı.
Mardin Eğitim Sen İşçi Atölyesi çalışanlarının yaptıkları açıklamaya göre ;
''
Eğitim-Sen Mardin Şubemizin ''İşçi Filmleri Günleri Atölyesi''nin mutfağında,''ÖLÜM ELBİSESİ: KUMALIK" belgeselinin 23.11.2010 akşamı seyri üretiminde: KADINA yönelik şiddettin bir kaç oturumda ifade edilemeyeceğini, klasörlerce film, belgesel veya röportajın yeterli olamayacağının bilinceydik hepimiz. Elbette ''kuma'' olgusunun bir tarihçesi, sosyolojik seyri ve gerçeğini toplumumuzdaki ön yargılardan arındırarak; kimine göre ''Doğunun sorunu'' kimine göre de '' Kürt Geleneği'' deyip bu işin içinden kolayca sıyrılmanın kolay olmadığının mücadelesini vermek, Eğitim-Sen Mardin Şubesi ''İşçi Filmleri Günleri Atölyesi'' emekçilerine, örgütlü kadın hareketlerine ve tüm duyarlı halklarımıza kalmıştır.
Kadına yönelik şiddetin en acısı ve en ölümcülü olan çok eşliliğin (Kumalığın) tarihçesinde dünyanın bütün kavim ve ulusların kadınları bu şiddete maruz kalmıştır. Çinliler, Hintliler, Yunanlılar(Spartalılar, Atinalılar)Babiller, Asurlular, Persler, Medler, Araplar, Fravunlar, Asyalılar, Avrupalılar ve Afrikalı kadınlar hep bu şiddetten etkilenmiş hala bu işkencelerden kurtulamayan kadınlar vardır. Birçok Afrika ülkesini, ülkemizin bu sorunuyla karşılaştırmak doğru sayılamayacağı gibi ülkemizin, gelişmiş Avrupa ülkeleriyle de karşılaştırmak bir o kadar gerçekçi olmayacaktır.
Türkçede ''KUMA'', Kürtçede '' KİRASÊ MİRİNÊ: HEWÎTΔ, Arapçada ''DIRRA'', Süryanicede ''YABİMTHO'' gibi sözcüklerle anlamlar yüklenmiş, hiç kimseye layık görmediği isimler vermiş halklarımız...
Süryani halk ozanı Miğail Kırılmaz'ın,kuma (Dırra) ile ilgili Süryani-Arap kültürlerinin bir bileşkesi olan tepkilerini:
VIDDIRRA DIRRA DIRRA!.. ''Vıddırra dırra dırra !..hiyyé eşked mırra / Killitkin kulu méi hede amrallah ?
Martıl icdidé eğedle sévir / Martıl atéké tımşi vıdzévır;
Martıl icdidé sevet ırok / Martıl atéké hélefit modzok.
Martıl icdidé sevet gbébet / Martıl atéké kémitlu fişşébet !.. ''
Miğail Kırılmaz'ın Arapça şarkısını derleyen Zekiye Dayar’ın kaleminden bu şarkı için: eve gelen KUMA için, hanımın tavırlarını BÖYLESİ MİZAHLA kim tasvir edebilirdi ki? Elbette bu trajediyi defalarca düğünlerde dinler, müziğiyle eğlenirdik. Geriye dönerek baktığımızda Halk Ozan’ımızın bizleri nasıl da SEANSA ALIP, TEDAVİ ETMEYE ÇALIŞTIĞINI anlardık…
Süryani Halk Ozanı'mızın mısralarındaki KUMA ŞARKISININ anlamına gelince : ''Kuma !.. kuma !..kendi ne kadar acı / Hepiniz benimle söyleyin Allah'ın emri mi ?
Yeni karısına bilezik aldı /Eski karısının kaşları çatıldı.
Yeni karısı ırok yaptı / Eski karısı '' Tatmam'' diye yemin etti.
Yeni karısı haşlanmış köfte yaptı / Eski karısı yanan odunla saldırdı ''
Sayfalarca NEDEN yazmaya kalkarsak eğer, bu olgunun acısını Miğail Kırılmaz Ozanımız gibi hissettirecek, ezberimizi bozup eğlendirirken düşündürecek BİR SİSTEM bilir misiniz?
İpekyolu Haber Servisi- www.ipekyolugazete.com
20 Kasım 2010 Cumartesi
Kerem Akça'nın Yeşim Ustaoğlu kitabı üzerine yazısı bugün Habertürk'te...
Aranan Yeşim Ustaoğlu kitabı
20 Kasım 2010 Cumartesi, 10:11:57
20 yılı aşkın kariyeriyle başarısını kanıtlasa da bir türlü bir sinema kitabına konu olamamıştı Yeşim Ustaoğlu. Neyse ki bu durum Mizgin Müjde Aslan’ın gözüne batmış ve bize ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’un sunulmasını sağlamış. Böylelikle yönetmenin auteur olup olmadığı gerçeğini sorgulayan kapsamlı bir çalışmayla yüzleşiyoruz. Ülkemizde sinema kitabı üretiminin azlığına karşı duruşuyla Agora Kitaplığı, elbette bu tez niteliğindeki çalışmanın basılması için en doğru yer. Dileriz daha önce ustalara da yer veren Agora, sinema dizisine emin adımlarla devam eder. ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’ gibi aranan kitaplara destek olur ve kültür-sanat alanına desteğini sürdürür.
Meslektaşım Mizgin Müjde Arslan’ın ilk bireysel kitabı ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’, Türk sinemasının son 20 yılına damga vurmuş bir figürün, Yeşim Ustaoğlu’nun kariyerini mercek altına alıyor.
Sinema ve kültür-sanata duyarlı bir kitapevi: Agora
Daha önce Stanley Kubrick, Charlie Chaplin, Ertem Eğilmez, Krzysztof Kieslowski, Federico Fellini, Dziga Vertov, Jim Jarmusch, Theo Angelopoulos, Yılmaz Güney, Lars Von Trier, Ken Loach gibi ustaların sinema kitaplarını çıkaran Agora Kitaplığı böylece ‘sinema dizisi’ne yeni bir halka ekleme olanağı yakalıyor.
Ülkemizde sanat ve sinema alanında basılan kitap sayısının azlığından ötürü bu kitapevinin duruşunu takdir etmek ve münferit akımlar ile konularla birlikte 30’u bulan arşivini desteklemek boynumuzun borcu.
Akademik çalışma niteliğinde bir kitap
Kitabın ise sadece Yeşim Ustaoğlu’nun hayat hikayesi ve filmografisine odaklanmaktan daha farklı bir işlev gördüğünü söyleyebiliriz. Öyle ki bir sinema yazarı güdüsüyle olaya yaklaşan Aslan, tez çalışması ya da akademik çalışma tanımlarıyla anabileceğimiz bir işe imza atmış. Bunun sonucunda yönetmenin dört uzun metraj, dört kısa metraj, bir de belgesel içeren filmografisinden ‘Yeşim Ustaoğlu auter mü?’ sorunsalına uzanmış.
Aslında bu soruya, ilk cevap olarak ‘dört uzun metraj filmle ulaşmak zor’ yorumu yapılabilir. Ancak böyle bir kanun da yok. Kariyerinin ilk bölümünde nasıl bir filmografi izleyeceğini belirleyen birçok yönetmen var öyle ki. Ancak ‘auteur’ dediğimiz yani bir yönetmenin her filmine aynı temalar, görsel estetik ve daha nice şeyle yaklaşması meselesi, kanımca Yeşim Ustaoğlu için beklenmesi gereken bir süreç. Fakat Aslan’ın bütün öne sürdüğü şeylere, özellikle minimalist duruş ile kimlik ve aidiyet gibi temalar açısından katıldığımı söylemeliyim.
En önemli kadın yönetmenimiz
Zaten kitabın beş bölüme ayrılıp (giriş, auteur kuramına bakış, Ustaoğlu biyografisi, filmler üzerinden auteur kuramına bakış ve sonuç) böylesi detaylı bir inceleme sunması karşısında boynumuz kıldan ince. Bunlara filmografi ve röportajın da eklendiğini unutmayalım tabii. Böylece saygı durmaktan başka çaremiz kalmıyor.
Hemen ekleyelim Ustaoğlu, Nuri Bilge Ceylan, Zeki Demirkubuz, Reha Erdem, Derviş Zaim gibi isimlerle birlikte sinemaya 90’ların yeni kuşak Türk sinemasına dahil olsa da bunların arasında en az ele alınanıdır. Halbuki aynı dönemde çıktığı Tomris Giritlioğlu ve Handan İpekçi’nin üzerinde yer alan, en önemli kadın yönetmenimizdir kendisi. Bu sebeple de böylesi bir kitabın raflara girmesi şarttı. Üzerine ustalıklı bir inceleme eklenmesi de tuzu biberi olmuş.
20 Kasım 2010 Cumartesi, 10:11:57
20 yılı aşkın kariyeriyle başarısını kanıtlasa da bir türlü bir sinema kitabına konu olamamıştı Yeşim Ustaoğlu. Neyse ki bu durum Mizgin Müjde Aslan’ın gözüne batmış ve bize ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’un sunulmasını sağlamış. Böylelikle yönetmenin auteur olup olmadığı gerçeğini sorgulayan kapsamlı bir çalışmayla yüzleşiyoruz. Ülkemizde sinema kitabı üretiminin azlığına karşı duruşuyla Agora Kitaplığı, elbette bu tez niteliğindeki çalışmanın basılması için en doğru yer. Dileriz daha önce ustalara da yer veren Agora, sinema dizisine emin adımlarla devam eder. ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’ gibi aranan kitaplara destek olur ve kültür-sanat alanına desteğini sürdürür.
Meslektaşım Mizgin Müjde Arslan’ın ilk bireysel kitabı ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’, Türk sinemasının son 20 yılına damga vurmuş bir figürün, Yeşim Ustaoğlu’nun kariyerini mercek altına alıyor.
Sinema ve kültür-sanata duyarlı bir kitapevi: Agora
Daha önce Stanley Kubrick, Charlie Chaplin, Ertem Eğilmez, Krzysztof Kieslowski, Federico Fellini, Dziga Vertov, Jim Jarmusch, Theo Angelopoulos, Yılmaz Güney, Lars Von Trier, Ken Loach gibi ustaların sinema kitaplarını çıkaran Agora Kitaplığı böylece ‘sinema dizisi’ne yeni bir halka ekleme olanağı yakalıyor.
Ülkemizde sanat ve sinema alanında basılan kitap sayısının azlığından ötürü bu kitapevinin duruşunu takdir etmek ve münferit akımlar ile konularla birlikte 30’u bulan arşivini desteklemek boynumuzun borcu.
Akademik çalışma niteliğinde bir kitap
Kitabın ise sadece Yeşim Ustaoğlu’nun hayat hikayesi ve filmografisine odaklanmaktan daha farklı bir işlev gördüğünü söyleyebiliriz. Öyle ki bir sinema yazarı güdüsüyle olaya yaklaşan Aslan, tez çalışması ya da akademik çalışma tanımlarıyla anabileceğimiz bir işe imza atmış. Bunun sonucunda yönetmenin dört uzun metraj, dört kısa metraj, bir de belgesel içeren filmografisinden ‘Yeşim Ustaoğlu auter mü?’ sorunsalına uzanmış.
Aslında bu soruya, ilk cevap olarak ‘dört uzun metraj filmle ulaşmak zor’ yorumu yapılabilir. Ancak böyle bir kanun da yok. Kariyerinin ilk bölümünde nasıl bir filmografi izleyeceğini belirleyen birçok yönetmen var öyle ki. Ancak ‘auteur’ dediğimiz yani bir yönetmenin her filmine aynı temalar, görsel estetik ve daha nice şeyle yaklaşması meselesi, kanımca Yeşim Ustaoğlu için beklenmesi gereken bir süreç. Fakat Aslan’ın bütün öne sürdüğü şeylere, özellikle minimalist duruş ile kimlik ve aidiyet gibi temalar açısından katıldığımı söylemeliyim.
En önemli kadın yönetmenimiz
Zaten kitabın beş bölüme ayrılıp (giriş, auteur kuramına bakış, Ustaoğlu biyografisi, filmler üzerinden auteur kuramına bakış ve sonuç) böylesi detaylı bir inceleme sunması karşısında boynumuz kıldan ince. Bunlara filmografi ve röportajın da eklendiğini unutmayalım tabii. Böylece saygı durmaktan başka çaremiz kalmıyor.
Hemen ekleyelim Ustaoğlu, Nuri Bilge Ceylan, Zeki Demirkubuz, Reha Erdem, Derviş Zaim gibi isimlerle birlikte sinemaya 90’ların yeni kuşak Türk sinemasına dahil olsa da bunların arasında en az ele alınanıdır. Halbuki aynı dönemde çıktığı Tomris Giritlioğlu ve Handan İpekçi’nin üzerinde yer alan, en önemli kadın yönetmenimizdir kendisi. Bu sebeple de böylesi bir kitabın raflara girmesi şarttı. Üzerine ustalıklı bir inceleme eklenmesi de tuzu biberi olmuş.
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)