mujdearslan

Fedakar, savaşçı, cesur Kürt kadınları...

2011-12-25T03:11:00.000-08:00

"Ölüm Elbisesi Kumalık" filminin uzun tanıtım filmi...

2011-12-07T12:11:00.001-08:00

Kürtkav'da senaryo atölyesi

2011-10-07T12:48:00.000-07:00

Kürtkav'ın bu dönem başlattığı atölyelerden birisini de senaryo atölyesi oluşturuyor. Yaratıcı yazarlık, resim ve Kürtçe'nin yanı sıra düzenlenecek atölyenin yürütülücülüğünü Yönetmen/Yazar Mizgin Müjde Arslan gerçekleştirecek.

Atölyede Antik Yunan trajedilerinden, masalların anlatısına yapısal analizler yapılırken, senaryo dinamikleri değerlendirilecek... Karakter, mizansen, kahramanın yolculuğu, dramatik denge, karakterin dönüşü, kırılma noktaları, çatışmalar, ana-yan olay örgüleri, mekan-karakter-zaman ilişkisi üzerinde durulacaktır... Atölyede ayrıca senaryo yazmanın tekniği ve matematiği ele alınacak ve tüm katılımcılara birer kısa film senaryosu yazdırılacaktır. Tüm sunumlar Powerpoint, filmlerden seçilen sahnelerin görüntüleri eşliğinde gerçekleşecektir.

Atölyedeki uygulama çalışmalarından bazıları şöyle:

 BİR KARAKTER YARATMAK
Bir karakter yaratılarak, A noktasından B noktasına kadar yürütülür ve bu yürüyüş esnasında karakteri tanımamıza yol açacak kadar bilgi sunulur. Kimdir, kaç yaşındadır, fiziksel ya da zihinsel bir özrü var mıdır? En önemlisi, nereye, niçin gitmektedir?
Katılımcıların seçtiği karakterler sahnelenerek yazılı olarak atölyede ele alınacaktır. 1 ile 5 sayfa arasında olabilir. İsteyen uygulamayı çekim ile canlandırarak, isteyen çizerek isteyen sadece anlatarak da atölyede sunabilir; burada mühim olan karakterin ortaya çıkıp çıkmadığıdır. Güçlü bir karakter yaratabilen, güçlü bir senaryo yazabilir.
 GAZETE KUPÜRÜNDEN ÖYKÜ
Atölye katılımcılarına birer gazete kupürü verilerek, bir senaryo tasarlanması istenecektir; gazete haberine göre, karakter, dramatik döngü, ana ve yan olay örgüleri tespit edilecektir.
 BİR SAHNE YAZMAK
Senaryo yazımının karakter yaratmaktan sonra en zor ve önemli ikinci aşaması sahne yaratmaktır. Bu uygulama çalışmasında katılımcı bir sahne yaratacaktır. Sanatta başlangıçlar kopyalamaktan başladığı için önce sevdiği bir filmin en sevdiği sahnesini yazmasını, ikinci aşamada ise hayal gücüyle bir sahne yaratmasını ve bu sahnede yine bir öykü olmasını istiyoruz.
 DRAMA İLE DİYALOG YAZMAK
Diyalog yazımı yine bir uygulama çalışması üzerinden anlatılacaktır. Atölye katılımcılarının her biri, seçtikleri bir karaktere bürünür ve karakterler konuşturulur. İki karakter konuşurken, geri kalan katılımcılar tarafından değerlendirilirler. Daha sonra ortaya çıkan ve grupça kabul gören diyaloglar metne dökülür.
 KISA FİLM SENARYOSU YAZMAK
Katılımcılar atölye süresince elde ettikleri bilgiler ve deneyimler ışığında tiyatrodan, edebiyat, şiir, gerçek bir olay, kişisel hayat deneyimleri ya da sadece hayal gücüyle bir hikâye kuracak ve senaryolaştıracaktır.

Atölye süresince her hafta ödüllü bir kısa film gösterilecek; filmlerin senaryo analizleri yapılacaktır…

Mizgin Müjde Arslan kimdir?

Müjde Arslan (d. 1981 Mardin), yazar, senarist ve yönetmendir.
1981 yılında Mardin'in Göllü köyünde doğdu. Dicle Haber Ajansı'nın Diyarbakır şubesinde öğrencilik yıllarında gazeteciliğe başladı. Ardından aynı yıl kültür ve sanat muhabiri olarak ajansın İstanbul şubesine geçti.
Gündem gazetesine geçene dek bu yayında kültür ve sanat muhabirliği ve editörlüğü görevini yürüttü. Gündem gazetesinde sinema yazıları yazdı, kültür ve sanat editörlüğü yaptı. Aralarında Virgül, Varlık, Edebiyat Eleştiri, Cumhuriyet Pazar, Mesele'nin de bulunduğu çok sayıda yayında sinema ve edebiyat yazıları yayınlandı.

"Son Oyun" adlı ilk kısa filmini çekti. Film yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli ödüller aldı. Daha sonra "Nora" adında kısa film ve Londra'da yaşayan Türkiyeli yaşlıların yaşamlarını anlattığı "İkinci Adres" adlı belgeselin yönetmenliğini yaptı. "Tov/Tohum" adlı kısa filminden sonra çektiği "Kirasê Mirinê: Hewîtî" (Ölüm Elbisesi: Kumalık, 2009) 28. Uluslarararası İstanbul Film Festivali'nde prömiyer yaptı ve pekçok festivalde gösterildi. "Kayıp Mezar" adlı senaryosu, Kültür Bakanlığı'ndan destek almaya hak kazandı.

"Rejisör: Atıf Yılmaz" ve bu alanda bir ilk olan "Kürt Sineması: Yurtsuzluk, Sınır ve Ölüm" (Agora Kitaplığı) adlı kitapları derledi. Son çalışması "Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk" (Agora Kitaplığı) adlı kitabıdır. Yüksek lisansını Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Sinema Bölümü'nde tamamlayan Arslan, Bahçeşehir Üniversitesi'nde Sinema ve Medya Çalışmaları bölümünde doktora yapıyor.

Ayrıntılı bilgi için:
Kürt Kültür ve Araştırma Vakfı
polesar@hotmail.com
0 212 237 10 61
Adres: Tarlabaşı Bulvarı Çorbacı Sok.
No: 13 Taksim, İstanbul

Şîn belgeselinden bir görüntü...

2011-09-16T06:07:00.000-07:00

Şîn belgeselinden bir görüntü...

2011-09-09T01:51:00.000-07:00

Kumalık belgeseli MMO Tepekule Salonu'nda

2011-09-05T05:19:00.000-07:00

İzmir Makina Mühendisleri Odası'nın Tepekule binasındaki sinema salonunda gerçekleşen film günleri kapsamında 6 Eylül'de 21.15'te "Ölüm Elbisesi Kumalık" belgeseli gösterilecek. Müjde Arslan'ın yönetmenliğini yaptığı belgesel, Mardin'deki kuma kadınların hikayesini perdeye taşıyor.

Selçuktaki sinema atölyesine dair bir haber...

2011-08-27T02:15:00.000-07:00

Gizli yetenekler kampta ortaya çıkıyor
Eren Saran / Eda Aktaş / Ender Gündüz
İzmir Selçuk’ta gerçekleştirilen gençlik buluşmasına katılan gençler dinlenme, eğlenme ve panellerin dışında gün içerisinde kendi ilgi alanlarına ve yeteneklerine göre resim, fotoğraf, sinema ve evrim gibi çeşitli atölye çalışmalarına katılıyorlar. Daha önce nasıl bir yeteneğe sahip olduklarını bilmeyen gençler, atölye çalışmaları kapsamında gizli kalmış yeteneklerini de ortaya çıkarıyorlar. Biz de atölye çalışmalarının yürütücülerinden kamp ve atölye çalışmalarıyla ilgili görüşlerini aldık.

Evrim atölyesini yöneten Burak Kiraz, evrim atölyesine liselilerin yoğun ilgi gösterdiğini belirterek “Evrim olgusundan yola çıkarak başladığımız tartışmaları atölye katılımcılarının da katkısıyla günümüzün modern evrimsel biyolojisine kadar getirdik” dedi. Amaçlarının evrimin bütün basamaklarını anlatmak değil kısıtlı zamanda katılımcı gençlerin daha sonra da araştırmasına yol açacak kafalarında soru işaretleri oluşturmak olduğunu söyleyen Kiraz “Bunu da kendilerini geliştirmeleri için merak uyandırarak ve okumaları için çeşitli eserler sunarak yapıyoruz” dedi.

HALAY ÇEKİLEN HER YERDE BİZ VARIZ

Her kampta olduğu gibi bu sene de gençlerin halk oyunlarına ilgisinin yoğun olduğunu ifade eden halk oyunu atölye yürütücülerinden Ali Oğan, “İlgi daha çok halaylar oluyor zaten. Gördüğünüz gibi her müzikte halaylar çeken bir gençliğimiz var. Yani bunun biraz da suçlusu benim diyebiliriz. Sürekli her sene yeni arkadaşlara halay öğretiyoruz ve kamp alanı çoğu zaman halay çeken yüzlerce gençle doluyor” diye konuştu. Atölyede doğu yöresi halayları ve Ege yöresi zeybeği üzerinde çalıştıklarını söyleyen Oğan, “Ayrıca Elazığ’da yıkılan Çayda Çıra Heykeli’ne ithafen kamp sonunda gerçekleştireceğimiz gösteriye Çayda Çıra oynayarak başlayacağız. Aslında oyun oynamayı öğretirken aynı zamanda gençlerin özgüvenlerini sağlamak ve kampın genelinde var olan kolektif yaşama katkı sağlamaktır” dedi.

GENÇLERİN İNANCI UMUDUMU TAZELEDİ

Sinema atölyesinin eğitimlerini yürüten Yönetmen Mizgin Müjde Arslan da atölye katılımcılarının ilk güne oranla zamanla azalsa da çok kaliteli ve iyi bir ekiple çalıştıklarını söyledi. Gençlerin gözlerinin içinde o ilgiyi ve aşkı gördüklerini belirten Arslan, “Bizden hakikaten bir şeyler öğrenmek ve film çekmek istiyorlar” dedi. Kamp süresi boyunca 4 filmin çekim aşamasını tamamladıklarını ve bu filmleri çekerken bütün ekibin kendisini iyi hissettiğini söyleyen Arslan, bu olumlu düşünceleri hissetmelerinin nedeni üretim içerisinde olmak ve bu üretimin gençler arasında iletişimi ve dostluğu güçlendirmek olarak açıkladı. Arslan , “Hem üretiyoruz hem de öğreniyoruz . Burası küçük bir Türkiye gibi, çok kalabalık; her yaştan ve her görüşten ve farklı kesimlerden Türkiye’den insanlar buradalar. Bu insanlarla bir araya gelmek bu enerji bu heyecanı tatmak ya da bu sohbetleri yapmak müthiş bir şey”dedi. Sürekli böyle kamplar kursak ve sürekli film çeksek diye düşünüyorum diyen Arslan, “Bu gençlik aslında beni de heyecanlandırıyor ve daha da çok üretmeye sevk ediyor. Kampa gelmeden son günlerde işleri bitirip geldim. Yeni bir film bitirdik ‘Şin’ adında Türkçesi matem olan bir belgesel, kayıp mezarlar üzerine. Bir genç kadının babasının mezarını arayışından Maxmur’a gidişini anlatıyor. Buraya gelene kadar Türkiye’nin bu filme hazır olup olmadığı konusunda var olan şüphelerim gençlerin inancını ve cesaretini görünce azaldı” diye konuştu.

Atölye çalışmalarının verimli olduğunu ve kamp sonrasında birkaç kişinin fotoğrafla kopmaksızın çalışmalarına devam edeceğini dile getiren Fotoğrafçılık atölyesi yürütücüsü Özcan Yaman, “Fotoğrafın bir hafta gibi bir sürede öğrenilmesi mümkün değil. Teknik olarak bunları gene aynı şekilde öğretmek mümkün değil ama bir şey mümkün bunun mantığını verebilmek. Fotoğrafın ne olduğunun mantığını verebilmek. Ve bu anlamda fotoğraf felsefesini ben vermeye çalıştım. Çünkü işin teknik yanını kendileri de isterlerse başarabilirler” dedi. (Selçuk/EVRENSEL)

--------------------------------------------------------------------------------

HEM EĞLENİYORUZ HEM ÖĞRENİYORUZ

Dilara Erdan: İzmir’de mimarlık okuyorum ve okuduğum bölümle de ilişkili olduğu için fotoğrafçılık atölyesinin bana çok şey kattığını düşünüyorum. Kendimi geliştirmek için katılıyorum bu atölyeye.

Fırat Özgür Özcan: Genel kültür açısından fotoğrafçılık atölyesi bana çok şey kattı. Ve ilerisi için çok fikrim yok ama böyle sevmeye ve öğrenmeye devam edersem fotoğrafçılığı düşünebilirim.

İdil : İzmir’den katılıyorum. Kamp güzel gidiyor, eğleniyoruz. Resim ve baskı atölyesine katılıyorum. Atölyede önce kağıtlardan baskı şekli çıkartıp sonra tişört ya da başka yerlere baskı yapıyoruz.

Pınar Vağaç: İstanbul’dan katılıyorum.Kampta atölye faaliyetlerine katılıyoruz. Hem değişik şeyler öğreniyoruz hem de genel kültür olarak da faklı şeyler var. Paneller de verimli geçiyor aklımıza takılan soruların cevaplarını bulabiliyoruz. Ve yeteri kadar eğlenebiliyoruz. Baskı ve resim atölyesindeyim, ilk gün resimler yaptık ve sonrasından bu resimleri oymaya geçirdik. Oymadan sonra baskı bölümüne geçtik. Çok zevkli geçiyor.

Kardelen : Çanakkale’den katılıyorum. Kamp bu sene eğlenceli ve güzel geçiyor. Atölye çalışmalarına katılıyoruz ben de sinema atölyesinin çalışmalarına katılıyorum. Paneller ve söyleşilerle güzel geçiyor. İlk zamanlar sinemanın tarihi hakkında bilgiler edindik onları öğrendik. Ve üç tane kısa film çektik. Birisi toprakla birisi televizyonla birisi de toplanan şişe kapaklarıyla ilgili film çektik. Ve kampın son günlerinde bu filmleri yayınlayacağız.

--------------------------------------------------------------------------------

ÜNİVERSİTE FORUMU

GENÇLİK Kampında bir araya gelen üniversiteliler, Emek Demokrasi ve Özgürlük Blokunun başarısının üniversitelere nasıl taşınabileceğinden kol/kulüp ve ÖTK çalışmasına, demokratik hak ve eylemliliklere desteğin artırılmasından, üniversiteler üzerindeki sürdürülen neoliberal yeniden dönüşüme karşı mücadeleye birçok başlıkta tartışmalar gerçekleştirdi. TMMOB’a yönelik saldırıların da konuşulduğu forumda, mühendislik öğrencilerinin kendi örgütlerine sahip çıkması ve örgütlenmesi gerektiğinin altı çizildi. Son olarak, gençlik kampı vesilesiyle bir araya gelinen aydın ve sanatçıların, gerçekleştirdikleri atölyelerde gençliğe aktardıkları deneyim ve kültürün oldukça önemli olduğu ve bu paylaşımların tüm şehirlere taşınması gerektiği vurgulandı.

25.08.2011 / EVRENSEL GAZETESİ

Bir alıntı...

2011-08-15T06:49:00.001-07:00

"Sigara içme belki de en açık oral takıntıdır. Sigara emme fiziksel, duygusal ve psikolojik rahatlık sağlar. Bu nevrotik bir davranış, sağlıksız ve fiziksel olarak bağımlılık yaratan nevrotik bir alışkanlıktır."

Şin...

2011-07-31T10:30:00.000-07:00

‎20 aydir zihnimde taşıdığım filmimiz nihayet bitiyor... Filmimizin adı Şîn oldu, "Şîn" Kürtçe matem, mavi ve yeşermek anlamına geliyor. Üç anlamı da karşılıyor filmimizi...
Her filmde yeni bir şey öğrendim, bunda en çok sabretmeyi...

Bir belgesel kurgusundayız

2011-07-24T02:04:00.000-07:00

İçeriği şimdilik gizli tutulan uzun metraj belgeselin kurgusu devam ediyor. Özay Şahin'in görüntülerine imza attığı Müjde Arslan'ın yönetmenliğini yaptığı filmin kurgusunu Arslan ile Masum Elmas beraber yürütüyor. Filmle ilgili daha ayrıntılı bilgi 1 Ağustos'ta...

Son dönem dizi ve filmlerdeki karakter analizleri...

2011-06-29T02:29:00.001-07:00

Yeni Film dergisinin son sayısındaki Özge Özdüzen'in "Behzat Ç. Üzerine Düşünceler I" yazısına dikkat! çok iyi bir analiz yazısı... yazının devamını merakla bekliyorum...

Son Durum...

2011-06-28T13:35:00.000-07:00

Son birkaç ayda en çok yaptığı şeyi yapmaya devam ediyor: İyi ya da kötü gelecek sonucu bekliyor...

"Son Dönem Türkiye Sinemasında Yeni Kürt İmgesi" başlıklı yazım Yeni Film dergisinde...

2011-06-14T04:37:00.000-07:00

Yeni Film dergisinin son sayısı kitapçılarda... Derginin bu sayısında "Son Dönem Türkiye Sinemasında Yeni Kürt İmgesi" başlıklı yazım da yer alıyor... Okumak isteyenler için derginin bulunabileceği yerler...
http://www.yenifilm.net/dagitim.php

"Tov" kısa film, 2009

2011-05-05T07:12:00.000-07:00

Gazeteci Karin Grigoryan'la "Evi Arşivlemek" adlı kısa belgeselimiz...

2011-03-29T08:55:00.000-07:00

Archiving Home / Evi Arşivlemek from müjde arslan on Vimeo.

Şare filmiyle ilgili Star'da çıkan haber...

2011-03-21T02:02:00.000-07:00

Ceylan en azından unutulmasın
Ağıt/Şare, 12 yaşındaki Ceylan Önkol’un keçi otlatırken bir patlamada can verişi üzerine bir film. Yönetmenleri “En azından bu konu unutulmaz” diyor

ÖZKAN GÜVEN / ozkguven@gmail.com

Ceylan Önkol, hayvan otlatırken önüne düşen bombaatar mühimmatının patlaması sonucu 12 yaşında yaşamını kaybetmişti. Olay Diyarbakır’ın Lice ilçesine bağlı Şenlikköy’de geçiyordu. Bu acı dolu olay, Müjde Arslan ve İrfan Taşkın’ın yönetmenliğinde bir film oldu.

Şare / Ağıt adlı film Kürtçe, Türkçe altyazılı. Yönetmen Müjde Arslan, Ceylan’ın hikayesini duyduğunda öfke ve çaresizlik hissettiğini, bu şiddetin sürmesi halinde bölgenin de normale dönemeyeceğini düşündüğünü söylüyor. “En çok çocuklar için üzülüyorum, bu ölümlerin bir daha yaşanmayacağı konusunda için rahat değil; ne yazık ki tehlikeler devam ediyor; çocukların savaşın ne olduğunu bilmiyorlar ve bilmedikleri bir savaşın içinde can veriyorlar” diyor Arslan. Filmini de konuşabilmek, gösterebilmek, oradakilerin seslerini duyurabilmek için çektikleri söylüyor:

“Her şeyden önemlisi bizim için oraya gitmek bir taziye yerine gitmek gibiydi. O insanların acılarını paylaşmak istiyorduk. Ceylan’ın ailesine misafir olduk, gidişimiz onları mutlu etti. Bu da acımızı biraz olsun hafifletti. İnsanları dinledik, beraber tartıştık, üzüldük ve bu film çıktı ortaya. Filmin amacı bu konuyu tartıştırmaktır, belki de bir şeyler değişir. En azından bu konu unutturulmamış olur.”

http://www.stargazete.com/pazar/ceylan-en-azindan-unutulmasin-haber-336935.htm

Sinema Atölyesi'nde ilk gün

2011-03-06T10:02:00.001-08:00

Kumalık belgeseli 7 Mart'ta kanal 24'te gösterilecek (son gösterim)

2011-03-06T09:45:00.000-08:00

Ölüm Elbisesi Kumalık adlı belgeselimiz Kanal 24'te 7 Mart'ta (yarın akşam) saat 20.30'da gösterilecek... Bu sözleşmeye göre bu kanaldaki son gösterim olacaktır...

"Ortadoğulu Kadınların Sineması" yazım Mesele dergisinde

2011-03-06T09:43:00.000-08:00

Filmmor Kadın Filmleri kapsamında gösterilecek Ortadoğulu üç kadın sinemacının filmleri üzerine kaleme aldığım, "Ortadoğulu Kadınların Sineması: Alegorik, Özgür Asi" başlık yazı Mesele dergisinin bu sayısında (Mart) yayınlandı... Dergi kitapçılardan bulunabilir... www.agorakitapligi.com

Son Oyun.avi

2011-02-11T03:50:00.000-08:00

Atölyeye ilişkin haberler...

2011-02-08T04:59:00.000-08:00

http://www.hayalperdesi.net/haber/gundem/646-1-gultekin-tetik-ve-mizgin-mujde-arslandan-sinema-atolyesi.aspx

ZAMANDA ÇIKAN HABER
"Sinema ilginiz teoride kalmasın"

08.02.2011

Küçük büyük fark etmez; atölyelerin en büyük sıkıntısı teoriyle pratiğin arasındaki uçurumu kapatmakta ortaya çıkıyor. Şimdilerde bu iki alanı aynı çizgide buluşturmaya niyetli bir sinema atölyesini tatlı bir telaş sarmış durumda.
Görüntü yönetmeni Gültekin Tetik ve sinema yazarı/yönetmen Mizgîn Müjde Arslan'ın teori ve uygulamanın iç içe yer alacağı sinema atölyesi 19 Şubat'ta başlayacak. Cumartesi, pazar günleri üçer saat yapılacak çalışmalar, Cihangir'deki Gültekin Tetik Atölyesi'nde gerçekleşecek. 8 hafta sürecek eğitimin detayları Gültekin Tetik Atölyesi'nden öğrenilebilir. (0 212 244 24 25) KÜLTÜR SANAT

GÜLTEKİN TETİK VE MÜJDE ARSLAN’DAN SİNEMA ATÖLYESİ

2011-02-07T03:34:00.000-08:00

Görüntü yönetmeni, yönetmen Gültekin Tetik ve sinema yazarı/yönetmen Mizgîn Müjde Arslan’ın teori ve uygulamanın iç içe yer alacağı sinema atölyesi 19 Şubat’ta başlıyor.

“İyi bir yönetmen olmak için önce iyi bir seyirci olmak gerekir...” şiarıyla gerçekleştirilecek sinema atölyesinde teori ve pratik eğitim bir arada yürütülecek. 19 Şubat’ta saat 15.00’te başlayacak eğitim Cumartesi, Pazar günleri üçer saat halinde Cihangir’deki Gültekin Tetik Atölyesi’nde gerçekleşecek. Cumartesi günleri Arslan’ın gerçekleştireceği eğitimde sinema tarihi, akımlar, sinemanın temel öğeleri, film okuma, sinemanın diğer sanatlarla ilişkisi, senaryo analizi, bir filmin düşünsel yapısı ve bir projenin geliştirilmesi üzerinde durulacaktır. Teori dersleri powerpoint eşliğinde sunulacak ve konuyla ilgili kimi filmlerden bölümler gösterilecektir.

Gültekin Tetik ise Pazar günleri kamera, lens, kamera hareketleri, çekim açıları, kadraj, ışık, montaj ve sese dönük uygulamalı bir eğitim gerçekleştirecek. Teorik anlatımların pratik uygulamalar ile desteklendiği atölyede öğrenci projelerinden birisi veya sınıfta oluşturulacak bir proje seçilerek bütün aşamaları ile uygulamaya konacaktır. 8 hafta boyunca devam edecek eğitim için ücretlendirme öğrenciler için 500, diğerleri için 600 TL olarak belirlendi.

Atölyeye katılmak isteyenler Gültekin Tetik Atölyesi’nden ayrıntıları öğrenebilirler. Başvurularda 50 kelimeyi geçmeyecek şekilde bir projenin yazılması rica olunur.

Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi sinema bölümünde yüksek lisansını tamamlayan Mizgin Müjde Arslan’ın “Rejisör: Atıf Yılmaz”, “Kürt Sineması: Yurtsuzluk, Sınır ve Ölüm” adında iki derleme kitabı bulunmaktadır. “Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk” kitabının yazarı Arslan, yurtiçi ve yurtdışında ödüller alan “Son Oyun” ve “Tov/Tohum” adlı kısa, “Ölüm Elbisesi: Kumalık” adlı belgesel filmlerin, senarist, yönetmen ve yapımcılığını üstlenmiştir. Senaryosunu yazdığı “Kayıp Mezar” adlı ilk uzun metraj sinema filminin çalışmalarını sürdürmektedir.

Yönetmen, görüntü yönetmeni ve fotoğrafçı olarak sayısız işe imza atan Gültekin Tetik, ATV, HBB, ARD 1, RTL Alman kanallarında çalıştı. 1997 yılında kurduğu Günizi Filmcilik’te çalışmalarını sürdüren Tetik, 2001 yılından bu yana sinema, kamera ve fotoğrafçılık eğitmenliği yapmaktadır.

Ayrıntılı bilgi için:
Gültekin Tetik Atölyesi
0 532 284 88 55
0 212 244 24 25
gultekintetik@gmail.com

Mizgîn Müjde Arslan
0 537 790 06 55
mujdearslan2003@yahoo.com

Warvîn dergisinde çıkan röportaj

2011-02-02T03:40:00.001-08:00

Mizgîn Arslan: Divê hikûmeta Başûr burs bide sînemavanên jîr
Written by warvin
Tuesday, 25 January 2011 15:28

Warvîn – Amed: Derhênera sînemayê Mizgîn Aslan, ji hikûmeta Herêma Federal a Kurdistanê xwest ku ji bo pêşketina sînemaya kurd bi bursan sînemvanên jîr bide xwendin û wiha got: “Çimkî her derhênerekî/e ku navê xwe bi dinyayê bide naskirin, dê di heman demê de navê Kurdistanê bide naskirin. Hunermend weke nûnerên derve yên welatê xwe ne. Em dema diçin welatekî biyanî bi xwe re welatê xwe, gelê xwe jî dibin. Çimkî beriya her tiştî em pêşî derhênerên kurd in, kurdistanî ne.”

Derhênera kurd Mizgîn Aslan ku heta niha li ser sînemayê pirtûkên bi tirkî nivîsandine û senaryoya fîlman dikişîne, derbarê pêşketinên di sînemaya kurd de, ji kovara me Warvînê re axivî.

Warvin: Çîroka jiyana te gelek balkêş e. Tu li Mêrdînê têne dinyayê, piştre beşa biyologiyê dixwînin, piştre dest bi rojnamevaniyê dikin û niha jî derhêneriya fîlmên sînemayê dikin. Tu ji van her çar aliyên xwe, kîjanî nêzî xwe dibînin?

Mizgîn: Ya rast ez jî nizanim ev yek çawa pêk hat. Tenê tiştekî dizanim; ji roja ku hînê nivîsandinê bûme ve dinivîsim. Nivîsandin ji bo min tekane rê bû û ez jî dixwazim di vê riyê de bijîm. Ger min nenivîsanda, bawer im ez ê bimirama. Hê jî dinivîsim. Jixwe aliyê hevpar a rojnamevanî, nivîskarî û derhêneriyê jî nivîsandin e. Lê biyologî ji van her sê beşan cudatir e. Piştî dibistana seretayî, weke hemû neviyên xwe yên keç, bapîrê min nexwest ez bixwînim. Ji ber vê yekê salek neçûm dibistanê jî. Lê piştî salekê careke din min dest bi dibistanê kir. Em li gundekî Mêrdînê dijiyan. Ji bo ku bixwînim, bapîrê min şertekî danîbû pêşiya min; divê ez bibûma mamoste. Ji ber vê yekê min li Zanîngeha Dîcleyê dest bi xwendina biyologiyê kir. Lê min baş dizanî ku ez ê nebim mamoste. Ez bi xwe hesiyam û nehesiyam, min dixwest tenê binivîsim.

Warvin: Di pirtûkên xwe yên bi navê “Yeşîm Ustaoglu”, “Su, Olum ve Yolculuk” de, tu dibêjî “ger derhênerek bi aliyekî xwe yê herî nepenî re rûberî hev be, ew derhêner auteur e”. Di fîlmê

we yê “Kirasê Mirinê” de, kîjan aliyê we nepenî (veşartî) ye?

Mizgîn: Di Kirasê Mirinê de, ez hewîtiyê weke kirasê mirinê bi nav dikim û di nava vî fîlmî de jiyana meta min a ku çûye ser hewiyê veşartî ye. Heta niha hemû pirtûkên ku min nivîsandine û fîlmên ku min çêkirine, di hemû nivîsên min de, derd, kul û keserên ku min xef kirine veşartî ne. Ez wan yek bi yek der dikim û ev birîn çiqas der dibin, ewqas barê min sivik dibe. Meta min, bi bedelê pereyên gelek mezin, bi pismamê xwe re zewicî bû û çûbû ser hewiyê. Meta min tu caran nedixwest zewaceke wisa bike û heta vî emrê xwe li ber çavên me tundiyeke mezin dît. Tiştê herî xirab ev bû ku ev jiyan êdî weke jiyaneke asayî dihate dîtin. Tu kes jê re nebû alîkar, nekarî alîkarî bike. Tu caran halê wê yê ku ser û çavên wê di nava xwînê de bû, ji ber çavên min neçû. Di fîlmê Kirasê Mirinê de, bêyî ku haya wê jê hebe, çîroka wê tê vegotin. Çimkî ew niha keseke bi felc e. Di dawiya fîlm de, ji bo ku heman nerihetiyê bidim nîşan, min wêneyekê wê bi cih kir. Divê neheqî û pêkanînên xirab ên li ser jinên kur dêdî weke bîranîneke dilşewat bimîne û neyê jibîrkirin.

Warvin: Derbarê sînemaya kurd de pirseke populer ku hemû kes bersiveke cuda didê, heye. Ji bo ku mirov ji fîlmekî re bibêje “fîlmê kurdî”, gelo divê zimanê wî fîlmî bi kurdî be yan tiştên ku derbarê kurdan de be û bi zimanekî din hatibe vegotin têra “kurdbûna” fîlm dike?

Mizgîn: Ji bo îro bersiva min a vê pirsê belê ye. Çimkî kurdan hêj kurdî nebihîstine jî. Heta niha hêj fîlmekî ku bi temamî kurdî ye nehatiye kişandin. Ji ber vê yekê li gorî min ev gel zûde ye vê yekê heq dike. Lê sînemaya neteweyê helbet bi vî awayî tê ravekirin. Ji ber şert û mercên kurdan divê çîroka kurdan û fîlm bi kurdî bêne kişandin.

Warvin: Di vê çarçoveyê de tu fîlmên Yilmaz Guney weke “sînemaya kurd” dinirxînî yan na?

Mizgîn: Ger Yilmaz Guney wan fîlman îro bikişanda, bê şik û guman dê bi kurdî bikişanda. Di sînemaya Yilmaz Guney de dem û merhele hene. Li gorî min fîlmên ku wî piştî pêhesiyana kurdbûna xwe kişand, sitûna sînemaya kurdî ne.

Warvin: Li ser sînemaya ku bi kurdî tê kirin hin rexne hene. Tê gotin ku ev fîlmên (her çiqas kêm jî bin) ku hatine kişandin piranî xîtabê tebeqeya jorîn dike û rola “rexnegiriya sînemayê” dide temaşevanan. Tu jî di vê qenaetê de yî?

Mizgîn: Gelê me hêj nû sînemayê nas dike, nû hîn dibe. Kurd di warê edebiyat û sînemayê de pêşdetir in, xwedî arşîveke kevnartir in. Lê di warê sînemayê de hêj nû ketiye azmûnê. Li gorî min hin fîlmên me li temaşevan zehmet tê. Perwerdehiya ku me ji sînemayê girtiye, aliyên me yên ecibandinê diguherîne. Û gelek caran em ji bîr dikin ka em vî fîlmî ji bo xwe dikişînin an ji bo gelê xwe dikişînin. Nêrîna min a şexsî ev e; divê fîlmên ku têne kişandin li gorî gel bêne kişandin. Çimkî mirov nikare sînemayeke bêyî gel bifikire. Lê şert e ku gel ji nû ve û careke din sînemayê rave bike. Divê bê fêmkirin ku fîlmên şer û qirînê yên Hollywoodê ne huner e. Divê fîlm zêdetir bi kurdî û kurdewar bêne kişandin. Û heta ji dest tê, divê ev fîlm pir bêne nîşandin. Çimkî êdî nîşandana fîlman hêsan bûye. Mirov dikare lig undan jî bide nîşandan. Pêdiviya me îro zêdetir bi mirovên îdealîst heye.

Warvin: Çima fîlmên ku mijarên wan ji rêzê ne, yên weke komedî, evîn nayên kişandin?

Mizgîn: Çimkî pêvajo destûr nade vê yekê. Kurd li her derê hê ji ber nasnameya xwe tên pelçiqandin, tên berderîkirin. Mirin hêj didomin. Fîlmên evîn û komediyê di demên wiha de bêwate têne dîtin. Lê di dîroka sînemaya cîhanê de rastiyek heye; fîlmên komediyê herî zêde di dema şer de hatine kişandin. Kurdan hêj nû derfetên kişandina fîlman bi dest xist. Lê rastiyeke din heye; sînema hunereke aboriyê ye, ev huner bêyî pere çênabe. Ji bo vê yekê divê di destê we de kamera, ronahî û mîkrofonên baş hebin. Dema mirov hejarî û xizaniya kurdan dide berçav, mirov baştir fêm dike çima heta niha derfetên wiha neafirandine.

Warvin: Di sînemaya kurd de sembolên weke çiya û sînor zêde li ber çav in. Gelo ev tenê sîmgeya erdnîgariya kurdan e yan wateyên wê yên din jî hene?

Mizgîn: Kurd evîndarên çiyayan e. Çiyayan weke dê, bav û gora miriyên xwe dibînin. Çiya ji bo kurdan ewqas pîroz in. Ji ber vê yekê di fîlman de jî ev sembol zêde têne bikaranîn. Sînor jî bi qasî çiyayan di jiyana kurdan de watedar in. Bawer im yek kurdekî ku ji sînoran êş û elem nekişandibe tune ye. Ji ber vê yekê ji bo derhênerek, hêmaya herî girîng rastiya gelê wî/wê ye.

Warvin: Di sînemaya tirk de li hemberî kurdan, lazan û hevjînan (gay, lezbiyen) heqaret tên kirin. Laz weke kesên famkor, kurd weke kesên hov û hevjîn jî kêrnehatî didin nîşan. Di sînemaya kurd de jî talûkeyên wiha hene?

Mizgîn: Sînemaya tirk wêneyê dîroka Tirkiyeyê ye. Îro dema mirov li sînemaya tirk dinêre, mirov baştir fêm dike ka Tirkiye çiqas nijadperest, zayendîparêz e. Di nava sînemaya kurd de, mirov dikare bibîne ka kurd heta îro çima hatine pelçiqandin û ji zimanê xwe şerm dikin. Bersiva vê yekê di nava sînemaya tirk de heye. Li gorî wan kurdbûn, nexweşikbûn e, kujerî ye û famkorî ye. Ji serî heta binî heqaret e. Yek du temsîl ne tê de, temsîlên din hemû bi arîşe ne. Di fîlmên demên dawî de, mirov pê dihese ku hindik be jî guherînên baş hene. Lê hêj pir kêm e. Heta ku feraset û mêjiyê tirkan neguhere, dê feraseta derhênerên tirk jî neguhere.

Warvin: Di fîlmên kurdan de mijara hevjînî û zayendîtiyê dernakeve pêş. Li gorî hin derhêneran hêj civaka kurd ji van tiştan re ne amade ye. Tu jî wisa difikirî?

Mizgîn: Em di civakeke kurd de dijîn. Lê peywira sînemayê ew e ku pêşengî bike. Divê li pêşiya gel be. Ji bo îro vegotina mijara zayendîbûnê (cinsî) cihê wêrekiyê ye. Lê yek ji berpirsyariya derhêneran jî wêrekî ye. Helbet dê bên rexnekirin jî, lê şoreş jixwe bi vî awayî çêdibin. Ji bo ku kurd cinsiyetiyê (zayendîbûn) ji holê rakin, teqes pêdivî bi ‘şoreşeke cinsî û zayendîtiyê’ heye.

Warvin: Ger li ser hevjîneke kurd fîlmek bê kişandin, dê çi be?

Mizgîn: Li derve dê pir baş bê dîtin lê ger gel li vî fîlmî temaşe bike, helbet dê nerazîbûn nîşan bide. Lê ez dibînim ku gelê me li gorî 10 sal berê gelek bi pêş ketiye.

Warvin: Di fîlman de çima tim jin lêdan dixwin, rastê tecawizê tên û tim têne peçixandin? Gelo jinên ku çîroka wan a serkeftinê heye û gelek pêşve çûne, nîn in? Çima çîroka jinên serkeftî jî nayê kişandin?

Mizgîn: Bawer im qesta we fîlmên çîroka jinan e. Niha sînemaya jinan bi du qolî dimeşe. Li aliyekî çîroka jinên bindest û li aliyê din jî çîroka jinên serkeftî tên kişandin. Êdî çîrokên sînemaya jinan bi herdu aliyan jî tên dubarekirin. Li gorî min divê êdî ev fîlm neyên kişandin.

Warvin: Di demên dawî de televîzyonên ku bi kurmancî û zazakî weşan dikin vebûn. Yek ji van jî Kurd1 e. Ev qenal fîlmên girîng bi kurdî dublaj dike û dide nîşanî temaşevanan. Hûn vê qenalê qet dişopînin? Li gorî we dublaj di sînemayê de xwedî risteke çawa ye?

Mizgîn: Heta niha min kêm temaşe kiriye. Lê yên ku min temaşe kir jî pir serkeftî bûn. Bi taybetî jî ez girîngî didim bernameyên li ser zarokan. Xeyala min ew e ku nifşên nû ji me pir baştir kurdî bi kar bînin. Ji bo vê yekê jî televîzyon amûreke pir girîng e. Dublaj pir serkeftî ne. Bawer im kesên di vê qadê de dixebitin jî her roj zêdetir bi pêş dikevin, karên baştir çêdikin. Fîlmên ku ji bo dublajê têne hilbijartin pir girîng in. Kurd1 di vî warî de gelek serkeftî ye. Ez dema li TRT 6’ê temaşe dikim, ez dibînim ku TRT 6 di vî warî de fîlmên pir xirab tercîh dike. Dema ku fîlmek bi kurdî bê dublajkirin, beriya her tiştî qelîte û mijara wî fîlmî girîng e.

Warvin: Digel ku tu bi kurdî dizanî jî pirtûkên xwe bi tirkî dinivîsî. Gelo sedemeke vê ya taybet heye?

Mizgîn: Mixabin, min hemû perwerdehiya xwe bi tirkî dît. Her çiqas ji vê yekê pir xemgîn dibim jî, ez neçar im demeke din jî bi tirkî binivîsim. Çimkî niha wexta min a ji bo perwerdehiya zimanekî nû tune ye. Lê di du salên dawî de bi kurdî dixwînim. Ez xebatên girîng ên di vî warî de bi coş û kêfxweşî dişopînim. Ger bi kurdî binivîsim, bawer im ezê zêdetir binivîsim. Çimkî ez çi dinivîsim bila binivîsim, pê dihesim ku bi kurdî wergerê tirkî dikim. Dema ku senaryo dinivîsim, carna pir zehmetî dikişînim. Bi taybetî di senaryoyeke xwe de, min peyva “tifikê” dixwest bi tirkî binivîsim, min kir û nekir nehate hişê min. Hê jî nayê bîra min. Lê ku min bi kurdî binivîsanda, dê kurd bi hêsanê ji vê peyvê fêm bikira. Çimkî “tifik” di kurdî de “tifik” e.

Warvin: Ji bo salên pêş, difikirî bi kurdî pirtûk binivîsî?

Mizgîn: Niha di xewnên şevan de dibînim lê ji bo vê yekê divê kedeke dûvedirê bê dayîn. Kurdî zimaneke pir qedîm û kevnar e. Hûn çiqas li ser bixebitin jî hûn nikarin temam bikin. Zimaneke wisa ye ku hûn tim dikarin peyvên nû çêbikin.

Warvin: Derbarê pêşveçûnên sînemayê yên li Başûrê Kurdistanê de çi difikirî? Platformeke ku hûn derhêner zanebûnên xwe parve bikin heye?

Mizgîn: Ez sînemavanên li wê derê dişopînim. Ber bi başiyê ve diçe lê hêj pir di bin bandora televîzyonê de ne. Ji bo ku sînemayê weke huner qebûl bikin, divê pêşî ferqa di navbera televîzyon û sînemayê de bizanibin. Di vî warî de dikarin ji sînemavan û perwerdekarên baş fêde bigrin. Tişta herî baş a ku em ji dîrokê hîn bûne, tecrûbe ye. Divê li welatên ku pêşî ava bûne û pêvajoya sînemaya wan binêrin. Kurdistan di her warî de welatekî pir dewlemend e. Dema ku li vî welatî şoreşeke kulturê û sînemayê çêbibe, dê çavên hemû cîhanê vegere ser vê axa bihûşt.

Warvin: Ji bo ku di nava kurdan de sînema bi pêş bikeve, divê hikûmeta Başûrê Kurdistanê çi bike? Di vî warî de rexne û pêşniyarên te hene?

Mizgîn: Beriya her tiştî divê kontroleke baş a sînemayê pêk bê. Pêwîst e tiştên ku têne kirin weke “tiştên baş” û “tiştên xirab” bêne cudakirin. Divê ronahiyê bişopînin. Dikarin ji bo teşwîqkirina sînemavanên baş, perwerdehiyên bi burs pêk bînin. Çimkî her derhênerekî/e ku navê xwe bi dinyayê bide naskirin, dê di heman demê de navê Kurdistanê bide naskirin. Hunermend weke nûnerên derve yên welatên xwe ne. Em dema diçin welatekî biyanî, em bi xwe re welatê xwe, gelê xwe jî dibin. Yên ku li wir in, di rastiyê de ne em in. Beriya her tiştî em pêşî derhênerên kurd in, kurdistanî ne.

Dilar Sewledar

http://www.warvin.org/la/index.php?option=com_content&view=article&id=2584:-de-di-heman-deme-de-nave-kurdistane-bide-naskirin-hunermend-weke-nuneren-derve-yen-welate-xwe-ne-em-dema-dicin-welateki-biyani-bi-xwe-re-welate-xwe-gele-xwe-ji-dibin-cimki-beriya-her-titi-em-pei-derheneren-kurd-in-kurdistani-ne-&catid=54:hevpeyvin&Itemid=119

Milliyet'te daha önce çıkan röportaj...

2011-01-31T09:58:00.001-08:00

“Kuma olduktan sonra artık yaşayan bir ölüsünüzdür”
Yönetmen Müjde Arslan’ın halası, 30 yıl önce amcasının oğluna kuma olarak verilmiş. Yediği dayaklar ve çektiği eziyet yüzünden artık ruh sağlığı yerinde değil ve yatalak. Bu hikaye, Arslan’ın “Ölüm Elbisesi: Kumalık” belgeseline ilham verdi
10 Nisan 2009

Yorum YazArkadaşına gönderSitene EkleYazdırPaylaş
ELİF BERKÖZ ÜNYAYelif.berkoz@milliyet.com.tr

Emine’nin güzelliği köyde dillere destan. 16’sına basmadan amcaoğluna kuma veriliyor. Bugünün parasıyla 200 bin TL’lik başlık parası karşılığında... Emine’nin bu kadar erken yaşta kuma gitmesinin nedeni abisinin ikinci kez evlenmek istemesi. Emine “satılınca” abisine de ikinci eş için gereken başlık parası bulunuyor. Emine gördüğü şiddet sonucunda aklını kaçırıyor. Aldığı ilaçlarla yatağa mahkum oluyor.
Yıllar önce Mardin’in Kızıltepe ilçesinde geçen bu hikaye genç yönetmen Müjde Arslan’ın belgeseline ilham kaynağı oluyor. Arslan halası Emine’nin öyküsünden yola çıkarak çektiği “Kirasê Mirinê: Hewîtî / Ölüm Elbisesi: Kumalık”ta Emine’nin yanı sıra altı kuma daha var.
Kadınlar, 28. Uluslararası İstanbul Film Festivali kapsamında 15 Nisan saat 19.00’da Pera Müzesi’nde gösterilecek belgeselde rol yapmıyor, kendi kumalık öykülerini anlatıyor.

Çocukluğunuzda halanızla ilgili aklınıza gelen ilk kare hangisi?
Gece yarısı dayaktan morarmış gözlerle, üstü başı kan içinde kocasının evinden babasının, yani dedemin evine geliyor. Bir keresinde dayaktan kolu kırılmıştı. Bir süre sonra kocasının evine gönderiliyordu. Halam, amcasının oğluna ikinci eş olarak gitmeyi hayatı boyunca kabul etmedi. Bu yüzden şiddet gördü. Bir de anılarımda o hep hamile. 10 yılda altı çocuk doğurdu.
Şimdiyse sanki bir bebek. Konuşmuyor, tepki vermiyor. Defalarca kafasına darbe aldı, içtiği ilaçlar ve yaşadıklarının da etkisiyle bu hale geldi.

“Babam, annemi alabilsin diye dedem halamı kuma verdi”

Siz bu filmin hem yönetmenisiniz hem de hikayenin tam göbeğindesiniz. Belgeselde Emine’nin başına gelenlerin sorumlusu olarak babanızın ikinci kez evlenmek istemesi gösteriliyor.
Babam ilk karısını kaybediyor. İlk eşe verilen başlık parası o kadar yüksek ki ikinci eş için ödenecek başlık parası kalmıyor. İkinci karısıyla yani annemle evlenebilsin diye Emine kuzenine kuma gidiyor.

Hikayede bir suçlu aranacaksa eğer onlar sizin babanız, dedeniz, amcanız yani akrabalarınız. Kurban yine bir akrabanız, halanız. Bu kadar kişisel bir öyküyü anlatmakta sakınca görmediniz mi?
Benim için çekmesi kolay bir film değildi. Başkasına anlatılması çok zor bir öykü bu. Çok yakın arkadaşlarım bile bilmez halamın kuma olduğunu, sonra aklını yitirdiğini... Benim tüm derdim oradaki kadınların hikayelerini anlatabilmekti. Bir dil arıyordum. Herkesin kör, sağır, dilsiz olduğu bir yerden gelmiştim ve bir şey söylemeliydim. Sinema bana aracı oldu. İstediğim kadar üniversite okumuş olayım, İstanbul’da yaşayayım, Kızıltepe’deki kadınların yaşadıkları beni de bağlıyordu.

“Eniştem kendini korumak için ‘Emine’nin hastalığı genetik’ dedi”

Halanıza şiddet uyguladığını söylediğiniz enişteniz belgeselde “Evimizin işi çoktu, çok misafirimiz oluyordu, bu yüzden kuma getirdim Emine’yi” diyor. Yatalak halde yatan halınıza “Emine yeni bir karı getireyim mi?” diye soruyor. Belgeseli izlerken şunu merak ettim: Müjde Arslan o çekimde sinirlerine nasıl hakim oldu?
Halamla ilgili bölümleri kameraya almak benim için çok travmatik bir durumdu. Eniştem kendini savundu, Emine’nin aklını yitirmesin nedeninin genetik olduğunu söyledi. Halbuki öyle bir şey yok. “Senin babanı evlendirmek için Emine’yi aldık. Bir sürü de para verdik” dedi bana. Kontrollü davrandım, soğukkanlıydım... Kendime şunu tekrarlayıp durdum: “Oraya ailemle hesaplaşmaya değil, belgesel çekmeye gittim.”

Sizi dedenizin ve nenenizin büyüttüğünü söylüyorsunuz. Köye gidip ailenizin kirli çamaşırlarını ortalığa dökmenizi nasıl karşıladılar?
Dedem kumalık hakkında bir film çektiğimi öğrenir öğrenmez kapıya dayandı. Dayımda kalıyorduk. “Bugün buradan gideceksiniz. Köyde film çekmeyeceksin” diye bağırdı. Zaten köyde bir röportajım daha kalmıştı. Onu yapıp diğer köylerdeki kumaların hikayelerini dinlemek için yola çıktık.

Köyünüzde, ailenizde kumalık çok yaygın. 29 yaşında 10 çocuklu bir kuma olabilecekken şimdi sinema üzerine yüksek lisans yapan bir yönetmensiniz. Siz nasıl kurtuldunuz kuma olma ihtimalinden?
Beni çok sevdiğim nenem ve dedem büyüttü. İlkokulu bitirdikten sonra dedem “Bana okumayacaksın” dedi. Bir yıl evde oturdum. Onu protesto ettim. Yemek yemiyordum. İğne ipliğe döndüm.
Dayım siyasi tutukluydu, 1991 genel affıyla cezaevinden çıktı. Siyasi tutuklu olduğu için ailede bir ağırlığı vardı. Dedemi ikna etti. Sonra üniversiteyi kazandım. Dedemin tek şartı vardı, öğretmen olacaktım ve Diyarbakır’da okuyacaktım. Böylece evlendirildiğimde yarım gün çalışacak, yarım gün çocuklarıma bakabilecektim. Dicle Üniversitesi’nde biyoloji okudum. Sonra Diyarbakır’da gazetecilik yaparken İstanbul’a 15 günlük bir kurs için geldim ve burada kaldım.

“İlk eş evin aşçısı, ikinci eş gözdesi”
Filmin adı nereden geliyor?
Bu filmin adını kuma kadınlar koydu. Kumalıktan bahsederken, “Kumalık ölüm elbisesini giymektir. Kuma olduktan sonra artık yaşayan bir ölüsünüzdür” diyorlar. Kimisi o elbiseyi giymekle kalmıyor, kendini asıyor da. İntihar kumalar arasında çok yaygın.

Kumalar arasında bir rekabet ortamı da var, değil mi?
Evet, düşmanlık da var. Çünkü koca, eşi bebeğini doğuralı daha 40 gün olmamışken, ilk eşinin üstüne kuma getiriyor. Birbirleriyle iyi anlaşan kumaların yaşı 50’yi geçmiş. Cinsellik bitince düşmanlık da ortadan kalkıyor.
Büyük eşe evin fırıncısı, aşçısı deniyor. Yemeği, mutfak işlerini o yapıyor. Tandıra gidiyor, süt sağıyor... İkinci eş yani kuma için evin hanımı nitelendirilmesi yapılıyor. İlk eş için kaldırılması zor bir durum tabii bu. Sonradan gelenin daha çok sözü geçiyor çünkü erkeğin yeni gözdesi o oluyor.

Belgeselde erkeklere “Neden kuma alıyorsunuz?” diye sorduğunuzda bahaneleri çok...
Şeriata göre dörde kadar hakkımız var diyen de var. Kadınlar kocasız kalırsa kötü yola düşebilir de. Bir diğer bahane erkeğin canı çekerse başka yere gitmesin, evde ikinci bir kadın olsun. Ayrıca “Çocuklar doğdukça Müslümanlık çoğalsın” da diyorlar.
Kumalığın kendilerine bir hak gibi sunulduğunu düşünüyorlar. Bunu biraz pişkince, biraz arsızca kullanıyorlar.

Derhêner Arslan: Sînemaya kurdî dînamîkên xwe afirandin

2011-01-24T10:47:00.000-08:00

Aknews'te çıkan Kürtçe haber aşağıdadır...
Stenbol, 18 Rêbendan (AKnews) – Li Tirkiyeyê, derhênera kurd Mizgîn Arslan got, sînemaya kurdî jî wek çarenûsa kurdan, bi salên dirêj têkoşîna jiyînê daye û niha êdî dînamîkên xwe afirandine.

Arslan destnîşankir ku, sînemaya kurdî, di nava sînemaya welatên ku kurd lê dijîn de, xwedî dîrokeke veşartiye. Arslan derbarî xebata xwe û duh û îroya sînemaya kurdî de pirsên AKnewsê bersivandin.

Çîroka we ya sînemayê çawa dest pê kir? We çi xebat heta niha kirin?

Di sala 2006 de min yekemîn kurtefîlma xwe ya bi navê “Son Oyun (Lîstika Dawî)” kişand. Wê fîlmê pir xelat girtin û wêrekî da min û bû sebeb ku di Zanîngeha Marmarayê de, ser sînemayê master bikim. Pişt re hin fîlmên din min kişandin, pirtûkên derbarî sinemayê de min berhev kirin, nivîsandin. Ji van pirtûkan yek jî; “Sînemaya Kurdî: Bêwelatî, Sînor û Mirin” e.

Pêwendiya kurdan bi sînemayê re çawa çêbû:

Fîlma yekemîn, “Zarê” ye û di sala 1926 de li Ermenistanê ji hêla Hamo Beknazaryan (bi xwe ermenî ye) ve hatiye kişandin. Tevahî li gundên kurdan derbas dibe û li Elegezê hatiye kişandin. Piştî 80 salan, li Elegezê vê carê Huner Salîm, fîlma Votka Lîmonê dikşîne.

Hûn niha sînemaya kurdî çawa dibînin?

Êdî navê sînemaya kurdî hatiye danîn û ev yek girîng bû. Di sala 1991 û 92 de, Nizamettin Ariç bi navê “Kilamek Ji bo Beko” kişand, çêkerê kurd Senar Turgut jî “Xecê û Siyabend” kişand û ev di sînemaya kurdî de bûn xala werçerxê. Di sala 2000 de fîlma “Dema Hespên Serxweş” a Behman Qubadî di Festîvala Cannesê de “Kameraya Zêrîn” jî di nav de sê xelat girtin û ev yek hem wêneya sînemaya kurdî û hem jî resmiyeta wê bû.

Di nava sînemeya Tirkiyeyê de kurd hene. Yilmaz Guney û Atif Yilmaz ji vana ne... Di gelek fîlman de motîfên kurdî hene, karakterên kurd hene, bi tirkî daxivin lê tê zanîn ku kurd in. Di nava sînemeya Tirkiyeyê de, dîroka sînemaya veşartî a kurdan heye.

Wek navên ku di sînemayê de derketine pêş hûn kî dibînin?

Em dikarin, Qubadî, Hîşam Zaman, Huner Salîm, Şahram Alîdî, Cemil Rustemî, Berî Şalmanî, Celal Conroy, Cano Resebianî bilêv bikin. Her yek, li devereke cihê yên cihanê dijîn. Navên van hemû derhêneran piştî 2000ê hate bihîstin. Di hemuyan de em tesîrên sînemaya welatên ku lê dijîn dibînin. Di sînemaya kurdî de karektera mirovên kurd heye. Tiştên ku gelê kurd dixwaze bibihîze hene: Şêwezara jiyanê, êş û şîn hene. Zeîfiya wan, jiyana gundan û ya bi sînoran parçekirî, jiyana bi mirinê re, li herêmen asê û çiyayî jiyîn... Di warê siyasî de jî bêwelatî, bênasnameyî û tenyabûn...

Bi ya we, bo ku ji fîlmek re “sînemaya kurdî” bête gotin, divê çi taybetmendiyên wê hebin?

Krîtera yekemîn, neteweya derhêner e. Bo sînemaya kurdî jî divê derhêner kurd be. Her wiha divê derhêner di heman demê de zanebûna vê de be. Her wiha divê çîroka kurdan vebêje û fîlm bi xwe jî bi kurdî be. Fîlmên ku çêkerên wan kurd in jî wek fîlmên kurdî divê bên qebûlkirin.

Bi ya we di sînemaya Tirkiyeyê de, rewşa kurdan çawa tê nîşandayîn?

Sînemaya Tirkiyeyê, di asîmîlasyona kurdan de roleke mezin lîstiye. Kurd xerîbê xwe û neyarê xwe bi xwe kirine. Nîmûneyên ku nîşan dane, qibe, nebedew û saxek in. Her kurdek ku bi temaşekirina van fîlman mezin bûye, xwestiye ji kurdbûna xwe bireve. Divê êdî ev tundî jî bidawî were. Nîşandayîna kurdan bi piranî di meseleyên namûsê de, berdêl û xwîndariyê de cih digre. Ev yek hê jî didome.

Piraniya derhênerên kurd, di sirgunê de dijîn. Gelo ev yek ser sinemaya kurdî çawa tesîr dike?

Belê, wek sînemeya Filistîn û ya Ermeniyan. Piraniya derhêner û çêkerên kurd li sirgunê dijîn. Hevpeyvîneke Qubadî, par di Mihrîcana Fîlman a Cannesê de hate weşandin û destnîşan kiribû ku, ew êdî nikare vegere Îranê û hemû malê wî ji baholekê pêk tê. Ev gotinên Qubadî, kurteya sînemaya kurdî ye. Ev derhênerê sînemayê yê bêwelat, di wê baholê de dîrokên ji dil û xemgînî, trajedî, kultur, dîrok, muzîk û meselokan digerîne.

Zextên hemberî sînemaya kurdî yên demên dawî jî di bîra kurdan de ye...

Fîlma “Xecê û Siyabend” ku ji hêla çêker, karsazê kurd Senar Turgut ve hatiye kişandin, ji van yek e. Fîlmê tu carî di sinemayan de şansê nîşandayînê nedî û di dema kişandina fîlmê de jî Turgut li Wanê hate binçavkirin û êşkenceyên giran lê hatin kirin. Yanê fîlm hate sirgunkirin... Fîlmeke dîtir jî “Kilamek ji bo Beko” ya Nizamettin Ariç ku li Almanyayê çêkiribû ye. Fîlm, bi qazancên ku li Almanyayê hatine kirin, li Ermenistanê hate kişandin. Lê tu car li bajarên kurdan, şansê nîşandayînê nedît.

MIZGÎN ARSLAN / PORTRE

Di sala 1981 de li Mêrdînê hate dinê. Biyolojî xwend û rojnamevantî kir. Di Zanîngeha Marmara Fakulteya Ragihandin Beşa Sînemayê de master kir. Pirtûkên wê yên bi navê “Sînemaya Kurdî: Bêwelatî, Sînor û Mirin” û “Rejisor: Atif Yilmaz” û “Av, Mirin û Rêwîtî: Yeşim Ustaoglu” ji hêla Weşanxaneya Agora ve hatin weşandin. Di sala 2006 de fîlma xwe ya yekem “Lîstika Dawî” kişand û di sala 2008 de jî belgefîlma “Kirasê Mirinê: Hewîtî” kişand û fîlmê di mihrîcanên navneteweyî de xelat girtin. Arslan niha amadekariya kişandina fîlma metraj dirêj ya bi navê “Mezelê Wenda” dike.

Mizgin Arslan zinemagilea Euskal Herrian

2011-01-19T14:44:00.000-08:00

Kürt Sineması üzerine söyleşi - 25 Aralık'ta saat 14.30'da

2010-12-23T12:57:00.001-08:00

‎"Kürt sineması var mıdır? Varsa dinamikleri nelerdir, anlatı yapısı nasıldır?" Bu soruların yanıtlarını Min Dit filminin gösterimi sonrası gerçekleşecek "Bir Halkın Görünür Olma Arzusu: Kürt Sineması" başlıklı söyleşimizde arayacağız, 25 Aralık cumartesi saat 14.30'da... İlgili herkesi bekliyoruz... http://www.facebook....com/event.php?eid=164156016953275

"Acıları Hissederken Ortaklaşmak"

2010-11-28T04:57:00.001-08:00

27 Kasım 2010 Cumartesi Saat 17:05

Kısa filmi ‘Son Oyun’ ile birçok ödül alan Müjde Arslan, bu kez doğduğu topraklara çevirdi kamerasının yönünü..

Arslan’ın Mardin’de çektiği ‘Ölüm Elbisesi: Kumalık’ adlı belgesel, zulm gören, itilip kalkılan, hor görülen kadınlığın dokunulmaz erkeklik karşısındaki yenilgisini, kumalık adlı can sıkıcı ve can yakıcı geleneğin kadınları nasıl ‘öldürdüğünü’, halası Emine ve diğer kuma giden kadınların yaşam öyküleri üzerinden anlatıldı.
Mardin Eğitim Sen İşçi Atölyesi çalışanlarının yaptıkları açıklamaya göre ;

''

Eğitim-Sen Mardin Şubemizin ''İşçi Filmleri Günleri Atölyesi''nin mutfağında,''ÖLÜM ELBİSESİ: KUMALIK" belgeselinin 23.11.2010 akşamı seyri üretiminde: KADINA yönelik şiddettin bir kaç oturumda ifade edilemeyeceğini, klasörlerce film, belgesel veya röportajın yeterli olamayacağının bilinceydik hepimiz. Elbette ''kuma'' olgusunun bir tarihçesi, sosyolojik seyri ve gerçeğini toplumumuzdaki ön yargılardan arındırarak; kimine göre ''Doğunun sorunu'' kimine göre de '' Kürt Geleneği'' deyip bu işin içinden kolayca sıyrılmanın kolay olmadığının mücadelesini vermek, Eğitim-Sen Mardin Şubesi ''İşçi Filmleri Günleri Atölyesi'' emekçilerine, örgütlü kadın hareketlerine ve tüm duyarlı halklarımıza kalmıştır.

Kadına yönelik şiddetin en acısı ve en ölümcülü olan çok eşliliğin (Kumalığın) tarihçesinde dünyanın bütün kavim ve ulusların kadınları bu şiddete maruz kalmıştır. Çinliler, Hintliler, Yunanlılar(Spartalılar, Atinalılar)Babiller, Asurlular, Persler, Medler, Araplar, Fravunlar, Asyalılar, Avrupalılar ve Afrikalı kadınlar hep bu şiddetten etkilenmiş hala bu işkencelerden kurtulamayan kadınlar vardır. Birçok Afrika ülkesini, ülkemizin bu sorunuyla karşılaştırmak doğru sayılamayacağı gibi ülkemizin, gelişmiş Avrupa ülkeleriyle de karşılaştırmak bir o kadar gerçekçi olmayacaktır.

Türkçede ''KUMA'', Kürtçede '' KİRASÊ MİRİNÊ: HEWÎTÎ”, Arapçada ''DIRRA'', Süryanicede ''YABİMTHO'' gibi sözcüklerle anlamlar yüklenmiş, hiç kimseye layık görmediği isimler vermiş halklarımız...

Süryani halk ozanı Miğail Kırılmaz'ın,kuma (Dırra) ile ilgili Süryani-Arap kültürlerinin bir bileşkesi olan tepkilerini:
VIDDIRRA DIRRA DIRRA!.. ''Vıddırra dırra dırra !..hiyyé eşked mırra / Killitkin kulu méi hede amrallah ?
Martıl icdidé eğedle sévir / Martıl atéké tımşi vıdzévır;
Martıl icdidé sevet ırok / Martıl atéké hélefit modzok.
Martıl icdidé sevet gbébet / Martıl atéké kémitlu fişşébet !.. ''

Miğail Kırılmaz'ın Arapça şarkısını derleyen Zekiye Dayar’ın kaleminden bu şarkı için: eve gelen KUMA için, hanımın tavırlarını BÖYLESİ MİZAHLA kim tasvir edebilirdi ki? Elbette bu trajediyi defalarca düğünlerde dinler, müziğiyle eğlenirdik. Geriye dönerek baktığımızda Halk Ozan’ımızın bizleri nasıl da SEANSA ALIP, TEDAVİ ETMEYE ÇALIŞTIĞINI anlardık…

Süryani Halk Ozanı'mızın mısralarındaki KUMA ŞARKISININ anlamına gelince : ''Kuma !.. kuma !..kendi ne kadar acı / Hepiniz benimle söyleyin Allah'ın emri mi ?
Yeni karısına bilezik aldı /Eski karısının kaşları çatıldı.
Yeni karısı ırok yaptı / Eski karısı '' Tatmam'' diye yemin etti.
Yeni karısı haşlanmış köfte yaptı / Eski karısı yanan odunla saldırdı ''

Sayfalarca NEDEN yazmaya kalkarsak eğer, bu olgunun acısını Miğail Kırılmaz Ozanımız gibi hissettirecek, ezberimizi bozup eğlendirirken düşündürecek BİR SİSTEM bilir misiniz?

İpekyolu Haber Servisi- www.ipekyolugazete.com

Kerem Akça'nın Yeşim Ustaoğlu kitabı üzerine yazısı bugün Habertürk'te...

2010-11-20T02:38:00.001-08:00

Aranan Yeşim Ustaoğlu kitabı
20 Kasım 2010 Cumartesi, 10:11:57

20 yılı aşkın kariyeriyle başarısını kanıtlasa da bir türlü bir sinema kitabına konu olamamıştı Yeşim Ustaoğlu. Neyse ki bu durum Mizgin Müjde Aslan’ın gözüne batmış ve bize ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’un sunulmasını sağlamış. Böylelikle yönetmenin auteur olup olmadığı gerçeğini sorgulayan kapsamlı bir çalışmayla yüzleşiyoruz. Ülkemizde sinema kitabı üretiminin azlığına karşı duruşuyla Agora Kitaplığı, elbette bu tez niteliğindeki çalışmanın basılması için en doğru yer. Dileriz daha önce ustalara da yer veren Agora, sinema dizisine emin adımlarla devam eder. ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’ gibi aranan kitaplara destek olur ve kültür-sanat alanına desteğini sürdürür.

Meslektaşım Mizgin Müjde Arslan’ın ilk bireysel kitabı ‘Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk’, Türk sinemasının son 20 yılına damga vurmuş bir figürün, Yeşim Ustaoğlu’nun kariyerini mercek altına alıyor.

Sinema ve kültür-sanata duyarlı bir kitapevi: Agora

Daha önce Stanley Kubrick, Charlie Chaplin, Ertem Eğilmez, Krzysztof Kieslowski, Federico Fellini, Dziga Vertov, Jim Jarmusch, Theo Angelopoulos, Yılmaz Güney, Lars Von Trier, Ken Loach gibi ustaların sinema kitaplarını çıkaran Agora Kitaplığı böylece ‘sinema dizisi’ne yeni bir halka ekleme olanağı yakalıyor.

Ülkemizde sanat ve sinema alanında basılan kitap sayısının azlığından ötürü bu kitapevinin duruşunu takdir etmek ve münferit akımlar ile konularla birlikte 30’u bulan arşivini desteklemek boynumuzun borcu.

Akademik çalışma niteliğinde bir kitap

Kitabın ise sadece Yeşim Ustaoğlu’nun hayat hikayesi ve filmografisine odaklanmaktan daha farklı bir işlev gördüğünü söyleyebiliriz. Öyle ki bir sinema yazarı güdüsüyle olaya yaklaşan Aslan, tez çalışması ya da akademik çalışma tanımlarıyla anabileceğimiz bir işe imza atmış. Bunun sonucunda yönetmenin dört uzun metraj, dört kısa metraj, bir de belgesel içeren filmografisinden ‘Yeşim Ustaoğlu auter mü?’ sorunsalına uzanmış.

Aslında bu soruya, ilk cevap olarak ‘dört uzun metraj filmle ulaşmak zor’ yorumu yapılabilir. Ancak böyle bir kanun da yok. Kariyerinin ilk bölümünde nasıl bir filmografi izleyeceğini belirleyen birçok yönetmen var öyle ki. Ancak ‘auteur’ dediğimiz yani bir yönetmenin her filmine aynı temalar, görsel estetik ve daha nice şeyle yaklaşması meselesi, kanımca Yeşim Ustaoğlu için beklenmesi gereken bir süreç. Fakat Aslan’ın bütün öne sürdüğü şeylere, özellikle minimalist duruş ile kimlik ve aidiyet gibi temalar açısından katıldığımı söylemeliyim.

En önemli kadın yönetmenimiz

Zaten kitabın beş bölüme ayrılıp (giriş, auteur kuramına bakış, Ustaoğlu biyografisi, filmler üzerinden auteur kuramına bakış ve sonuç) böylesi detaylı bir inceleme sunması karşısında boynumuz kıldan ince. Bunlara filmografi ve röportajın da eklendiğini unutmayalım tabii. Böylece saygı durmaktan başka çaremiz kalmıyor.

Hemen ekleyelim Ustaoğlu, Nuri Bilge Ceylan, Zeki Demirkubuz, Reha Erdem, Derviş Zaim gibi isimlerle birlikte sinemaya 90’ların yeni kuşak Türk sinemasına dahil olsa da bunların arasında en az ele alınanıdır. Halbuki aynı dönemde çıktığı Tomris Giritlioğlu ve Handan İpekçi’nin üzerinde yer alan, en önemli kadın yönetmenimizdir kendisi. Bu sebeple de böylesi bir kitabın raflara girmesi şarttı. Üzerine ustalıklı bir inceleme eklenmesi de tuzu biberi olmuş.

BASK İZLENİMLERİM 2. BÖLÜM

2010-11-18T11:22:00.001-08:00

Kürt ve Bask kardeşliği: Dağlara aşık iki halk / İzlenim

MİZGÎN ARSLAN

13:48 / 12 Ekim 2010

BİLBAO - Pasaia’ya geldim sonunda… Sırtını dağlara, yüzünü denize vermiş şirin bir Bask köyü Pasaia… Denize açılan bir kanal köyü ikiye bölüyor: Pasaia Donibane ve Pasaia San Pedro… Pasaia Donibane’de Bask Yazarlar Birliği’nin evi, Hugoenea’da kalıyorum… Burası yazarlar için bir yazı kampı; Katalan, Bask, Kürt yazarlar için… Türkiye’den başvurulara açık ancak sadece Kürtler gelebilir… Asimilasyon ve baskı altında olan dil gruplarından yazarlara kapıları açık… Burası Urtzi’nin önerisi… İstanbul’da senaryoyu yazmaya çalıştığım ama sadece sıkıntısını yaşadığım günlerde yazıştığımızda senaryonun iyi gitmediğini, İstanbul’da yazamadığımı yazmıştım. O da bana, “Neden senaryonu Bask ülkesinde yazmıyorsun?” başlıklı bir mail attı, altına şu an kaldığım bu evin fotoğrafının olduğu bir link göndermişti…

Pasaia Bask ülkesinin en politik, en radikal köyü: Köyün tüm duvarlarında “Bask ülkesine özgürlük”, “Bağımsızlık”, Batasuna’yı ve ETA’yı destekleyen yazılar yazılı...

Burası kano yapma yeri aynı zamanda; Fransa’dan her taraftan insanlar bunun için buraya geliyorlar. Kano yapanların ritmik hareketleri müthiş bir görsellik sağlıyor…

İlk geldiğim gün bir şeyler almak için bakkala gitmeye karar verdim… Aşağı indim, önce kanalın denizle buluştuğu yere doğru yürüdüm, bir süre sonra orası bitti ve herhangi bir bakkal/market görmedim. Tekrar kaldığım evin önündeki meydana geldim ve bu esnada çok tatlı bir Basklı kadınla karşılaştım. Tek kelime İngilizce bilmiyordu, ona diş macununu anlatmam gerekiyordu. Sessiz sinema oyunu gibiydi durumumuz… Önce dişlerimi gösterip fırçalar gibi yaptım, sonra saçımı yıkar gibi, sonra cebimdeki paraları gösterip, alış-verişi tarif etmeye çalıştım, ne yapsam gülüyor başka bir şey söylüyor ama beni anlamıyordu. Belki de anlıyordu, ben onu anlamıyordum. Onun yaşlarında (ikisi de 60’lı yaşlarındaydı) bir adam geçiyordu yanımızdan, adamı durdurup bir şeyler konuştular hakkımda, sonra ikisi beraber bir şeyler anlatmaya çalıştılar. Adam bankayı sorduğumu sandı. Sonra saçlarımı yıkar gibi yaptım ellerimle. Kadın bunun üzerine “Şampuuu” diye bağırdı, çok da sevindi. Sonra cebimdeki bozuk paraları gösterdim ve iki elimle nerede, nasıl manasında bir işaret yaptım. İlerisini gösterdi bana ama beni bir şey için uyardı, eliyle 5’i gösterdi. Ne olduğunu anlamam için ilerisine gitmem marketi bulmam gerekiyordu. Marketi buldum ama kapalıydı. Yan taraftaki cafe/bara neden kapalı diye sordum İngilizce. Kimse bir şey anlamadı, bana onlar da elleriyle ‘5’i gösterdiler. Demek saat 5’te kapanıyormuş dedim kendime. Saat ne çabuk 5 oldu diye düşündüm. Eve döndüm, saat henüz 3’tü… Sanırım üç saat sonra saat 6’da jeton düştü. Siesta saatlerinde uyuduklarını hatırladım, çalışmadıklarını… 5 diye ısrarla gösterdikleri açılış saatiydi marketin. Hazırlandım ve çıktım.

Markette yumurtayı anlatmam için yumurtayı kırıp tavaya döküşü tarif etmem, oynamam gerekti, marketi işleten kadın hemen anladı. Tavuk alıyor olsaydım tavuğu canlandırmam gerekecekti…

İstanbul’dan haberler yine kötü… Bir sanat galerisinin açılışına saldırmış bir grup, dışarıda içki içilmesine karşı olarak… Davetlileri pataklamışlar, birkaçı hastaneye kaldırılmış. Bir cemaat işi bu… Türkiye’de çok kötü şeylere gebe olacak bir dönemeç noktası… Sokak ortası linç bu… Ne olacak şimdi? Herkes birbirine mi saldıracak?

Pasaia’da bir haftam oldu geleli… Birkaç yeni kelime öğrendim, günlerdir neredeyse hiç konuşmadım. Ara sıra sesimi duymak için ıslık çalıyorum. Pasaia’da neredeyse her evin balkonunda pembe flamalar var. "Superturik Ez!", "Gudari, Egona 2010", "Euskal Preso Eta Ihesleriak, Etxera" yazıyor, ne yazdığını Urtzi’ye maille yazdım, şimdilik dek tanıştığım ve İngilizce bilen tek Basklı Urtzi ne de olsa…

Güzel bir yürüyüş yolu falezlere doğru; deniz ve dağ arasında ince bir yol… Yolun sonunda kanalın denize yerinde bir kafe var. Garson kızla artık tanışıyoruz. İsmi Olatz. Pasaia’ya da tanıştığım ikinci kişi ve ikisinin adı da Olatz. Her gün yaptığım gibi oraya yürüyüp bir süre oturdum. Yüksek ve dehşete düşüren gemi sesiyle irkildim. Kano yapan iki kişi devasa bir yük gemisinden kaçmaya çalışıyordu, yük gemisinin iki tarafında iki küçük gemi (küçük gemiler bile İstanbul’daki vapurlar kadardı) tarafından çekiliyordu. Yük gemisinin içi kütük doluydu. Kano yapan gençler (biri erkek bir kadın bir çift olmalıydılar) hızla kenara çekildiler. Denizde damla gibiydiler kanocular, dev geminin yanında… Pasaia’nın tartışmalı bir mevzusu var tam da bu konuyla bağlantılı… Balkonlarda gördüğüm pembe flamada yazan “Superporturik ez!” bunu anlatıyor. Bu ‘süper limana hayır’ demek…

Bu slogan, Pasaia’yı deniz ve dağlarından ayırmaya çalışan bir projeye karşı geliştirilmiş tepkileri içeriyor… Pasaia’ya dev bir liman yapılması planlanıyor. Bu Pasaia’nın doğasının ve tarihi yapısının özetle Pasaia’nın yok olması demek. Urtzi’den gelen yanıta göre, Bask ülkesinde iki büyük liman var, birisi Bilbao’da, diğeri Bask’ın Fransa tarafında kalan Baiona şehrinde… Bask ülkesinin üçüncü bir limana, hele dev bir limana ihtiyacı yok ancak ülke değil bölgesel olarak bu kararlar alınıyor. Şimdi Pasaialılar tüm balkon ve pencerelerine “Superporturik ez!” (Süper Liman’a hayır) flamaları asarak yer yer eylemler gerçekleştirerek, buna karşı tepkilerini dile getiriyor.

“Gudari Eguna 2010” şunu söylüyor: Gudari, ‘guda’ savaş demek, Gudari Bask savaşçılarını işaretliyor. Gudari ilk olarak 1936-1937 yılındaki iç savaşta kullanılmış Bask savaşçı ve militanları için. “Gudari Eguna” ise “Bask Savaşçılarının Günü” demek. 27 Eylül, yani geçen pazartesi günü, iki gün önce Franco tarafından öldürülen iki ETA üyesi Txiki ve Otaegi’nin yıldönümüydü. Franco’nun öldürttüğü son kişilerdi. Franco 20 Kasım 1975’te öldü.

27 Eylül’de anmaları yapılan bu iki kişiden Otaegi Basklıydı ancak Txiki (gerçek adı Jon Paredes Manot) Güney İspanya’da doğmuştu ve Bask ülkesine çocukken göçmen olarak gelmişti. Franco ‘kaynaşma’ için birçok İspanyol aileyi Bask ülkesine zorunlu olarak göç ettirdi, Bask ülkesini İspanyol yapmak için… Ancak bu ailelerin bir kısmı gerçekten kaynaştılar Bask ülkesiyle ve Bask mücadelesine katkı sundular. ETA’ya katıldılar. Txiki onlardan biriydi.

Josu’nun da Urtzi’nin de anneleri de göçen bu ailelerden. Urtzi’nin annesi İspanyol kökenli olmasına rağmen Bask dili öğretmenliği yapacak kadar Basklı bugün…

Bir diğer afiş: Euskal Preso eta Iheslariak Etxera”… “Bask Tutuklu ve Sürgünleri Evlerine” anlamına geliyor. Bu flama en sık görülenlerden bir tanesi. Ayrıca bir kalbi andıran bir haritada okla iki bölüme ayrılmış Bask ülkesinin bayrağı da çok sık görülüyor. Altında da, “Bask militanları eve dönsün,” yazıyor.

Pasaia’da bugün yarım saatlerde çaldığı gibi tek ya da saat başı, saat sayısı kadar değil, birçok kez çaldı çanlar. Pasaia’da biri öldü. Pasaia’lılar çoğunlukla yaşlılardan oluşan sakinleri, kilisenin etrafında toplandılar.

2 Ekim… Bugün Bask’ta eylem günüydü… Indepedentzia (Bağımsızlık)… Bugün on binler hep bir ağızdan bunu bağırdılar; İn-de-pe-dent-zia… Urtzi’nin çalıştığı küçük televizyonun kameramanı hasta olduğu için gösterinin çekimlerini ikimiz yaptık. Alana vardığımızda, henüz çok büyük bir kalabalık yoktu. Urtzi emin bir şekilde, “Gelecekler” dedi, 15 dakika vardı yürüyüşün başlamasına. Liderler yerini almıştı, tüm Bask partileri katılacaktı. Bask dilinde “Sosyal, Politik ve Sivil Haklar’a Evet” ve “Gösterileri Yasaklamaya Son” yazılı iki büyük pankartında arkasında yürüdüler. İspanya devleti geçen ay içerisinde iki gösteriyi yasaklanmıştı. Bir tanesi ETA’ya yakın olan Batasuna’nın gerçekleştirmek istediği “Adierazi EH” başlıklı gösteriydi. Ayın grubun “İfadeye Özgürlük” başlıklı gösterisi de bir öncekine benzerliği dolayısıyla yasaklanmıştı. Grup yürüyüşe başlamadan “Indepentenzia” (Bağımsızlık) sesleri yükselmeye başladı. Olabilecek en etkili şey binlerce insanın bir ağızdan ‘Bağımsızlık’ diye bağırmasıdır. 50 binin üzerinde insan toplanmıştı, bu Bilbao’nun nüfusu için çok büyük bir rakamdı.İki üç kilometre yol yüründü kalabalıkla, intizam içerisinde.

Bask ülkesini Fransa ve İspanya arasında bir nehir bölüyor; Bidasoa… Bidaso’nın bir tarafı Gipuzkoa İspanya yönetiminde, diğer tarafı Lapurdi Fransız yönetiminde. O nehri geçtik… Resmi sınırlar bir anlam ifade etmiyor Basklılar için…

Sınır, Kürtlerin çok iyi bildiği, hissettiği bir olgu… Sırf o sınırlar yüzünden kaç kişinin öldüğünün haddi hesabı bile yok… “Sarhoş Atlar Zamanı” filminde, kaçakçı İranlı Kürtlerin Irak tarafındaki kendi ülkelerinin içindeki sınırları geçerken ölümle burun buruna yaşamları geliyor aklıma…

Basklar için Ancak Avrupa Birliği süreci Fransa’daki ve İspanya’daki Baskların daha rahat ulaşım sağlamasını yol açmış, Kürtlerin böyle bir imkânı yok, Mardin’den kalkıp Zaho’da öğle yemeği için gitmek şimdilik bir hayal… Geçen sene Mahmur’a gittiğimizde saatlerce sınırda bekletilmiş, sabah 6’da Mardin’den yola koyulmuş, akşam 5’te Zaho’ya varmıştık.

Bask’ın bir diğer önemli temsili Picasso’nun meşhur Guernica tablosuna konu alan, Baskça Gernika şehri… Gernika, Franco’nun iç savaş yıllarında gerçekleştirdiği ve Picasso’nun tablosuna dönüşen katliamıyla biliniyor… Gernika eski küçük bir yerleşim yeri Bask ülkesinde. Bu katliam belleklerde taze duruyor tıpkı Kürtlerin Dersim’i ve Anfal’i gibi…

Bask birçok şey için vazgeçilmez ama en çok Mikel Laboa’nın devrimci marşlarını dinlemek, elmadan yapılmış Sagardoa’sını içmek, yüksek dağlarını, dalgalı denizini seyretmek, bir eyleme gidip ‘independentzia’ diye bağırmak ve sıcak insanlarının dost gözlerine bakıp ‘Kaixo’ (Merhaba) ayrılırken ‘Agur’ (Hoşça kal) demek için bir başka güzel…

Basklar ve Kürtler kardeşler; yasaklanan dilleri, isimleri, sınırlarla bölünen coğrafyaları, dağlara aşkları, talepleri, gördükleri baskıları ve her şeye inat söyledikleri özgürlük şarkılarıyla…

Kürt belgeselciliği üzerine söyleşi

2010-11-18T11:12:00.000-08:00

Kürt belgeselciliği üzerine söyleşi aşağıdaki linkte...

http://diyalogsempozyumu.blogspot.com/2010/10/mizgin-mujde-arslanla-kurt-belgesel.html

BASK İZLENİMLERİM 1. BÖLÜM

2010-11-03T10:17:00.000-07:00

Ve Bask'ta Haize ile buluşmak… / İzlenim

MİZGÎN ARSLAN -ANF

08:11 / 11 Ekim 2010

BİLBAO - İstanbul’dan Bask ülkesine ilk yolculuğum… ‘Kürdistan’ ve ‘Kürt’ ismine bir samimiyetlerinin olduğu ilk tepkilerinden belli… Sevgiyle gülümsüyor, çok soru soruyor, çok merak ediyorlar.

Bask ülkesinin en büyük kenti Bilbao’ya İstanbul’dan Barcelona üzeri aktarma yaparak geldim, aynı gün ikinci uçak yolculuğum, ikinci kalkış, ikinci iniş… Kalkış sırasında ölümü düşünüyorum sonra aklıma ölümden korkmayan Kürt çocukları geliyor, savaşan gençler, ömürlerinin son günlerini yaşarlarken bile eyleme gitmekten korkmayan yaşlılar…

Beni havaalanında Urtzi karşıladı. Urtzi Urrutikoetxea, Basklı gazeteci, şair, çevirmen…

Buraya gelişim Urtzi ile tanışmamızla başladı. Beni Basklılarla tanıştıran o, onunla tanışmamıza sebepse bir belgesel; “Denizin Kızı”… ETA üyesi olan babası GAL tarafından öldürülen bir kızın babasını arayışının hikâyesini anlatıyor Josu Martinez’in bu belgeseli… Mahmur’dan yeni dönmüştüm henüz çok etkisindeydim olanların…

Babamın mezarını arıyordum ancak çok başka şeyler olmuştu, bambaşka gerçeklerle, belki onunla karşılaşmıştım. Huzurluydum ama çokça da kızgındım, duygusaldım… O sıralarda tesadüfen Urtzi’yle tanıştım, o da bir süre önce Mahmur’a gitmişti. Gidiş sebebimi söyleyince benzer bir hikayeyi anlatan bir arkadaşının belgeselinden söz etti. Ertesi gün belgeseli seyrettik. Bir genç kadın, o henüz iki yaşındayken ölen ETA üyesi babasının kim olduğunu soruyordu. Çok duygusal bir benzerlikteydi sorularımız; benim yaptığım yolculuğun neredeyse aynısıydı; hiçbir zaman yeri dolduramayacak bir boşlukta aynı hisler, aynı korkunç yanıtsız sorular… “Denizin kızı” Haize ile henüz tanışmadan aramızda bir bağ oluştu. O gece hem hüzünlendik Urtzi ile hem de kardeş olduk, Baskların ve Kürtlerin kardeşliğini konuştuk.

Bilbao’daki ilk gece Juan’ın evinde kaldım… Juan kırmızı ışıkta geçen bir Avrupalı, mutfağında kaçak çay ve tomurcuğu eksik etmeyen demli çay içen, annesi Portekizli babası Basklı olan Baskça bilmeyen, Kürt dostu bir Basklı…7 dil biliyor, az bildiği Kürtçe ve Baskça hariç… İki evlilik yapmış bir oğlu bir kız torunu var… Çoğunlukla Türkiye ve Kürdistan’da yaşıyor. Evi bu yüzden mi çok dağınık?

Juan her şeyden önce 30 yıllık bir Kürt dostu, ömrünün yarısından fazlasını Kürtlerin coğrafyasını dolaşarak, onları okuyarak anlatarak, orada yaşayarak geçirmiş. Tüm Kürt büyükleriyle arkadaşlık etmiş. “En baştaki hariç, herkes bu eve, buraya geldi,” diyor tane tane konuştuğu Türkçe’siyle… Kürtlerin yaşadığı her yere gitmiş, oralara turlar düzenliyor. Irak Kürdistan’ına turlar yapıp yapmadığını soruyorum, orayı ilginç bulmadığını söylüyor. Türkçe’yi anlaşılır konuşuyor, Kürtçe’nin de hitaplarını biliyor, beni karşılarken “Tu bi xêr hatî” (Kürtçe hoş geldin) diyecek kadar…

Bask ülkesindeki ilk günüm. Şimdilik Baskça sadece “Gabon / iyi geceler” demeyi biliyorum, gece geldiğim için. Gelmeden tek bildiğim “Eskerrik Asko” (Teşekkür Ederim) demekti. Juan, Bilbao’yı anlatıyor bana, bir kroasanla geçiştirilen kahvaltıda Türk ve Kürtlerde olduğu gibi güzel kahvaltısının olmadığına hayıflandıktan sonra… Bilbao’da Baskça konuşma oranı neredeyse yüzde 7 oranında. Bu rakam Juan’a göre, San Sebastian’da yüzde 30’a, Fransa sınırındaki benim kalacağım köy olan Pasaia’da yüzde 80-90’a ulaşıyor.

Sınıra yaklaştıkça artan Bask konuşma oranı, bana Kürt coğrafyasında Irak sınırına yaklaştıkça artan Kürtçe konuşma oranını hatırlattı. Mardin, Cizre, Hakkâri, Şırnak’ta Kürtçe konuşma oranı yüzde 80-90 hatta yüzde 100’lere yaklaşırken sınırdan daha uzak Kürt coğrafyasında Malatya’da, Elazığ’da bu rakam iyice düşüyor…

Kayıp dışarıdan başlıyor ve içlere doğru yayılıyor. Basklılar da asimilasyondan büyük yara almış, alıyor… Yerlerin ismi, insan isimleri, tıpkı Kürtler gibi değiştirilmiş. San Sebastian, İspanyolların sonradan kullandığı Baskça adı Donostia’yı yasaklayarak kullandıkları yeni ismi… Urtzi bu durumu daha iyi anlamam için izah ederken bana “Amed-Diyarbakır” örneğini vermişti…

Urtzi’nin çalıştığı ve sadece Bask dilinde yayın yapan Jameika 11 kanalı röportaj yapmak istiyor… Projeyi, neden Bask’ta yazmak istediğimi Türkiye’yi, Kürtleri soracaklar bana… Hepsine bir yanıtım var ancak İngilizce anlatmak işin zor tarafı… Öfke ne demekti İngilizce… Öfke’den kaçıyorum, kimseye kızmak istemiyorum. Belli bir mesafeden, uzaktan kendime, halkıma ve yaşadığım ülkeye bakmak istiyorum… Orada yaşamak beni her geçen gün kızgın ve asabi yapıyor, uzaktan her şey net gözükür, daha anlaşılır olur…

Sakin, soğukkanlı, dünyanın her tarafından anlaşılabilecek sıcaklıkta bir baba kız filmi çekmek istiyorum. Savaşın içinde doğdum ben, savaşın içinde yaşıyorum ve savaşa dair bir film yapmaya çalışıyorum. Gelişmeler sadece motivasyonumu yok ediyor, insanlar ölürken yazmanın ne anlamı var ki… Gözümün önünden hiç gitmeyen genç ölülerin fotoğraflarını getirdim…

Röportajdan sonra Urtzi ile eski şehrin olduğu altı yollu meydanı gezdik. Eski şehrin kalbinde beş katlı Bask Dili ve Edebiyat Koordinasyon Merkezi’ni gezdik. Binayı Korrika’yı da düzenleyen ekipten Igor Elordui gezdirdi. Korrika’dan konuştuk, daha önce Urtzi anlatmıştı, her iki yılda bir düzenlene büyük bir ‘dil’ organizasyonu… İçine Baskça kelimeler konan bir kapsülle milyonlarca insan elden ele bir noktadan bir noktaya gece gündüz aralıksız koşuyor. Bir dili taşımanın zorluğunu anlatıyor Korrika… Elden ele, her türlü zorlu doğa koşullarına karşı koşularak büyük kalabalığın beklediği son noktaya ulaşılıyor… Kürtlerin omuzlarında taşınan ve bugüne gelen Kürtçe gibi… Asimilasyona uğrayan ve dilini konuşamayan milyonlarca Kürt gibi…

Baskların da büyük çoğunluğu asimilasyon sonucu dilini bilmiyor. Yalnız tersi bir süreç işliyor Bask bölgesinde… Bugün yaşlılar İspanyolca konuşuyor Bask dilini bilmiyorlar, ebeveynler Bask dilini bilmeseler de çocuklarının bu dili öğrenmesini istiyorlar ve Bask okullarına gönderiyorlar. Bask dilinde eğitim görülüyor. Asimilasyon geriye dönülebilen bir süreç… Bu gezdiğimiz merkezin amacı Bask dilini hayatın içinde daha aktif kılmak, konuşanların sayısını artırmak… Bask ülkesinde ne yazık ki nüfusun yarısı bile Bask dilini konuşmuyor…

Urtzi’nin kız kardeşinin adı Araitz. Araitz, ben ismini telaffuz edince 28 harfi olan Bask alfabesinde iki tane ‘z’ olduğunu anlatıyor. Buna örnek olarak da Haizea’yi veriyor. Haizea, buraya gelmemi sağlayan belgeselde, ‘Denizin Kızı’nda babasını araştıran kızın adı… Araitz, Haizea’nın anlamının ‘Rüzgâr’ demek olduğunu söylüyor, ablasının adı ise Hodei, yani ‘Bulut’ demek. Bir babanın çocuklarına verdiği isim, eğer o baba yaşamıyorsa bir şifre, miras gibidir. Babamın benim adımı ‘Mizgin’ (Müjde), ağabeyimin ismini ‘Bawer’ (İnanmak) koyduğunu hep düşünürüm, hayatta bir öğüt, bir şifre olmalı bu…

Bilbao’da hava bulutlu, yağmur ha yağdı ha yağacak… Araitz, bulutlu havanın, yağmurun ve sisin Bask ülkesinin simgesi olduğunu söylüyor. Babaları bu isimlerle onlara ülkelerini emanet ediyor, onlara ülkelerini sevmelerini yağmurunu, rüzgârını bile sevmelerini söylüyor olabilir mi? Yaşamayan, siz henüz birkaç aylık ya da birkaç yaşındayken sizi bırakmak zorunda kalmış, öldürülmüş bir baba size isminizle neyi tembihler? İnsanın adı neyi söyler?

Araitz’in çok güzel gözleri var, çok güzel gülüyor. İyi hissediyorum yanlarında, dostlar… Bol bol gülüyoruz, farklı yemekler sipariş ediyor ve hepsini paylaşıyoruz… Orada çalışan aşçıyı anlatıyor Urtzi. Siyasetten altı yıl cezaevinde kaldığını söylüyor, henüz görmediğimden, “Bizim yaşlarımızda mı?” diye soruyorum, onaylıyor… Bizim kuşağımızın sırası, babalarımız bedelleri ödedi ve şimdi bizimle devam ediyor…

Çıkışta rahatsız etmeyen ama dolu dolu bir yağmur yağıyor. Urtzi’yle kendimizi metro’ya ulaştırıyoruz çok ıslanmadan. Çıkışta yağmur daha da artmış. Bu kez koşuyoruz. Boynuma sardığım kefiyi, bu kez başıma sarıyorum. Bir garaja giriyoruz, hem garaj, hem işyerleri var. Urtzi’nin çalıştığı Jamaika televizyonu bu tuhaf binanın 5. katında. Merdivenleri çıkıyoruz. Tek kat üzeri az sayıda çalışanıyla faaliyet yürüten bu televizyon sadece Bask dilinde yayın yapıyor. Yağmur yağmaya devam ediyor… Bu Bask ülkesinin olağan havası… Yağmurlu havalar tek başına kasvetli değil. Türkiye’den haberler pekiyi değil… Türkiye. İkiyüzlü davranıyor. Juan’ın deyimiyle psikopatça.

Sahi ben buraya niye gelmiştim? Bunları unutmak ve senaryoyu soğukkanlı, öfkesiz, eşit mesafede yazmak için değil miydi? Artık haberleri izlememeliyim… İzlemeyince haberleri yok sayabilir miyim? İyi bir haber düşmeyecek internet sitelerine…

Gökyüzünden ateş yağıyordu, biz köyde damda yatıyorduk, ben bir köşedeydim tek başıma, diğerleri diğer tarafta yan yana… Kafamı korumaya çalışıyordum ama boşunaydı çünkü gökten az önce yağan ateşler benim kafama da temas etmişti. Bunun ne olduğunu düşünüyordum rüyamda, Amerika üzerimize kimyasal mı atmıştı? Rahatsız edici telefon sesiyle uyandım…

Bu aralar çok sık yaptığım gibi Kürtleri ve Baskı düşündüm… Kendi ülkenin dışına çıkınca her şey daha da berraklaşıyor. Dün Urtzi’ye “Bask ülkesinin başkenti neresi?” diye sordum, güzel soru dedi çünkü sorunlu bir yanıtı var. Tarihsel olarak başkenti Iruñea (İspanyolca Pamplona), ancak bu şehir özerklik sınırlarının dışında kalıyor, resmi olarak başkenti Gasteiz (İspanyolca Vitoria), Baskın en büyük şehri ise Bilbao olarak biliniyor. Fransa bölgesinin yine resmi olmayan başkenti ise Baiona (Fransızca Bayonne).

Yurtdışına gittiğini hayal ettim Urtzi’nin, İspanya’dan geldiği için İspanyol dediklerini onun her defasında düzelttiğini… Benim yaptığım gibi… Peki neden İspanya Baskı, Türkiye Kürtleri kendine dönüştürmeye çalışıyor. Doğanın kuralları gereği herkes bir şey olarak doğar, bu çok önemli bir şey değildir tek başına. Yani esmer, kızıl, uzun ya da kısa boylu oluşumuz, Kürt, Arap oluşumuz, doğduğumuz ailenin bize hangi dili öğreteceği planlanmış şeyler değildir… Ancak bir şekilde Kürt olarak doğduk; bu neden elimizden alınmak isteniyor? Bir yüzyıl ısrarla siz Türksünüz diye baskı yapılması, Türkleştirilme çalışmaları… Doğaya aykırı tüm bu yaşananlar; Kürtçe büyümüş bir çocuğa Türkçe eğitim vererek hayatını sürdürmesi, ismini değiştirmek… Tüm bunlar doğaya aykırı…

Haize ile buluştuk, ‘Denizin Kızı’ Haize ile… O benim tahminler yürüttüğüm isminin anlamına babasının şiirlerinde yazdığı bir dizeyle açıklık getirdi. Babası kızlarına rüzgâr ve bulut ismini vererek hep doğanın galip geleceğini anlatmak istemiş. Doğaya bıraksak kendimizi, tabiata, esen rüzgara…

Haize’nin yüzünü filmden dolayı biliyordum, çok güzel gözleri var, ince zayıf bir yüzü. Babasına benzediğini filmden dolayı biliyorum, ona bakınca bir zamanlar çok yakışıklı olduğunu tahmin ettiğim babasını, Txapela’yı da görüyorum. Saçları kısa kulak memesini geçmiyor, ensesinde bir ince kuyruk bırakmış. Zayıf, çok zayıf… Sanıyorum aynı yaşlardayız. Gözlerindeki ifade tanıdık geliyor, soru soran bakışları… Zihinsel dünyada birbirimize benziyoruz, çok konuşmasak da onu anlıyorum; o da onu anladığımı biliyor, çünkü beni hissediyor.

Önce adının anlamından konuşuyoruz, sonra ben ve ağabeyimin isminden… Bizim isimlerimizi çok felsefik buluyor, burada doğa olaylarının isim olmasının yaygınlığı kadar Kürtler arasında da durumlar, olgular insan isimlerine dönüşüyor; Sozdar, Hêvi, Çîya gibi…

Kürtler ile Baskların isimde bir ortaklıkları yer, dağ, coğrafya isimlerini, yeni doğan çocuklara vermeleri… dağlara aşıklar en az Kürtler kadar; tüm dağların isimleri birer insanın ismine dönüşmüş, tıpkı Cudî, Zagros gibi…

Filmin hikâyesini anlatıyorum… Dil problemi olmasa tüm senaryoyu ona okumak isterdim çünkü bu hikâye aynı zamanda onun da hikâyesi… O da 5 yaşına kadar nene ve dedesiyle yaşamış, eve döndüğünde annesiyle barışamamış uzun süre… Ben 20 yıl sonra gördüm ilk kez, barışabildim mi bilmiyorum… Mahmur’dan döndüğümde en çok annemi özlediğimi hatırlıyorum; babam sanki kulağıma onun adını fısıldamıştı, gidip onu bulmamı, sarılmamı, öpmemi, tüm acılarını hafifletmemi tembihledi…

Haize ile aramızda temel bir fark var; o bu yolculuktan sonra babasını bulduğunu ve ancak ölü bir baba bulduğunu söylüyordu. Bu yüzden bir boşluk hissediyor ve bu yolculuktan önceki halini özlüyor, arıyordu. Yolculuktan önce bir hayaldi onun için, ölmeyen bir hayal; yolculuktan sonra ölen bir gerçeğe dönüşmüştü…

Benim için boş bir tarihti şimdi dolu bir tarih oldu. Onu merak ediyordum, onunla aynı anda buluşmak için can atıyordum, ona kızıyordum, onunla sürekli ama sürekli konuşuyordum. Onu küçükken ısrarla beklemiştim… Nenem bir gün döneceğini söylemişti eskisi gibi, ben henüz doğmadığım zamanlarda olduğu gibi, beyaz arabasıyla… Nenem onun gelişini birkaç kilometre öteden görürdü. Eve varması geceyi bulurdu hep ama evinde yatar sabah erkenden giderdi yine… Yine gelecekti öyle babam. Gelmedi ve hayal kırıklığıyla öldürmedim onu, ölüsüne ağlamadım ondan sadece kaçtım, kırgındım ve kızgındım.

Erivan’da Gülistan’ı görmeseydim, ona aradığımız bir adamın mezarını biliyor mu diye sormasaydım, o gözlerinin içi gülerek “tanıyorum o benim babam” demese onu hiç sormayacaktım, aramayacaktım… Gülistan bunu dediğinde onu çok kıskandım, deli gibi kıskandım ve çok zor olsa da bu yüzden “senin baban olamaz, o benim babam” diyebildim. Bir mucize gibiydi Erivan’daki karşılaşmamız. Nereden bilirdim onun beni orada beklediğini…

Ben onu unutmak istiyordum, hiç konuşmayınca unutacağımı sanıyordum. Köye bile çok az gittim, İstanbul’a beş altı yıldır dönmüş annemi bile birkaç saat dışında ziyaret etmedim, edemedim… Hep sıkıntı yaşadım onlarla; yüzlerine bakamadım birkaç kere konuşmayı denedik ikimize de ağır geldi, benim sözlerim zehir gibiydi annem için. O ağladı kaç kere, “Seni bırakmak zorundaydık” dedi, öyle çok öfkeliydim ki, ağlamasına rağmen, özür dilemedim, teselli etmedim, “Bir şey olmaz geçti artık, iyiyiz” demedim.

Gülistan’ın anlattıkları daha çok onun babası olduğu fikrini doğrulattı. Ona dair hiçbir anım yoktu, nasıl gözükür nasıl gülerdi, nasıl kızar nasıl öğüt verirdi bunları o anlattı… Ben sadece dinledim. Gülistan onun kızı, peki ben kimim?

Haize’de filmle birlikte yaptığı yolculukla annesine döndüğünü anlattı; ölmüş babalarımız bize aşklarını teslim ediyorlar sanki… Ölüler bize hayattaki varoluş amacımızı veriyorlar geri, bize amaçlarını miras bırakıyorlar… Ölüler bize ne çok şey anlatıyorlar?

Bilbao’dan sonra Donostia ve oradan geri kalan günlerimi yazmak için saklanacağım Pasaia’ya geçeceğim.

Baskın Fransa sınırındaki en önemli şehri Hendaye… Hendaye’de Basklı tutuklular için bir etkinliğe gittik “Denizin Kızı” belgeselinin yönetmeni Josu Martinez ve ünlü Basklı palyaço Parrotx ile… Öğrendiğim yeni kelimeler “Bai/Evet”, “Ez / yok” Bunu kendim öğrendim çünkü her taraf afişler, pankartlarla dolu ve hepsi Ez! ile bitiyor… Yine benim öğrendiğim bir kelime “Hemen / Burada” Türkçe’de aynı kelimenin farklı bir anlamı olduğu için ve burada Bilbao’da çokça karşıma çıktığı için… “Hemen Torturatzen da” (Burada İşkence var) “Errepresiorik ez!” (Baskıya hayır) “Euskal Presoak Euskal Herrira” (Bask Tutukluları Bask Ülkesine), “Presoak Etxhera” (Tutuklular Evlerine)… Her tarafta bu pankartlardan görebilirsiniz sokaklar, işyerleri, evlerin balkonlarında…

İspanya politikası tutukları Bask’tan olabildiğince uzağa gönderiyor. 3 milyon Bask nüfusuna karşılık, 800 siyasi tutuklusu var.

Porrotx İspanya hükümeti tarafından yasaklı bir palyaço… Gösteri yapması, çocukları güldürmesi yasak… Geçen sene Filistin’e gidip orada savaşın içindeki çocukları güldürmeyi amaçlayan Porrotx, bu bahar Kürdistan’a gelmeyi planlıyor…

Porrotx ile birbirimizin dilini bilmiyoruz ama bana şunu öğretiyor Baskça, elini kalbine götürerek "Sentitu" (hisset), kafasına götürerek, "Pentsatu" (düşün) ve yumruk yapıp havaya kaldırarak “Egin” (yap) diyor. Tekrar ediyorum arkasından, “Sentitu, Penstatu, Egin!...”

Devam edecek...

TRT Haber'de yeni kitap üzerine söyleşi 4 Kasım'da...

2010-11-03T10:06:00.000-07:00

Agora Kitaplığı'ndan yeni çıkan "Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk" kitabım üzerine yapılan söyleşi, 4 Kasım Perşembe 18.50'de TRT Haber'de HAYAT+ programında yayınlanacak.

İlk Zazaca filmimizi çektik

2010-10-31T08:34:00.001-07:00

Lice-Genç arası bir köyde ilk Zazaca filmimizi çektik... Filmin içeriği, ekibi hakkında daha sonra yazacağım... filmden bir kesit yukarıda...

Diario Vasco gazetesinin benimle röportajı...

2010-10-10T02:41:00.000-07:00

Baskça İspanyolca yayın yapan Diario Vasco gazetesinin röportajı...

http://www.diariovasco.com/v/20101010/cultura/nire-lana-burutzeko-behar-20101010.html

2010-10-04T05:05:00.000-07:00

"Yeşim Ustaoğlu: Su, Ölüm ve Yolculuk" kitabı www.kitapkurdu.com'da

2010-09-30T11:15:00.000-07:00

Yeşim Ustaoğlu’nun filmlerinin hiçbirinde neden ‘baba’ yoktur? Tüm filmlerinde çok özel anlamlar yüklü su, yolculuk ve ölüm bize neyi anlatır? Yönetmenin kişisel yaşam öyküsü ile sineması arasında nasıl bir bağlantı vardır? Yönetmen neden bizi Türkiye tarihiyle, ötekiyle, karakterin kendisiyle yüzleştirir? Tüm filmlerinde neyi sorgular?

Neden bu kadar çok soru sorarız bir Yeşim Ustaoğlu filmi izlediğimizde?

Filmleri peş peşe izlendiğinde bir yönetmenin en gizli yanı, en çıplak kuytu köşesiyle yüzleşiliyorsa o yönetmen ‘auteur’dür… Auteur kuramı, karanlık bir yolda bir yönetmeni tanımamıza dönük bir fener gibidir. Auteur yönetmen, bir filmi çeken değil, ilk fikrin doğuşundan perdede izlediğimiz ana değin geçen tüm sürede ‘yazan’dır.

Bu kitap, Yeşim Ustaoğlu’nun sinemasına ‘auteur sinema’nın ışığı, sorularıyla bir bakış sunmaktadır…

Kitabı aşağıdaki linkten edinebilirsiniz...

http://www.kitapyurdu.com/kitap/default.asp?id=568104&changeCurrency=6

Bask televizyonu Hamaika TV'nin benimle röportajı...

2010-09-23T13:50:00.000-07:00

Her ne kadar Bask dilinde olsa da aşağıdaki linkten izlenebilir...

http://www.hamaikabilbo.tv/index.php?nid=2461&id_mikrosaio=

The first book on Kurdish Cinema / Kürt Sineması Üzerine İlk Kitap

2010-09-04T07:03:00.000-07:00

Kurdishaspect.com - By Devrim Kılıç / Izmir-Turkey

A first book on Kurdish Cinema is published in Turkey by Agora Bookhouse based in İstanbul-Turkey. The book –published in Turkish language- titled in Turkish; Kürt Sineması; Yurtsuzluk, Sınır ve Ölüm (could be translated into English as Kurdish Cinema; Rootlessnes, Border and Death) is an edited book goes for 337 pages.

Edited by a young Kurdish director-writer Mizgin (Müjde) Arslan, the book has four 5 chapters. The first chapter talks about the history and development of Kurdish Cinema, the second is about Kurdish director Yılmaz Güney, the third is about Bahman Ghobadi, the fourth talks about Kurdish Cinema in Diaspora and the fifth is titled ‘Young Kurdish Cinema. Also there are a cronoloji and a filmograhpy of Kurdish films at the end of the book.

16 Kurdish and none-Kuridsh writers, directors, academician such as Tim Kennedy, Devrim Kılıç, Müjde Arslan, Jano Rosebiani, Mehmet Aktaş, Mustafa Gündoğdu, Artsvi Bakhchiyan and Bijan Tehrani and more, have contributed to the book with their 25 articles on different aspects of Kurdish Cinema and the proverb has written by Prof. Hamid Dabashi.

I believe this book has a great importance for Kurdish Cinema which is a yound-developing cinema lead by Kurdish directors like Bahman Ghobadi, Hıner Saleem, Kazım Öz, Jano Rosebiani and so on. Although the term ‘Kurdish Cinema’ is still discussed within cinema circles, I must say, with the coming of this book this discussion has come to an end. The existing of 337 pages book means Kurdish Cinema does exist and now we can talk about the characterictic of this cinema which this book also talk about it.

As we know Kurdish cinema received too much interest in recent years. It was a turning point for Kurdish cinema when Kurdish director Bahman Ghobadi won the Golden Camera Award at the Cannes Film Festival in 2000 for his film "Dema Herspen Serxwes" (A Time for Drunken Horses). With this film and award the term ‘Kurdish Cinema’ has circled repeatly around the world and yound Kurdish Kurdish filmmakers started to shoot short films and documentaries one after another. And hopefully this book will be another turning poing for Kurdish Cinema and it will help to establish a cinema culture within Kurdish society.

Now we have more than hundred Kurdish filmmakers around the world producing feature and short films as well as documetaries. We have Kurdish Film Festivals in different cities of the world, the biggest is of course London Kurdish Film Festival. We have Kurdish film and distrubution companies and hopefully the first İnternational Kurdish Film Conferance and Festival will be held in Diyarbakır Turkey in November 2009.

İt is stated that the publisher, Agora Kitaplığı (Agora Bookhouse) is looking for a coorparation to publish the book in Kurdish and English languages as well.

Here title of some articles from the book;

‘The rise of Kurdish cinema’ written by Devrim Kılıç
‘The Kurdish colour in Armenian Cinema’ written by Artsvi Bakhchiyan
‘The state of cinema in Federal Kurdistan’ written by Jano Rosebiani
‘The role of Kurdish Film Festival in Diaspora’ written by Mustafa Gundogdu
‘Kurds as a divided nation and Cinema of Yılmaz Güney’ written by Tim Kennedy
‘The cinema of Yuksel Yavuz’ written by Isıl Cobanlı Erdonmez
‘Babak Amini; Kurdistan is full of untold stories’ interview by Bijan Tehrani

2010-08-24T00:45:00.001-07:00

"Son Oyun" (2006) adlı ilk kısa filmimi ve "Tov" (Tohum, 2009) adlı ikinci kısa filmimi aşağıdaki linkten izleyebilirsiniz....
http://www.vimeo.com/tag:mujde%20arslan

"Müjde Arslan: Her filmle hafifliyorum" Evrensel Kültür röportajı

2010-07-26T13:19:00.000-07:00

Evrensel Kültür'de çıkan röportaj... linki: http://www.evrenselkultur.com/joomla/index.php?option=com_content&view=article&id=7:muejde-arslan-her-filmle-hafifliyorum&catid=1:cerik&Itemid=2
röportaj şöyle:

Yaşadığımız ya da tanık olduğumuz acılar bilincimizden çok vicdanımızda birikir. Biriktikçe nefes keser. Vicdan yükünü hafifletmeden rahat bir soluk alamayız. Yok edemediğimiz acıyı ise paylaşarak azaltırız; anlatmamız gerekir. Hele ki büyük acıların taşıyıcısı bir halktansanız, Kürtseniz, anlatacağınız çok şey vardır.Dengbej olup kılam söyledi Kürtler yüzyıllarca, seslerini duyan olmadı. Hem dertlerini hem dermanlarını yazdılar anadillerinde. Dilleri yasaklandı. Savaşların, ölümlerden, baskıların sıkıştırmışlığından yavaş yavaş sıyrılmaya başlayan Kürtler, artık başka ifade yollarını da kullanıyorlar. Duymamak kolaydır, sadece sestir saklandığınız. Ama trajediden gözünü kaçırmak zordur. Sinemanın etkisini tartışmaya gerek yok. Kürtler sinemayı, sinema Kürtleri keşfetti artık. Hem Türkiye’de hem de dünyanın çeşitli ülkelerinde düzenlenen film festivallerinde sık sık adını duyduğumuz bir isim de Müjde Arslan.1981’de Mardin’in Göllü köyünde doğan Arslan’ın da anlatacağı çok şey var. Arslan, Dicle Haber Ajansı ve Gündem gazetesinde uzun yıllar kültür sanat editörlüğü yaptı. Kirasê Mirînê: Hewîtî/Ölüm Elbisesi: Kumalık belgeselinde küçük yaşta kuma olarak bir erkeğe verilmenin travması sonucu felç olan halası Emine’nin hikayesini anlatıyor. Bu belgesel hem onun vicdan yükünü azaltmasına yardımcı oldu hem Kürt kadınlarının yaşamlarını dünya ile paylaştı. Kürt Sineması: Yurtsuzluk, Sınır ve Ölüm isimli kitabı bugünlerde kitap raflarına düşen Arslan, bir başka kadın hikayesi üzerine de çalışıyor. Ermeni katliamı ardından kaçırılan ya da kurtarılan, Müslümanlaştırılan ve Kürtleştirilen kadınlar çekmek için araştırmalar yapıyor. Müjde Arslan ile yaşamı, ürünleri ve Kürt sineması üzerine sohbet ettik.Üniversitede Biyoloji Bölümünde okudun. Sonra gazetecilik başladı ve ardından sinema... Nasıl oldu bu meslekler arasındaki geçişler?
Aslında en başından beri nereye yürüdüğümü biliyordum. Her adım yeni adımları beraberinde getirdi. Eğer başka bir şansım olsaydı bunların hiçbiri olmazdı; ne üniversiteye giderdim belki, ne yazı yazmaya başlardım, ne film çekerdim. En basitinden dünyada herkesin olduğu gibi benim de bir ailem olsaydı, başka türlü bir insan olabilirdim. İki yaşındayken hem annem hem babamdan ayrılmıştım. Nenem ve dedem büyütüyordu beni. Yaşlı insanlardı ve tek başıma büyümeliydim. O yüzden galiba en çok büyümeyi istedim. Bunun aracı değişse de anlattığım kavramlar hep aynı. Henüz çok küçükken sadece kalemim vardı, şiir yazardım. Sonrasında gezme, okuma, öğrenme imkanlarım arttı. Şimdi bunu en çok sinema karşılıyor. Başından beri kendimce insanlığa bir şey anlatmak derdindeydim; birçok şey canımı acıtıyor ve bunları anlatabilmenin yollarını arıyorum.
Ama aslında biyolojiye de isteyerek girmedin. Deden seni zorlamış sanırım...Dedem beni okutmuyordu. Köyde henüz hiçbir kız çocuğu ortaokula gitmemişti. Sonra çok küçük mucizeler, zaferlerle üniversiteye kadar geldim. Dedem Diyarbakır’ı aşmamak kaydıyla ve öğretmen olmam kaydıyla izin verdi. Tabii evlenecektim; bunu düşündüğünden kadına sadece öğretmenliği uygun buluyordu. Biyolojiyi bilinçli olarak tercih etmedim. Ama üniversiteye gittiğimde hayatımın değişeceğini hissediyordum. Kendi öz gücüme güveniyordum ve bunu açığa çıkarabileceğim bir özgürlüğe ihtiyacım vardı.Peki sinema nasıl başladı?Hayatımda ilk defa 17 yaşında, üniversite birinci sınıftayken sinemaya gittim. Gün geldi sinema için bir düş kurmaya başladım. Dilde görüntülü hikayeler anlatıyordum. Sonra ilk filmimi çektim. Bir şeyi çok dert ediniyorum ve o yükü film çekerek omuzlarımdan indiriyorum. Her filmle yavaş yavaş hafifliyorum. Halamın hikâyesi de öyle bir şeydi. Kadın olarak yaşadığım travmanın çok merkezinde duruyordu Emine’nin hikayesi. Ve ben onun için hiçbir şey yapamıyordum. Bir sürü olanaktan yoksundum ama sinemayla birlikte bunu anlatabilmenin de bir yolunu bulmuş oldum. Sonra süreç hızlandı zaten.
İlk defa 17 yaşında sinema izlemiş, ortaokula gitmek için bile mücadele vermiş biriyken, şimdi ödüller alan, filmleri önemli festivallerde izlenen bir Kürt kadın sine- macı olmak ne hissettiriyor?
Kürtler arasında sinema ayıp bir şeydir. Hele bu sinemayı bir kadın yapıyorsa daha da ayıptır! Benim en yakınımdaki insanlar ninem ve dedemdir. Onlar bi- le, benimle baş edemedikle- ri için izin veriyorlar. Yok- sa utanılacak bir şey yapı- yorum onlara göre. Sinema kültürü yok. Dengbejlik var, masallar var. Zengin bir anlatı kültürü var. Ama modernleşmeyi geç yaşadığı, köylü bir halk olduğu için sinemadan ürküyor. Bir de sinema hep iktidarın aracı olmuştur. Kürtler filmlerde çirkin, şalvarlı, hep öldüren, kan davası sürdüren figürler olarak yer alıyorlar. Bir gün kameranın onlardan yana olabileceğine ihtimal vermiyorlar.
Kürt kadını aslında çok kişiliklidir; sözünü cesurca söyler, zekidir. Ama öyle bir kültürle harmanlanmıştır ki hep kendini gizlemesi, varlığını çok hissettirmemesi gerekir; bu yürüyüşüne, gülmemesine bile yansır. Ve erkek hep yücedir. Kadın erkek için canını vermelidir. Babayı, amcayı, kocayı geç; erkek kardeş o kadar önemli bir şeydir ki senin varlık sebebindir. Erkek kardeşin yoksa sen zayıf, eksiksindir. Bu düşünceyle büyür kız çocukları.Kısa filmlerin ardından bir belgesel, Kirasê Mirînê: Hewîtî/ Ölüm Elbisesi: Kumalık isimli belgesel çalışmanız oldu. Belgeselin konusu feodal gelenekler ve töreler aslında. Son yıllarda töre ya da namus cinayeti denilen kadın katliamları ile ‘Kürtler yapar, Kürtler böyledir’ yargısı şeklinde gündeme gelen tartışmalar var. Bu konuda çalışmış bir sinemacı olarak siz ne düşünüyorsunuz?
Bence kumalık ya da kadın cinayetleri töre değildir. Asla ve asla Kürtler’in gelenek ve göreneklerinde olan, köklü geçmişi olan bir durum değildir. İslamiyetle, dış ülkelerin karma kültürünün etkisiyle kendi kendine yaratılmış yapay bir şeydir. Bunu bir halka mal ederek tartışmak doğru değil. Antropologların işi aslında ama belirtmek istiyorum Kürtler birbirini kollayan bir halktır. Hiçbir halk herhalde başka bir insan için her şeyini bu kadar sunmaz. Bu kadar da içtendirler. O yüzden kesinlikle töre diye bir şeye inanmıyorum.
Bu filmi yapmaktaki temel gerekçem de Kürtlere kendilerini göstermek. Ben bunu gidip saatlerce tartışa bilirdim, bunu yaptım da. Ama bu bir işe yaramadı. Si nemanın gücü burada. Ekranda görünen şeye insanlar daha fazla inanıyorlar.Bir şey daha eklemek istiyorum. Kürt sineması yeni bir kavram. Ama Kürtlerin sinemasındaki iç eleştiri kavramı daha da yeni. Daha çok, kahramanlık öyküleri ya da Kürtlerin ne kadar acı çektiklerinin filmleri yapılı yor. Bana göre Kumalık bir iç eleştiridir. Ben Kürdüm, Kürtçe film yapmayı önemsiyorum ama en büyük eleş tiriyi kendi aileme; Kürtlere yapıyorum aslında.
Tam da burada sormak istiyorum. Kendi ailen, çevren nasıl baktılar bu belgesele? Hem ayıptı sinema yapmak, hem kendi ailenin ayıbını film yapmıştın. Tepki aldın mı?Filmin hiçbir aşaması benim için kolay değildi. Tabii ki ailem, böyle bir film yapmamı istemiyordu. Evin içinde tartışmalar oldu aramızda. Ama İstanbul Film Festivali’ndeki ilk gösterime abim geldi, onunla birlikte izledik filmi. Ummadığım bir tepkiyle karşılaştım. Gurur duyduğunu, çok iyi işler yapacağıma inandığını söyledi. Filmden sonra ilginç bir şekilde bütün aile ilişkilerim düzeldi ve şimdi hakikaten bütün aile yanımda yer alıyorlar, inanıyorlar.
Emine halam yatalak olduğu için onun yaşadıkları evde hiç konuşulmuyordu. O kadar acı bir şeydi ki kimse hatırlamak istemiyordu. Ama bir olayı konuşmaya başladığında güçlü hissediyorsun. Onu söylemek de onu düşünmek de sana daha katlanılır geliyor.
Belgeselin ardından Kürt Sineması isimli bir derleme kitabınız da yayınlandı bugünlerde. Filmlerden kitaba geçelim ve biraz temelden başlayalım. Nedir Kürt sineması?
Kürtler 2000’li yıllara kadar film yapma olanağından yoksundular. Yaşadıkları her bölgede savaşlar, kıyımlar vardı. Asimilasyon politikaları ile Kürtçe’nin konuşulması azaldı. Yoğun bir dış göç vardı. Dünyanın her tarafına yayılmış bir halktan bahsediyoruz ve onların sinemada söz söylemeye başlaması ancak 21. yüzyılda oldu. Her ne kadar Kürt sinemasının ilk filmi, 1926’da Ermenistan’da çekilen “Zare” olsa da asıl doğuşu 2000’de Bahman Ghobadi’nin Sarhoş Atlar Zamanı ile gerçekleşti. Kendi kimliği ile dünyanın da kabul ettiği Kürt sinemasının doğuşu bu filmdir.Kitabın önsözünde ‘Kürt sinemasının kendi bölgesinde seyircisi yok’ demişsiniz. Neden yok?
Kürtlerin yaşadığı coğrafya çok dağınık bir coğrafya. Sarhoş Atlar Zamanı filmi İran’da vizyona girmiştir ama çok kısıtlı imkanlarla ve çok az sayıda kopyayla olmuştur bu... O filmi Mardin’deki seyirci ise izlememiştir. Çünkü Mardin’de sinema yok. Sinema olsa da en fazla üç ya da altı ay açık kalmıştır, birkaç kez denendi. Kürt ulusunun yaşadığı kayıt dışılığı yaşıyor Kürt sineması da. Benim yaptığım diğer filmler de ailem tarafından izlenmedi; ne böyle bir gösterim olanağı oldu, ne de ailemin böyle bir filmi talep edecek bir sinema kültürü var. Bu yüzden ciddi bir Kürt seyircisi sorunu var.
Kitapta hangi film Kürt sinemasıdır, hangisi değildir diye bir eleme yaptığınız belirtiliyor. Yılmaz Erdoğan, Gani Rüzgar Şavata gibi isimlere yer vermediğinizi söylüyorsunuz. Hangi kriterlere göre yaptınız bu ayrımı?
Bir filmin yönetmeni ne kadar Kürt ise filmi de o kadar Kürt’tür. Kürtlük doğuştan gelen bir kimlik olmaktan çok, bu kimliğin sorumluluğunu almakla ilgili bence. Ezilen bir ulustansa bir kişi, o kimliği dışlayarak o kimlik içerisinde yer alamaz. Ben Yılmaz Erdoğan’ın kendisinin de Kürt Sineması başlıklı bir çalışmada yer almak istediğini zannetmiyorum. Bu yüzden Etiler’de yaşayan, oradaki kesime hitap eden bir sinemacı olduğunu düşünüyorum. Onun Kürt, Türk ya da Arap olması fark etmiyor. Gani Rüzgar Şavata’yı almamamızın nedeni ise filmlerinin sinemasal niteliklerini zayıf bulmamızdan kaynaklanıyor. Çünkü kitabın iyi sinema gibi bir derdi var aynı zamanda. Irak Kürdistanı’nda çekilen birçok Kürt filmi var ama hiçbirine sinema diyemezsiniz.Kürt sineması için duygusal bir sinema diyorsunuz. Nedir duygusal sinema olmanın artıları ya da eksileri?
Sinema duygulardan beslenir. Kürtlerin çektiği filmler de ortak bir acının ürünüdür. Bir de Tarkovski’nin çok sevdiğim bir sözü vardır: “Sinema kalbe hitap etmelidir” der. Bence çok doğru. Kürt adını söylemenin bile yasak olduğu zamanlardan gelip bugün Kürt Sineması diye bir kitap yazabilmek de benim için ayrıca duygusal bir mesele.Bundan sonra neler yapmayı planlıyorsunuz. Yine kadınlarla ilgili mi devam etmek istiyorsunuz yoksa farklı konular mı deneyeceksiniz?Belgesel, bir tür olarak beni çok etkiledi. Sinema hep gerçeğin hayalini kurar. Ve hiçbir zaman belgeselde yakaladığın gerçekliğe ulaşamazsın. Dünyaya baktığınızda ya da mesela Adana Altın Koza Festivali’nde bu yıl ödül alan iki film de tür olarak belgesel ve kurmacanın sınırında dolaşıyor. Bu yüzden belgesel duygusuyla film çekmeye devam edeceğim. 6 aydır üzerinde çalıştığımız bir proje var. Ermeni olayları sonrasında Müslümanlaştırıp Kürtleştirilen Ermeni kız çocuklarının hikâyesini anlatacağız. Filmin ismi Kâfirin Kızları olacak. Oldukça geniş bir coğrafyada bunun araştırmasını yapıyoruz. Uzun süre alacak bir proje ama bence çok önemli. Kendi hikayemden yola çıkarak yazdığım bir uzun metraj film sinopsisim var; onun için doğru zamanı bekliyorum; uzun bir yolculuk o film; her gün ona doğru yürüyorum.Ermenilerden bahsetmişken. İlk Kürt filmini de 1926 yılında Soyvet Ermenistanı’nda bir Ermeni’nin çektiğini de öğrendik bu kitapta. Ne kadar artık ayrılmış Ermenistan dışında bir arada yaşamaz gibi görünse de, aslında birbirinden kopamayan iki halk gibi Ermeniler ve Kürtler. Sinema tercihlerinde de bu anlaşılıyor bu sanırım.Bunu ben de bu çalışma sırasında fark ettim. Kürtler mesela bir sürü ülkenin sınırlarında yaşamışlar. Ama ilk Kürt filminin Ermenistan’dan çıkması tesadüf değil. Sovyetlerin de etkisi bu. Çünkü Kürtler bir tek orada kendi kimliklerini ve dillerini özgürce yaşayabilmişler. İlk Kürt filmi 1926 yılında çekilmiş ve aslında çok az film çekildiği bir zamanda yapılmış bu. Düşünün ki Ermenistan’da çekilen 2-3 film var o zaman ve bunlardan biri Zarê filmi. Bu bence önemlidir. Suyun ve toprağın kardeşliği gibidir denir Ermenilerin ve Kürtlerin ilişkisi için. Galiba hakikaten, böyle bir tarihsel kader birliği var.

"Mezelê Wenda" filminin web-site'si yakında yayında!

2010-07-17T11:43:00.000-07:00

www.mezelewenda.com

2010-07-17T11:40:00.000-07:00

"Ölüm Elbisesi Kumalık" 14 Haziran'da Kanal 24'te

2010-06-03T12:55:00.000-07:00

"Ölüm Elbisesi Kumalık" İsrail'in yardım gemilerine saldırısı sebebiyle 31 Mayıs'ta Kanal 24'te yayınlanamamıştı. Açıklandığı üzere 14 Haziran'da saat 20.00'de yayınlanacak, tabi bir felaket olmazsa...

Ölüm Elbisesi Kumalık 31 Mayıs'ta Kanal 24'te

2010-05-25T04:22:00.000-07:00

"Ölüm Elbisesi Kumalık" belgeselimiz 31 Mayıs'ta saat 20.00'de Kanal 24'te gösterilecek.

Sabah'ta çıkan "Önyargıların panzehiri sinema" başlıklı haber

2010-05-17T07:08:00.000-07:00

Demokratik açılım süreci işleye dursun bir taraftan da sinemada Kürt sorunuyla ve Kürtlerle ilgili filmler iyice görülmeye başladı. Sözü, ses getiren filmlerin Kürt yönetmenlerine bıraktık. Ortak kanı: Bu filmler önyargıların kırılmasında etkili oluyor

1- Kürt sorunuyla ilgili ilk film 1996'da (Işıklar Sönmesin) çekildive o gündengünümüze kadar pek çok film beyazperdeye yansıdı. Devletin de 96'dan beri Kürt sorunuyla ilgili politikaları değişti. Sizce sinemacılar politikacıların bir adım önünde mi? Neden?
2- Kürt sorununun sinemada işlenmesinin bu sorunun çözümüne ne gibi faydalarıoluyor?
3- Demokratik açılımla ilgili ne düşünüyorsunuz?

1996'nın bir kış gecesi... İstanbul'da Çemberlitaş sinemasında Reis Çelik'in Işıklar Sönmesin filmi ticari gösterimdeseyirciyle buluşuyor. Film bittiği vakit âdet olmadığı üzere seyirciler alkışı patlatıyor. Alkışın sebebi, 90'ların o sert politik ikliminde Kürt sorunuyla ilgili bir filmi, beyazperdeye taşıma cesareti. Kürt sorununun beyazperde serüveninde ilk filmolarak kabul edilen Işıklar Sönmesin'in ardından Yeşim Ustaoğlu Güneşe Yolculuk, Handan İpekçi Büyük Adam Küçük Aşk'ı çekti. Ama bu filmler Işıklar Sönmesin kadar şanslı olamadı! Çünkü Güneşe Yolculuk yurtdışında büyük ses getirmesine rağmen Türkiye'de geç vizyona girmek zorunda kaldı. Türkiye'nin Oscar temsilcisi olan Büyük Adam Küçük Aşk ise gösterime girdikten sonra yasaklandı. Bugün ise Kürt sorunuyla ve halkıyla ilgili filmleri genel olarak Kürtyönetmenler çekiyor. Sinemada dijital devrimin film çekmeyi kolaylaştırması, Kürt yönetmenlerin ve filmlerin sayısının artmasına da olanak sağladı. Onlar da ister uzun ister kısa ya da belgesel olsun bu sorunu işlemenin ötesinde Kürtleri anlatmanın peşine düştüler. Ama yine de ister istemez yaşanan acılar gelip bir yerlerde peliküle takılıp kalıyor işte. Kürt sorunuyla ilgili bu yönetmenlerin çektiği filmler kamuoyunda sorunun tartışılmasında etkili olan unsurlardan biri. Bunun içinsinemanın toplumu etkileme gücü ne kadarsa bu filmler de o oranda bir farkındalık yaratıyor. 1996'dan beri devletin de Kürt politikası değişti. Artık 'açılım'dan söz edilir oldu. Hatta Başbakan Recep Tayyip Erdoğan sinemacılarla bile buluştu, onlarla demokratik açılımı konuştu. Yakın zamanda çektikleri kısa, belgesel ve uzun metraj filmlerle ses getiren Kürtyönetmenlerle Kürt sorununa bakışlarını ve açılımı konuştuk.

http://www.sabah.com.tr/Ekler/Pazar/Guncel/2010/05/16/onyargilarin_panzehiri_sinema

Bolu Olay gazetesiyle yapılan röportaj

2010-05-17T07:06:00.000-07:00

”Yol “filmi iyi özümlenirse Türkiye’deki birçok sorun çözülür”

Son yıllarda aldığı pek çok ödülle Türkiye’nin ümit vaad eden film yönetmenleri arasında gösterilen Müjde Arslan V.Uluslararası İşçi filmleri festivali kapsamında geldiği Bolu’da Bolu Olay gazetesi haber müdürü Hakan Karacaören’in sorularını cevapladı.

Bolu Halkevi çok amaçlı salonunda gösterilen “Ölüm Elbisesi: Kumalık” isimli son belgeseli hakkında değerlendirmelerde bulunan Arslan kumalığın kendi memleketi olan Kızıltepe'de kadınların en büyük korkusu olduğunu vurgulayarak ; "Erkek çocuğu doğurmamışsan, bel fıtığıysan, ağır taşıyamıyorsan, erkeğin anne ve babasına itaat etmiyorsan, misafirperver değilsen her an bir kuman olabilir." Şeklinde konuştu.

Müjde hanım öncelikle Bolu’ya hoşgeldiniz.Zannedersem Bolu’ya ilk gelişiniz bu.Kentimizi nasıl buldunuz?

Evet Bolu’ya ilk gelişim. Gelmişken Bolu’da bir gün daha kalıp bizlere çok anlatılan Abant ve Gölcük gibi yerleri görmek istiyorum.Bol bol da fotoğraf çekmek istiyorum.

“Son Oyun" adlı ilk kısa filminiz yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli ödüller aldı. Daha sonra "Nora" adında kısa film ve "İkinci Adres" adlı belgeselinizden sonra şimdide “Ölüm Elbisesi: Kumalık” isimli kısa belgeselinizle adınızdan söz ettiriyorsunuz. Daha önce verdiğiniz bir demeçte “Kendi kişisel hikâyemden yola çıkarak Güneydoğu’da geride kalan çocukların hikayesini anlatacağım bir senaryo yazıyorum” demişsiniz. Bu filmin senaryo aşamasını tamamladınız mı? Tamamladıysanız ne zaman çekmeyi planlıyorsunuz?

Filmin adı “Kayıp mezar “olacak. İlk Uzun metrajlı filmim olacak. Önümüzdeki kış ayında çekmeyi planlıyorum. Ama Hakikaten çok meşakkatli bir süreç çünkü yönetmenlik zaten zor bir alan, bunun için çok donanımlı olmanız gerekiyor ama öyle bir geçmişimiz yok. Türkiye’deki eğitim sistemi maalesef birçok alanda insanlarına ciddi bir birikim vermiyor. Son 4-5 yılda yaptığımız çalışmalardan ne kadar sonuç aldıysak diyelim… Yıllardır hem resim hem de müzik sanatı üzerine okumalar yapıyorum. Senaryo yazımı için kendimi pek çok alandan beslemeye çalışıyorum. Senaryosu için Mayıs sonunda Van, Mardin, Şırnak illerini gezip oralarda mekânları netleştirmek istiyorum ayrıca senaryo yazım sürecini de bu aşamada tamamlamak istiyorum. Filmde oradaki halk yani yerli oyuncular olacak. Aslında büyük bir hayal kuruyorum. Gerçekleşir mi? gerçekleşmez mi? bilmiyorum. Önümüzdeki kış ayları düşünüyoruz yani…

Sayın Başbakan açılım sürecinde Yılmaz Güney’in Endişe ve Yol filmlerini örnek göstererek “Türkiye Yılmaz Güney’in filmlerini anlasaydı bugün farklı bir yerde olurdu” dedi. Ben kişisel olarak Başbakanımızın sözünü ettiği Yılmaz Güney filmlerini seyretmediğini düşünüyorum. Ben bir gazeteci olarak bu sözleri söylediği basın toplantısında olsaydım kendisine “Endişe “ filminin başrol oyuncusunun ismini sorardım. Bu sorunun cevabını doğru olarak alabileceğim noktasında ise ciddi kuşku duyuyorum…

Açılım sürecinde verilen o yemeğe Mahzun Kırmızıgül gibi Sayın Başbakanla Danışıklı dövüşlü olan isimlerin katıldığını düşünüyorum. Yılmaz Güney’in isimlerinin telaffuz edilmesi doğru bir şey aslında. Gerçekten Yılmaz Güney’in sineması 70’li yıllar için oldukça ilerici bir sinema… Doğru yerlere parmak basıyor Yılmaz Güney.

“Endişe” filmini seyretmişsinizdir. Adana’ki pamuk işçilerinin dramını anlatan bir film. AKP iktidarının çalışan kesime bakış açısı ise ortada… “Endişe filmini “Sayın Başbakan seyretmiş olsaydı bence örnek göstermezdi… Buna katılıyor musunuz?

Sayın Başbakan’ın yaptığı şeylerle söylediği şeylerin birbiriyle uyuşmadığı durumlar olabiliyor. Söylemde oldukça hoş görünmesine rağmen ben bunun sempati toplamak için söylediğini düşünüyorum. Ahmet Kaya’nın da daha önce ismini telaffuz etti biliyorsunuz. Bunları sempati toplama ve yandaş bulma olarak özetleyebiliriz diye düşünüyorum.”Yol “filmi bence iyi özümlense ve oradaki kavramlar teker teker irdelense bence Türkiye’deki birçok sorun çözülür. Ayrıca sizin bahsettiğiniz o soru da söz konusu yemekte sorulabilirdi bence…

Yılmaz Güney demişken onun senaryosunu yazdığı ama vefat etmesi yüzünden çekemediği “Dağ” isimli projesinden de bahsetmek yerinde olur. Güney’in “Yol” filminden hemen sonra çekmek istediği ama önceliği “Duvar” filmine vermesi yüzünden hayata geçirilememiş bir proje olan “Dağ” filminin senaryosu Yılmaz Güney’in eşi Fatoş Güney ve filmde oynaması için antlaşma sağlanan Tarık Akan’da bulunuyormuş. Bugüne kadar ikisi de senaryonun içeriği hakkında bilinçli olarak hiçbir ipucu vermediler. Bazı çevreler senaryonun banka kasasında bile saklandığını ifade ediyorlar… Bu filmin bugün çekilmesi fikrini siz nasıl değerlendirirsiniz?

Bu konuda gerçekten bir şey bilmiyorum. Yılmaz Güney son röportajlarından birinde bazı film projelerinden bahsediyordu. Belki bu “Dağ” filmiyle ilgili olabilir ama konu hakkında çok fazla bilgimin olmadığını söyleyebilirim.

Bia-net haber portalına verdiğiniz bir röportajda “Kürt sanatı ve kültürü bu ülkeye çok şey katacaktır “diyorsunuz…Bunu biraz açar mısınız?

Sadece Kürtlerin değil Müslümanlaştırılmış Rumların da, Ermenilerinde, Afrika’dan ülkemize gelen siyahlarında -ki ilk belgeselim onların üzerineydi. Bu ülkeye çok şey katacaklarını düşünüyorum. Bu açıdan Kürtlerde edebiyatla, sözlü kültürüyle bu ülkeye çok şey katabilir. Bunlar bugüne kadar gizlenmiş ve şimdilerde yeşermeye başlıyor… O çok olumlu ve müthiş bir zenginlik yaratabilir. Gerçekten bu konuda umutluyum. Umutlu olamazsak zaten hiçbir şey üretemeyiz.

Sizin bir kitabınız var Rejisör Atıf Yılmaz diye… Nerden aklınıza geldi Atıf Yılmaz?

Ben ilk başta sinemayı izleyerek ve okuyarak öğrendim. Önce gazetelerde sinema yazıları yazarak başladım. Sonrasında karşıma Atıf Yılmaz örneği çıktı. Ekonomik sıkıntılar yüzünden zaman zaman çok kötü filmler yapsa da çok önemli filmleri de vardır. Türk sineması açısından

Selvi boylum al yazmalım gibi…

Evet yeniden vizyona girdi yıllar sonra gerçekten çok fazla filmleri var. Çok geniş filmleri var. Tanışıyordum da kendisiyle üç ayrı zamanda röportajlar yapmıştım. Sonuçta böyle bir derleme kitabı ortaya çıkardım. Bir de arşiv olsun istedim. Örneğin bugün genç kuşak mesela “Recep İvedik” filmlerini izleyenler Atıf Yılmaz ismini bilmezler.103 tane film yaptığını bilmezler. Bellek ya da kütüphane yaratmak ta denilebilir buna… Aynı şekilde Kürt sinemasıyla ilgili bir kitapta hazırlamıştım geçen yıl oda piyasaya çıktı. Sinemayı okuyarak öğrenen birisi olarak böyle bir kaynağın olması gerektiğini düşündüm. Çünkü birer birer makale dolaşıyordu piyasa da ben hepsini bir araya getirerek birleştirdim.

Geçtiğimiz aylarda verdiğiniz bir röportajda “Ölen kim? Öldüren kim? Kürtlerin ve Türklerin birbirinden ayrılmaz bir tarihleri var, herkes akraba bir kere… bu yüzden birlikte yaşamak ve belki de dünya halkları için yoksul insanlar için birlikte mücadele edilmelidir” diyorsunuz… Bu sözünüzün arkasında mısınız bugünde…

Tabi ki arkasındayım. Bir kere birçok sorunumuz ortak. Yani ben dil ve kültür açısından Kürtlerin mücadelesini çok önemsiyorum ama unuttuğumuz çok şey var. Bütün Anadolu insanının ortak mücadele alanlarını kastediyorum. Yoksulluğu, eşitsizliği, ezilmişliği bunun gibi yani bunlar her gün yaşadığımız şeyler… Her gün hepimiz çeşitli şiddetlerle karşı karşıya kalıyoruz. Mesela sen Arap mısın? Kürt müsün? Herhangi bir fikrim yok. Sorma gereği de duymadım. Yani seni bu şekilde kabul edip, beraber ama ortak sorunları tespit ederek bunun üzerinden çaba göstererek mücadele etmek gereğini düşünüyorum. Bunu yaparken en mühim olan şeyinde kültürle yani insanı insan yapan şeyle sinemayla, kitapla yapmak gereğini düşünüyorum. Yani Hayatın en güzel taraflarını alarak yapmaktan söz ediyorum…

Birazdan izleyeceğimiz “Kuma” filmi bildiğim kadarı ile halanız Emine Hanım’ı anlatıyor. Film, Emine hanım’ın hikâyesinden yola çıkarak “ölüm elbisesi” kumalığa, bu elbiseyi giymek zorunda kalan kadınların yaşadıklarına yakından bakıyor galiba…

Evet, halam gördüğü şiddet yüzünden 30’lu yaşlarının sonunda ağır bir felç geçirdi ve aklını yitirme noktasına geldi.

Akraba evliliği yapmış galiba…

Evet akraba evliliği yaptı. Emine’nin hikayesi benim çocukluğum boyunca gördüğüm en feci hikayelerden birisidir. Çünkü çok şiddet görüyordu. Her tarafı kanlar içersinde dedemin evine dönüyordu. O yaşlarda hiçbir şey yapamamanın getirdiği dürtüyle bir gün bir şeyler yapmam gerektiğinin sorumluluğuyla bir gün film yapmaya başladığımda elime kameraya aldığımda onun hikâyesini mutlaka çekmeliydim. Çünkü hiçbir şey boşuna yaşanmıyor. Yaşanan her bir şey başka insanların hayatlarında dönüştürücü bir güce dönüşebilir.

Son dönemde Türkiye sinemasında en beğendiğiniz filmi sorabilir miyim? Okuyucularımıza önerebileceğiniz bir film var mıdır?

Vardır mutlaka ama benim en çok bayıldığım Semih Kaplanoğlu filmleridir.Genelde benim tavsiye ettiğim filmleri de seyredenler çoğunlukla beğenmezler…Ama Kaplanoğlu’nun filmleri bir edebiyattır.Sanki roman okumuş gibi olursunuz.O yüzden biraz sabırlı olmak gerekir.Acele etmemek gerekir.O filme kendinizi bırakmanız gerekir.Hollywood’un alışkın olduğumuz görüntüsü yoktur ama daha fazlası vardır.Kısaca bütün bir hayat vardır orada…İzleyiciye çok unutulmaz tatlar yaşatır.Benim yönetmenlerim derseniz Semih Kaplanoğlu,Yunan angeplus,

Felleni var mı ?

Felleni var ama benim için muhteşem değil ,benim için godard çok önemlidir.Ben sinemadaki edebiyat duygusunu seviyorum.

Birazda Muhalif bir niteliği olması gerekiyor galiba…

Evet içeriği çok önemli yani en önemli soru şu; kim için? Ne için ? film yapıyoruz? Yani bir film hayattaki önemli bir olgu hakkında mesela yalnızlık hakkında yeni bir şey söylemiyorsa…çok politik olması da gerekmez ama sizin hayatınızda yeni bir şeye dönüşmeyecekse ve sizin için yeni bir şey söylemeyecekse o filmin bence çekilmesinin bir anlamı yok.O film bence çöpten ibarettir ve dünyada da çöpten oluşan milyonlarca film vardır.Yani bir Yılmaz güney filmlerini alın bir yere neyi alıyor neyi söylüyor? Özellikle 70’teki Umut filmi o günkü insana neyi anlatıyordu, çok önemli bir filmdir.

Dönemeç niteliğinde bir film diyebiliriz …

Evet tam 70’lerin başında gerçekten dönemeç niteliği taşıyan bir filmdi.Birde o dönem çekilen tipik Yeşilçam filmlerine bir bakın arada çok fark var.O yüzden bir film yapıyorsak ve öyle bir imkanımız varsa.Bunun sorumluluğunu her gün hatırlamalı seyirci olarakta yönetmene hergün hatırlatmalıyız.Sen film yapıyorsun,bu kadar para harcıyorsun ama ne için film yapıyorsun?

Yani mesaj kaygısı?

Yani mesaj kaygısı vardır evet…

Müjde Arslan Kimdir?

1981 yılında Mardin'de doğdu. Dicle Haber Ajansı'nın Diyarbakır şubesinde öğrencilik yıllarında gazeteciliğe başladı. Ardından aynı yıl kültür ve sanat muhabiri olarak ajansın İstanbul şubesine geçti.Gündem gazetesine geçene dek bu yayında kültür ve sanat muhabirliği ve editörlüğü görevini yürüttü. Gündem gazetesinde sinema yazıları yazdı, kültür ve sanat editörlüğü yaptı. Aralarında Virgül, Varlık, Edebiyat Eleştiri, Cumhuriyet Pazar, Mesele'nin de bulunduğu çok sayıda yayında sinema ve edebiyat yazıları yayınlandı."Son Oyun" adlı ilk kısa filmini çekti. Film yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli ödüller aldı. Daha sonra "Nora" adında kısa film ve Londra'da yaşayan Türkiyeli yaşlıların yaşamlarını anlattığı "İkinci Adres" adlı belgeselin yönetmenliğini yaptı.Dicle Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde başladığı eğitim yaşamını Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Sinema Bölümü'nde devam ettiriyor. "Rejisör: Atıf Yılmaz" adında derleme bir kitabı bulunuyor. Son filmi " (Ölüm Elbisesi: Kumalık, 2009) 28. Uluslarararası İstanbul Film Festivali'nde prömiyer yaptı.
Son Oyun filmiyle aldığı ödüller
• Marmara Üniversitesi Kısa Film Yarışması: En İyi Görüntü – Mansiyon
• PAM Çevre Film Festivali: Özendirme Ödülü
• Tohum Kısa Film Festivali: Sevgi ve Dostluk Ödülü
• Tanger Akdeniz Filmleri Festivali (Fas): Mansiyon Ödülü
• Boston Belgesel ve Kısa Film Yarışması En İyi Kısa Film Ödülü

http://www.boluolay.com/news.php?id=40063&t=”Yol%20“filmi%20iyi%20özümlenirse%20Türkiye’deki%20birçok%20sorun%20çözülür”

2010-05-11T02:40:00.000-07:00

Zarok

Awirê te yê zelal tiştekî yekcar bedew e.
Dixwazim wî bi reng û werdekan tijî bikim,
Bi baxçeyê teyr û tebayên nû

Yên ku tu navên wan tînî bîra mirov-
Gulberfînkên avrêlê, serika çermesoran,
Bistiyê

Biçûk ê bêqermîçek,
Bêrma ku xwiyang tê de
Divê mirêsdar û nemir bin

Ne ev badana
Destan a dijwar, ne ev arîkê
Tarî yê bêstêrk.
28 Çile 1963

Slyvia Plath, çev: Kawa Nemir

Yeni Belgesel Filmimiz Tamamlandı

2010-04-23T02:56:00.000-07:00

Türkiye'de yaşayan Afrika kökenlilerin 70 yıl aradan sonra kutlamaya başladıkları Dana Bayramı üzerine hazırladığımız belgesel tamamlandı. 'Kamkasa vit vit / Dana Bayramı' adında filmin süresi 29 dakika. Film ilk gösterimi 8 Mayıs'ta kutlanacak olan Dana Bayramı etkinlikleri kapsamında İzmir'de gerçekleşecek...

Newroz, Kürtler ve nenem...

2010-03-24T09:32:00.000-07:00

http://www.newsweekturkiye.com/haberler/detay/37303/?reload=true

Chennai yazısı Newsweek'te...

2010-03-17T15:17:00.001-07:00

http://www.newsweekturkiye.com/haberler/detay/37131/Cicekten-bir-sehir-Chennai

Ölüm Elbisesi'nin Filmmor gösterimleri...

2010-03-13T09:21:00.001-08:00

"Kirasê Mirinê: Hewîtî / Ölüm Elbisesi Kumalık", Filmmor Kadın Film Festivali kapsamında Filiz Bulut'un "Deng/Ses" filmiyle birlikte 16 Mart salı saat 21.00'de Melek'te (Bekar Sokak), 20 Mart saat 14.00'te İstanbul Modern'de...
Bölümün adını da "Jin Jiyan Azadi" (Kadın, Yaşam ve Özgürlük) oluşturuyor...

OBM'de Ölüm Elbisesi Kumalık gösterim ve söyleşi

2010-02-24T03:40:00.000-08:00

Film 4 Mart 2010'da İTÜ Taşkışla binasında saat 18.30'da gösterilecek. Prof. Dr. Serpil Sancak, filmden sonra "Kadının Sessiz Sesi" başlıklı bir söyleşi gerçekleştirecek..

http://sanatkop.com/index.php/osmanli-bankasi-muzesi-sinema-programi/

KAYIP BİR MEZARIN PEŞİNDEN MAHMURA YOLCULUK

2010-02-17T16:13:00.000-08:00

Türkiye, yaşanan bir iç savaşın içinden "demokratik açılım" söylemlerinin konuşulduğu bir dönemece geldi: Bu, benim de içinde bulunduğum bir kuşakla yaşıt bir savaş. Babam bizi bırakıp dağlara gittiğinde benim şimdiki yaşımdaydı, bense henüz iki aylıktım. 1980 yılı 12 Eylül cuntası zamanlarıydı. O, bir oğul, bir baba, bir savaşçı, bazen bir "terörist" olarak zihnimde yer aldı. İlkokul ikinci sınıfta tüm sınıfa babalarının mesleği soruldu; benim dışımdaki herkes "çiftçi" derken ben "terörist" demiştim, televizyondan duyduğum buydu çünkü. Her gün haberler çeşitli rakamlarla kaç teröristin ölü geçirildiğini yazıyordu ve nenemle ikimiz merakla, korkuyla adı "Anadolu'dan Görünüm" olan programı izlerdik. "Terörist" adını ilk orada duydum.

Babamın iki yıl önce öldüğü haberini üniversiteye başladığım 1997 yılında aldım. Varlığı, küçükken bize hatıra diye gönderdiği sesi ve fotoğraflarıyla sınırlıydı; belki de bu yüzden onu hiçbir zaman rüyamda görmedim; yaşadığına inanamadığım birisinin öldüğüne nasıl inanacaktım? Nasıl güler, bakar, severdi? Bunu bilmediğim gibi nasıl, nerede, ne zaman öldüğünü de bilmedim. Çatışmalarda hayatını kaybeden çokça insanın cesedinin nerede olduğu bilinmediği gibi... Elimdeki tek bilgi, en son Irak'taki mülteci kamplarında kaldığı ve ona "Kızıl Kemal" denildiği... Bu izleri takip ederek bir kızın babasını arayış yolculuğun hikâyesidir bu yazı. Geçen yılın Aralık ayından bu yana babamın mezarını aramak için Mahmur'a gitmek istiyordum. Erivan'a, Ermeni-Türkiyeli sinemacılar platformunun ikinci buluşması dolayısıyla bir atölye çalışması için gitmiştik. 2008 yılının Aralık ayıydı. Benim yolculuğum orada başladı; hayatın hangi bölgesinde neyin, ne zaman karşınıza çıkacağını bilemezsiniz. Bu karşılaşma bana bunu öğretti. Türkiye'den beraber gittiğimiz Türkiyeli bir arkadaş Erivan'da Kürt arkadaşları olduğunu söyledi; onlarla tanışmak istedim. Bir kafede buluştuk; iki kız iki erkektiler. Kızların ikisi de savaş koşullarında Türkiye'de yaşama şansları kalmadığı için Irak'a geçen Kürtlerin kaldığı mülteci kamplarında büyümüştü; önce Şeranış, Bihere, Bersive, Etruş, Geliya Kiyamete (Kıyamet Vadisi), Ninova, şimdi de Mahmur'da olarak adı ve yeri sürekli değişen kamplarda. Babama dair aklımda kalan şey Zaho'da ve bu mülteci kamplarında görev yaptığıydı. Bir refleksle "Bir adamın mezarını arıyoruz, o da kampta kalmıştı" dedim. Adını sordu. "Kemale Sor" (Kızıl Kemal) dememle, Gülistan'ın "Tanıyorum, o benim babam" demesi bir oldu. O an donup kaldım; kaç saniye sürdü bilmiyorum, sonra diyebildim "O senin baban olamaz" diye. Bu bir şaka olmalıydı ama o ısrar ediyordu, boyunun uzunluğunu, gözlerinin mavisini, önü açılmış saçlarını, kafasına sardığı sarığı gözlerinin içi gülerek anlatmaya devam ediyordu. "O benim babam" dedim bu kez. Masada üşüten bir sessizlik oldu; herkes bir öbürüne bakmadan sessizce ağladık. O gün çok fazla konuşamadık. Ben üç gün otel odasından çıkamadım; unuttuğum, hiçbir zaman adını anmadığım, kendimce yok saydığım babam sanki geri dönmüştü. Yıllarca onu gizlemek zorundaydım; Türkiye'de "terörist" diye adlandırılan bir adamın kızı olarak yaşamak kolay değildi; dedem en çok bunu tembihlemişti. Bu sebeple babamın koyduğu Mizgin adını nüfus memurunun Müjde diye yazmasına bir itirazı olmamıştı. Nenemin ve dedemin nüfusuna kayıtlıydım. Bu sebeple ilkokulu bitirene dek kimliğim çıkmadı. Nüfus memuru babaanneme "Sen bu kızı 50 yaşında doğurmuş olamazsın" diyerek ret ediyordu. 11 yaşında, ilkokulu bitirdiğim yıl bir kimlik sahibiydim. Mardin'de bir kadın olarak var olmanın tek yolu eğitim almaktı ve okula kayıt yapmak için nüfus cüzdanı gerekliydi; başka da bir anlamı yoktu zaten, yazılan her şey yanlıştı; ismim, doğum tarihim, annem, babam. Babamı çocukluğum boyunca konuşmadık; onu birbirimizle paylaşmadık, herkes kendi içinde taşıdı. Şimdi yıllar sonra 28 yaşında o Erivan'da bir genç kadının yüreğinde, parlayan gözlerinde karşıma çıkıyordu. Peki onunla nasıl barışacaktım, onu nasıl taşıyacaktım? Üç günün sonunda İstanbul'a döneceğimiz gece uçağına binmeden önce Gülistan'la bir daha görüştük. O, babamın kamptaki annesiz babasız yüzlerce çocuğa babalık yaptığını anlattı; çocukları ne kadar sevdiğini... Mutlaka Mahmur'a gitmem gerektiğini, gidersem orada diğer kardeşlerimizi göreceğimi söyledi. Döndükten sonra İstanbul'da benzeri kriz halini sürdürdüm; sarsılmıştım; yıllarca ağlamamış, unutmuş, bu konuyu hiç konuşmamıştım. Artık onunla buluşmak istiyordum; küçüklüğümden beri dinlemediğim ses kaydını dinledim; yıllar sonra sesinin ne kadar güzel olduğunu fark ettim. Erivan'da bir şeyler beni uyandırmış ve onu görmeden, hiçbir şeyin yoluna girmeyeceğine emin olmuştum. Mahmur'da, o coğrafyada bir yerlerdeydi sanki. Döndükten sonra her koşulda Mahmur'a gitmenin yolunu aradım. Mezarının nerede olduğunu bilmiyorduk; nasıl öldüğünü, son olarak nerelerde kimlerle kaldığını, ne görev yaptığını, neyi konuştuğunu... Beni anlatıp anlatmadığını, sevip sevmediğini merak ediyordum. Onu ararken bir süre sonra onun orada bir yerlerde olduğuna emin oldum; nihayet bir yılın sonunda 18 Kasım'da (2009) İstanbul'dan yola çıktım. Yola çıkmadan iki gün önce hayatımda ilk kez onu rüyamda gördüm. Küçüklüğümde, onu henüz unutmaya karar vermediğim zamanlarda, yatmadan önce onu düşünür, dua eder ve onu rüyamda görmeyi isterdim. Onunla aynı anda bulunma duygusunu öyle çok merak ediyordum ki. Rüyamda bir fotoğrafı canlanmıştı; genç ve yakışıklıydı; ben onun babam olduğuna inanıyordum ama etrafımdakiler onun babam olmadığını söylüyordu, babamın yüzünü kullanan başka biriydi onlara göre. Rüya olduğu için gerekçesi şimdiki kadar saçma gelmedi ama yine de inanmadım onlara; onun babam olduğuna inanıyordum. Mutluluktan ayaklarım yerden kesilmişti, öylesine mutluydum. Sanki ilk kez yüz yüze, yan yanaydık. Mardin'e gideceğimiz saatler yaklaştıkça onu görmeye gider gibi heyecanlıydım. Şimdi bile yazarken aynı heyecanı yaşıyorum. İlk birkaç denemem gerçekleşmedi. Irak'a tek başıma gitmeye korkuyordum. Küçüklüğümden beri hep korkaktım; dedemden korkardım, karanlıktan, jandarmalardan, devletten, köpekten, nenemin ölmesinden, biraz daha büyüdüğümde kent yaşamından, gökdelenlerden, uçaktan, gürültüden korkardım. Ama bir o kadar cesurdum; korkunun tuhaf bir cesaret verdiğini çok önceden fark etmiştim. İnsan hem korkak hem de cesur olabilir, belki bunu bir tek inat açıklayabilir. Yine aynı dönemeçteydim; hem korkuyor, hem gidiyordum. İlk durağım Mardin'di; önce nenemden, dedemden, arkadaşlarından Kürt davasına, mücadeleye nasıl başladığını öğrenmeliydim... Kimdi bu mavi gözlü Kızıl Kemal ya da sivil hayattaki adıyla Ahmet Arslan? Ahmet, köylü bir ailenin en büyük çocuğu. 1977'nin Şubat ayında taksi şoförlüğü yaptığı sırada devrimcilerle tanışıyor ve o esnada aradığının hep bu olduğunu anlıyor; böyle anlatıyor mücadele arkadaşı, aynı zamanda dayı oğlu Mahmut. Böylece ilk örgütlemenin içinde yer alıyor. Bu esnada iki çocuğu oluyor; bir yaş büyük ağabeyim Bawer (İnan), 1980 yılının Haziran ayında da ben Mizgin (Müjde). İkimizin adını da o koyuyor; "müjde"li bir gelecek yaratacaklarına "inan"ıyor. İlk kez 12 Eylül'den önce gözaltına alınıyor. 1980 yılının Mart ayında, ben annemin karnında iken. 15 gün gözaltında kalıyor, kirpikleri, tırnakları sökülüyor. Çıktığında üç gün hastanede kalıyor; sonra yarı baygın halde evine getiriliyor. Bir şey itiraf etmediği için ortada suç yok, ancak yine de artık ovada güvende değiller. Mardin'in dağlarında kalıyorlar sonraki aylar, 12 Eylül olana dek. 12 Eylül bir tufan gibi vuruyor, cezaevine girenler, öldürülenler... Örgütleme için Suriye'ye geçmeleri gerekiyor. Tren yolunu kullanacak, hep yavaşladığı bir viraj var; tam oradan geçerken atlıyor. Bunu ilk kez Mardin'de öğreniyorum, şimdi akıl sağlığı bozuk olan kız kardeşi, halam anlatıyor; tekrarladığı tek cümle bu: "Ahmet trenden atladı gitti". Gittikten sonra iki yıl Beyrut'ta kalıyor; orada örgütleme hızla gelişiyor. İki yıl sonra birkaç yaş büyük amcası onu buluyor; Türkiye'de ailesi var Ahmet'in, bir kızı, oğlu ve henüz 20 yaşına girmemiş olan genç eşi. Ailesinin gelmesini istiyor; orada daha güvende olacaklar. Aile kaçakçılarla götürülecek; yalnız bir sorun var: İki çocuğun ikisinin de götürülmesi büyük risk; üstelik ben sürekli ağlayan huysuz bir çocuğum. Annem, Bawer'i alıp beni bırakıyor. Ben yıllarca beni neden götürmediğinin öfkesini yaşarken, annem de ağlayan sesimi duyuyor uzun süre. Bense ağlamıyor, sadece susuyorum. Vücudumda yaralar çıkıyor; köylüler neneme akıl veriyorlar. Şeyhlerin tükürüğü işe yaramayınca doktora götürülüyorum. Doktor ilk bakışta, "Bir çocuk için çok büyük derdi olmalı, üzüntüden hastalanmış" diyor. Susmak beni hasta ediyor. Babam, ailesiyle bir yıl sonra Suriye'nin Amude kasabasında görüşüyor; bu defa orada hapse giriyor; Türkiye'ye mi teslim edilecek derken hapisten bırakılıyor. 1991 yılına dek de Beyrut, Şam, Kamışlı'da faaliyet yürütüyor. Aile Suriye'de yoksullukla mücadele ederek hayatta kalmaya çalışıyor. 1991 yılında ailesini son kez görmeye gidiyor ve oradan sınırı geçerek Irak'a gidiyor. 1991 yılından 1995 yılında Etruş kampı yakınlarındaki Aslan Tepe'de öldürülene dek bu coğrafyada Behdinan'da, Botan'da, Zaxo'da kaldı. Yaşından ötürü çoğunlukla lojistik sorumlusu olarak, halk arasında kaldı. Mardin'de halamla konuştum önce; aslında pek konuşamadık, daha çok bakıştık. O sadece, "Ahmet trenden atladı gitti" dedi. Sağlıklı olduğu zamanlarda hep babamın dönmesini beklemiş. "Taşın altında, taşın üstünde, Ahmet kaybolmadı ya, bir gün dönecek" diyormuş. Ölüm haberiyle sadece yatmış. Uyumamış, ağlamamış, konuşmamış, yemek yememiş. Altı ayın sonunda hep uzandığı tarafının ağrıdığını söylemiş kızlarına. Doktora götürmüşler; doktor hep bir tarafa yattığı için o tarafın zayıfladığını söylemiş. Bir yandan öbür yana bile dönmemiş halam. Ağır bir depresyon geçiriyormuş; sonraki yıllarda daha da kötüleşmiş. Ahmet'i sayıklar olmuş. Şu an hala evin bir köşesinde başına çektiği yorganıyla gözleri hep açık sadece uzanıyor. Dedem nenem köyde; yaşlı yaşamlarında sakin bir hayat sürüyorlar. Babamın fotoğrafı evin başköşesinde asılı ama üzeri örtülü. Dedem fotoğrafına baktığında kalbinde sıkışma hissettiği için fotoğrafın örtülü olmasını istiyor; nenemse özlüyor, küçükken Ahmet'in hep söylediği şu tekerlemeyi hatırlıyor: "Ez kunci, tu kunci, ez firiyam tu ma li ci" (Ben susamım, sen susamsın, ben uçtum sen kaldın geride." Nenem, "Aynen dediği gibi, o uçtu ben kaldım geride" diyor.

2. BÖLÜM

Mardin'den 6:30 otobüsüyle Cizre'ye gidiyoruz. Cizre'de Şeyhmus amca bize yardımcı oluyor; Cizreli bir arkadaşımın amcası. Oradan her gün Habur'u gidip gelen dolmuş taksi buluyoruz; ölüm kuyularının, isyanların, zulmün, ölümlerin vadilerini aşarak Silopi'ye gidiyoruz. Yol boyu sohbet, onun üzerindeki arama noktasında kesiliyor; önce Türkler sonra Kürtler soruşturuyor bizi. Özellikle Irak tarafında sürekli askerlerin kafalarını içeri uzatıp gülümseyerek Kürtçe, "Çawayi, başı" ("Nasılsınız, iyi misiniz?") deyip salıvermeleri şaşırtıyor. Bunu 7-8 kişi 50'şer metre arayla tekrarlıyor. Bir süre sora gülümsemeyi bırakıyoruz. Biraz bıkıyoruz; her yerde niçin gittiğimizi soruyorlar. Bir film için araştırma yaptığımızı söylüyorum. Hoşlarına gitmiyor, bekletiyorlar, bir yerlere telefon açıyorlar. Zaxo'ya saat 4'te varıyoruz; hava kararıyor.

Şeyhmus amca beni ve kameramanımı Zaxo'da Mahsum'a teslim edip ayrılıyor bizden; ucuza iki kilo çay, biraz şeker alacak dönüşte; onun da tek karı bu.

Otobüsler bittiği için Hewler'e (Erbil) özel araçla gidiyoruz; şoförümüzün adı Neriman. Kürtçe'nin Kurmanci lehçesini konuşuyoruz onunla ama o Soranice konuşan kesimden. İlk kez Neriman adında bir erkek tanıyoruz; bu gülüşmemize neden oluyor; o bu bölgede bu ismin çift cinsiyetli olduğunu söylüyor. Neriman'la yolda bol bol Kürtlerin tarihi, kaderi üzerine sohbet ediyoruz; en çok uyuştuğumuz nokta bu çünkü. Peşmerge imiş 1991 yılına dek; Saddam'ın Kürtlere yaptığı haksızlıklardan, idamlardan başka seçeneği yokmuş.

Kameramanım Kürtçe bilmiyor, Dersimli, ama yolda Neriman'dan birkaç kelime kapıyor; "Ez Zazaki zanim, hevalamin Kurmanci Zani" (Ben Zazaki biliyorum, Arkadaşım Kurmanci biliyor) diyor sadece. Neriman, ısrarla bize, "Evlerinize geri döneceksiniz; size sorarlarsa Kak Neriman'la karşılaştık çok iyi bir insandı" dememizi tembihliyor. Bunu birkaç kez tekrarlıyor. Bizi kimin karşılayacağını soruyor, amcaoğlum olduğunu söylüyorum. "Amcaoğlum" Abdurahman'la tek iletişimim Kak Neriman'ın telefonu. Henüz Irak hattı almamışız.

Hewler'de hastane yakınında bir yerlerde Abdurahman'la buluşuyoruz; onu görür görmez teyit etmek istercesine "Bunlar senin neyin?" diye soruyor Kak Neriman. Abdurahman'la sözleşmişiz gibi, "Amcamın kızı" diyor. Abdurahman, Erivan'da tanıştığım Gülistan'ın kardeşi. Selahattin üniversitesinde mimarlık okuyor. Bizi kadınların da olduğu bir öğrenci evine götüreceğini söylüyor; Hewler (Erbil), Kürdistan Bölge Hükümeti'nin başkenti; en büyük şehri. Üç dört yıl içerisinde müthiş bir gelişim kaydetmiş. Her tarafı inşaat hala. İnşaat şirketlerinin büyük çoğunluğu da Türkiye'den. Gittiğimiz evde dört kişi var; karı koca bir öğrenci çift ve iki arkadaşları. İlk sorgulama burada başlıyor. Bizi tanımıyorlar ve bu yüzden çok güvenmiyorlar. Bize Kürtlerin yakın tarihini anlatmaya koyuluyorlar; ben babamdan söz etmiyorum. Benim için çok zor bir mesele babamdan söz etmek. Ondan konuşmak için hazır değilim. Yolculuğa çıkma sebebim bu, ancak herkes aynı anlayışı göstermiyor. Ben de onlar da önyargılarla doluyuz.

Henüz bankalar yeni kurulduğundan ATM bulmakta zorlanıyoruz. Henüz Irak'ta olmadığını söylüyorlar. Birkaç bankaya gidip soruyoruz; ilk ATM kısa bir süre önce bir bankaya getirilmiş, orada hallediyoruz. Düşündüğümüz gibi erken bir saatte Mahmur'a yol alamıyoruz, gergin ve sabırsızım hemen gitmek istiyorum. Bu kez Musul'a doğru yolumuz. Mahmur kampı, adı Mahmur olan Musul'a bağlı eski bir şehrin yanına kurulmuş; çorak bir dağın eteğine. İlk oraya geldiklerinde taştan ve akreplerden başka hiçbir şey yokmuş. 17 kişi çocuk-yaşlı-genç akrep sokmasından ölmüş.

İlk gördüğüm mezarlığı; kente girmeden fark ediliyor. Yedi yıllık geçmişine rağmen fazlasıyla büyük. 12 bin nüfusu var Mahmur'un. Nüfusun büyük çoğunluğu çocuk. Sokaklarda, yürümeye adım atmış her yaştan bebek, çocuk var; yalın ayak, soğuğa rağmen çorapsızlar. Yine yaşlılar, gaziler ve kadınlar çoğunlukla. Tam bir savaş bölgesi manzarası hâkim. İlk gidişim; kiminle karşılaşacağımı, ne olacağını bilmiyorum, ama oraya varır varmaz sebebini bilmediğim bir huzur kaplıyor içimi. Uzun zamandır hiç bu kadar iyi olmamıştım.

Gülistan'ın ailesinin evine gidiyoruz. Dokuz çocuklu büyük ailenin evinde şimdi bir tek Yakup kalıyor; babaları Mihemet Xalid'i babamdan bir yıl önce KDP'liler kampa baskın yapıp yaka paça götürmüş, bir daha da haber alamamışlar. Annesi 2000 yılında kanserden ölmüş; Gülistan ve iki kardeşi gerillaya katılmış küçük yaşlarda.

En büyükleri Bahar içlerinde evli olan tek kardeş. Üç çocuğu var. Diğerleri Hewler'de üniversitede okuyor; Yakup okulu bitirmiş bir yıl önce. Hukuk okumasına rağmen geçici olarak Mahmur'da öğretmenlik yapıyor.

Bu aile çok önemli benim için; henüz görmeden aramızda bir bağ olduğunu hissediyorum; babam hep onlarda kalırmış; bir aile gibiymişler. Yakup babamın ona pantolon aldığını hatırlıyor. Mahmur'da ilk önce Bahar'ın evine gidiyoruz; en büyük ablaları. O babamı en iyi hatırlayanlardan. Bir gün babam ona para vermiş kendine kazak alması için; döndüğünde kazağı beğenmemiş, sana kırmızı yakışır demiş. Bunu unutmuyor. Bense üzerimde kırmızı bir kazakla gidiyorum Mahmur'a.

Bahar'la onun canı her sıkıldığında Mahmur'dan uzaklaşarak ağlamaya geldiği dağ eteğinde görüşüyoruz. Türkiye'den sınırı geçtikten sonra kamptan kampa göçlerini anlatıyor Bahar. Irak tarafında KDP çadırlarını dağıtıyor, her şeyi yakıyor. Bulabildikleri birkaç parça eşya ile soğuk bir kış günü yola koyuluyorlar. Binlerce insan, birkaç parça eşya, biraz ekmek, birkaç hayvanlarıyla... Kampın yanında bulunan iki köy eşyalarını almak için kavga ediyor; kavga öylesine büyüyor ki onlarca adam öldürülüyor bu basit eşyalar için.

O zaman henüz Saddam yaşıyor. Irak sınırına dayanıyorlar, Saddam onları kabul etmiyor. Günlerce muşambadan yaptıkları çadırın içinde bekliyorlar. Bebekler ölüyor, hastalıklar artıyor. Sonunda izin veriliyor ve geçiyorlar. Çatışmalarda ölümler, kız kaçırmalar bitmiyor; on yıl içinde üç ayrı yerde üç ev yapıyorlar. Bu yüzden Mahmur'da önce tek oda yapılmış tüm evler; birkaç yıl sonra ikinci bir oda yapılmış yanına; evin kalabalığına göre bazen üçüncü oda. Tuvaletler dışarıda; onun yanına dışarıda banyo yapılmış. Her şey eğreti; bahçe kapıları yağ tenekesinden. Ağaçlar dikmişler çölün ortasına. Ağaçlar bugün bayağı yükselmiş ve Mahmur kampına, eski yerleşim yeri olan Mahmur'dan çok daha şık bir görüntü vermiş. Taştan, topraktan bir kent yaratmışlar tam anlamıyla.

Mahmur'da küçük bir Kürt kenti yaratılmış bir bakıma. Orada bir kent için gerekli her türlü ihtiyaç düşünülmüş. Eğitim, günlük hayat, her türlü tabela Kürtçe; doktoru, belediyesi, okulu, güvenliği her şeyi var. Öğretmenler yine üniversitede okuyan Mahmurlulardan oluşuyor; eğitimleri bittikten sonra evlerine geri dönüyorlar.

Kaldığımız evde de diğer evler gibi Türkiye televizyonları ve Roj TV izleniyor; en ilginci ise Irak saati bir saat geride olmasına rağmen Mahmur'daki saatin Türkiye saatiyle aynı olması. Aslında hala Türkiye'ye bağlı yaşıyorlar. Köylerini, akrabalarını, yurtlarını, ağaçlarını özlüyorlar, ama bu şartlarda dönmeyeceklerini de biliyorlar; dönmek, teslimiyet demek.

Mahmur'daki ilk durağımız "Şehit Aileleri Derneği"; kocaman bir salonun her tarafında fotoğraflar asılı. Öyle ki içinde yeni fotoğraflar asmaya yer kalmamış. İçinde gerilla fotoğrafları kadar savaşta ölen sivil insanların fotoğrafları da var. Kimi zaman beş kişilik aile tek fotoğrafta isimleri yazılı, kimi zaman iki kardeş aynı fotoğrafta yer alıyor. Buradaki salon aynı zamanda toplanma yeri olarak da kullanılıyor. Salı günü Öcalan'ın notlarının kalabalığa yine bu salonda okunduğuna şahit oluyoruz.

İlk "Şehit Aileleri Derneği"ne gittiğimizde Asya Turan'la görüşüyoruz. Turan, Masum adında 16 yaşındaki torunuyla birlikte yaşıyor. Gerillada ölen oğlunun mezarının nerede olduğunu bilmiyor; "Bu savaş biterse gidip dağlarda karış karış oğlumun mezarını aramak istiyorum" diyor. Oğlu gerillaya katıldıktan sonra gelini hamile olduğunu öğrenmiş; doğurduktan birkaç yıl sonra ölüm haberini almışlar Masum'un babasının. Annesi baba evine gitmiş, sonra da bir başka adamla evlenmiş. Bir daha haber almamışlar. Masum babaannesiyle büyüyor. Hem Masum'la hem de Asya anayla yakın şeyler hissediyorum. Gözlerine bakmayı, yanlarında oturmayı, ellerini tutmayı seviyorum. Bir duyguyu anlamak, bir başkasının seni anlamasını beklemek imkânsızlığı istemekle eş kimi zamanlar; o zor çizgide birbirimizi anlıyoruz.

Mahmur sokaklarında dolaşıyoruz kameramanımla. Hava güneşli. Biz gelmeden önce günlerce yağmur yağmıştı; en güzel zamanında gelmişiz. Tek sıkıntımız günlerin kısa olması, bu güneşte çekim yapma imkânımız kısıtlı demek. Yolda yürürken insanlar durduruyor bizi. Geldiğimi duymuş olmalılar. Babamı anlatmaya başlıyorlar. Herkes önce yüzüme bakıp "Evet gözleri benziyor" diyor. Bunu bir hediye gibi sunuyorlar bana. Sonra biraz ufak olduğumu ekliyorlar; babamın bir diğer adı da "Uzun Kemal" çünkü. Bense nenemin yaptığı açıklamayla "küçükken çok üzülmüşüm, ondan küçük kalmışım" diyorum esprili bir tavırla. Küçüklüğüm boyunca fotoğraflarına bakıp benzeyip benzemediğimi araştırıyorum. Aslında hiç benzemiyorum. Ancak nenem yine de mutlu olacağımı bildiğinden "Ellerin benziyor" diyor. Ellerimi seviyorum. Oradakiler biraz benzetiyorlar nedense.

Babam Mahmur'dan önce kurulan "Geliya Kiyamete" ("Kıyamet Vadisi") kampında kalmış uzun süre; diğer kampın adı Ninova. O yüzden ilk görüştüğümüz kişilere önce hangi kampta kaldıklarını soruyoruz, sonra kaldıkları yılları. Eğer 1991-95 yıllarında Geliya Kıyamete de kalmışsa bu mutlaka babamı tanıdıkları anlamına geliyor. Babamı "uzun boylu, sarışın, mavi gözlü güzel bir adamdı" diyerek anlatmaya başlıyor, sonra ne kadar güzel huylu, hoş sohbet olduğundan; birinin onu tanımışsa hiç unutmayacağından söz ediyorlar. Kimi "kardeş gibiydik" diyor, kimi "abimiz gibiydi", kimi "babamız gibiydi". En önemlisi herkes ağız birliği etmişçesine çocukları ne kadar sevdiğini anlatıyor. Bu, onlara göre onun çocuk hasreti sebebiyleymiş.

Onunla uzun süre kalan kamp halkından biri Salih. Salih'e hem komutan hem de öğretmen olmuş. Onlara Kürtçe okuma yazmayı, Kürtlerin tarihini anlatırmış; bugün 16 yıl önce yazdığı notlarını saklıyor Salih. O notlarını okuyor bize; okuyunca duygulanıyor.

Akşam çekimler bittiğinde Gülistan'ın evine gittik her gece yaptığımız gibi. Artık burası bizim de evimiz; o denli rahatız. Yakup, ev sahibi olmasına rağmen pek görüşmüyoruz. Genelde pek konuşmuyor bizimle, biraz aksi davranıyor ilk gelişimizden beri. Birden nasıl olduysa bana, "Biliyor musun, küçükken baban bana pantolon almıştı" diyor. Babam bana hiç pantolon almadı; galiba kıskanıyorum, içimden ağlamak geliyor ama buna karşılık ben de takılarak, "Babam sana pantolon aldı ama sen şimdi bize bir çay bile yapmıyorsun" diyorum. Yakup, "Peki sen babanın izinde misin?" diye soruyor ve ardından yanıtlıyor: "İzinde olduğunu bilsem, ikna olsam... Ama beni ikna etmedin."

"Kimse babası olamaz" demeyi düşündüm, diyemedim; çünkü ağlıyordum ve ağlamaya başlayınca konuşmak insanı iyice aciz gösteriyor. Bu yolculuk sırasındaki ilk ağlama krizimdi bu. Sırtımı dönüp, bahçenin avlusunu geçip dışarıda bir taşın üstünde oturdum, neyse ki hava kararmış, kimse beni görmüyordu. Yakup'a kızmadım ama neden bu kadar sert anlamıyorum. Aslında hepsi yaşlarına göre çok olgunlar. Hiç kimse çocuk değil Mahmur'da. Doğru bir soru sordu; belki beni yaralayan, hayatım boyunca hep düşündüren soru: "Babamın izinde miyim?" Hep ona layık bir hayat sürmeye çalıştım ve hiçbir zaman ona yaklaşmadığımı da bildim; ince bir sınır vardı babamla aramda; onu geçemiyordum. Belki de o sınırın eşiğindeydim şimdi.

Biraz toparlanınca kimse merak etmesin diye hemen eve döndüm. Hala herkes dışarıdaydı. İçeri girdim, bir süre sonra Yakup yanıma gelip özür diledi. Beni üzmek istemediğini söyledi. Pek inanmış gözükmüyordu yine de; belli ki birileri tembihlemiş, belki de kızmıştı. Aslında bu diğerlerinin de önyargılarını temsil ediyordu. Fazla mı kentli olmuştum; belki İstanbullu; üstelik Kürtçemi de beğenmiyorlardı. Belki doğruydu; giderek uzaklaşıyordum.

Mahmur'da tanıştığım, konuştuğum herkesin ayrı bir acısı vardı; kimi çocuğunu, kimi anne-babasını, kimi vücudundan bir parçayı yitirmişti. Hayatlarını tanıdıkça kendi acımdan utandım. Bu savaşta binlerce aile parçalandı. Benim hikâyem bunlardan sadece biri. Bana bugüne dair önemli bir şey öğretti Mahmur; hiç görmediğim ölü bir baba, parçalanmış bir aile, gizlenmiş bir geçmiş ve kimlikten daha fazlasının bugünde saklı olduğunu... Gülistan'ın neden oraya gitmem için ısrar ettiğini, babamın beni neden oraya çağırdığını anladım.

Mezarının olduğu yer Aslan Tepe'de... Oraya gitmek istiyoruz; ayarlamaya çalışıyorlar; sonra oranın KDP yönetiminde olduğunu ve sorun çıkacağını söylüyorlar; şimdilik gidemiyoruz ama başka zamana sözleşiyoruz; mutlaka gideceğiz, bahara...

Birkaç gün içerisinde biz önyargılarımızdan, onlar önyargılarından kurtuluyor. Pencereden rüzgâr geçiren odaya, yolda hiç dişi kalmamış güleryüzlü yaşlı amcalara, etrafımızı sarıp bize ders veren çocuklara, elimizi dostça tutan kadınlara, sevgi dolu bakışlara aşina oluyoruz. İstanbul'u hiç özlemiyorum; dönmek beni korkutuyor; yolda not alıyorum, "Dönmek bana kaybolmuşluk, yitirmişlik duygusu veriyor..."

Döneceğimiz gün ben ve kameramanım pek isteksiziz; nasıl oluyorsa büyülüyor bizi bu şehir; aslında burada çok mutlu olduğumuzu fark ediyoruz. Mahmur'un böyle bir özelliği var, dünyanın hiçbir yerine ait değil ve hiçbir sistem sizi çevrelemiyor; özgür ve huzurlusunuz.

Mahmur'da babamla buluştuğuma eminim; tıpkı rüyamda gördüğüm adamın o olduğuna emin olduğum gibi. Onun orada bir yerlerde yaşadığını düşünüyorum hala. Uzun bir yol gittim; hayatımda hep aradığım o kişinin yüreğine, ışığına gittim. Bir senaryo olacaktı; hiçbir film gerçek değildir, tek gerçek hayattır. Bir film sadece gerçeğe bakabilme cesareti verir. Hayat, bu yüzden tüm filmlerden güzeldir.

(Yazı ilk olarak Newsweek dergisinin internet sayfasında yayınlandı. Dergi kapatıldığı için internet sayfası görüntülenemiyor...)

MÜJDE ARSLAN'LA BİANET'TEN BAWER ÇAKIR'IN SÖYLEŞİSİ

2010-02-17T16:09:00.001-08:00

BİA Haber Merkezi
25/10/2009

PKK ilk silahlı eyleme başladığında üç yaşındaydınız? Okul yıllarınız boyunca Türkiye'de savaş vardı. mezun oldunuz, gazetecilik yaptınız, ardından sinema geldi. Siz üretirken bu ülkede faili meçhuller, gözaltında kayıplar, her gün kalkan cenazeler yaşandı. Bu savaş yılları Müjde Arslan'ı nasıl etkiledi? Kişisel hikayenizin neresinde duruyor?

Ben doğduğumda babam adımı Mizgin (Müjde) koymuş; bu aslında o dönemin coşkusunu, hayallerini temsil ediyor; benim yaşımda birçok Kürt gencinin adının Bawer (İnanç), Özgür, Özlem olması tesadüf değil. Babam ben henüz iki aylıkken Suriye'ye geçerek, gerillalara katıldı, onu bir daha da hiç görmedim, bana sadece adımı verdi; 1997 yılında üniversiteye başladığım yıl 'şehit' düştüğü haberini aldık; ona dair çok az şey biliyorum; nenem ve dedem büyüttü, hayatta kalmamı sağladılar; köyde yaşıyorduk ve jandarmalar sürekli köyü basıyordu; kendimizi gizlemeyi tembihledi dedem bize. Nüfus cüzdanımın çıkarılmasıyla adım Müjde oldu; Müjde'yle hiç barışmadım, hep başkasının adını söyler gibi söyledim, hiçbir zaman içselleştirmedim; sanıyorum benim kişisel tarihim, Kürtlerin tarihiyle özdeşlikler taşıyor; babamdan bir kaset gelmişti; o zamanlar iletişim için tek yol buydu; o kasette bana 'bunu yaşayan tek çocuk olmadığımı' ve bunu cesaretle taşımam gerektiğini söylüyordu, gerçekten çok daha acısını yaşayan binlerce annesiz babasız Kürt çocuğuna büyüdükçe şahit oldum.
Şimdi kendi kişisel hikayemden yola çıkarak geride kalan çocukların hikayesini anlatacağım bir senaryo yazıyorum; film dört yerde geçecek: Mardin, Mahmur Kampı, İstanbul ve Erivan.
Aslında tam da savaşla doğduk büyüdük; aile kavramını hiç bilmedik; sayısız aile parçalandı bu sebepten ve cesur olmaktan başka hiçbir şansımız yoktu. Yine de yaşadığımız travmalardan en az hasarla çıkmaya, akıl sağlığımızı korumaya çalışıyoruz. Bugün yeni bir süreç ve bir ütopyaya benzer sahneler yaşanıyor; ben hala çok temkinli ve endişeliyim, henüz tüm bunlardan bir mutluluk yaşamak için erken olduğunu düşünüyorum, zira bilinçlerimiz hala yaralı ve hala binlerce kişi cezaevlerinde ve köylerinden kopmuş, dağılmış aileler, kimsesiz kalmış, Diyarbakır'da hırsızlık yaparak, selpak satarak hayatta kalmaya çalışan binlerce çocuk var.

Yazan ve çeken bir insansınız. Tüm bu yaşananların ürettiklerinize etkileri neler oldu?

Bunlar önce susmama yol açtı; çocukluğum boyunca neredeyse hiç konuşmadım, çabucak büyümek istiyordum; sonra elime bir araç aldım, önce kalem, fotoğraf makinesi, şimdi kamera; hepsi aynı amaca aracılık ediyor; şimdi anlatmak istediğim, kızdığım, öfkelendiğim, haksızlık olarak gördüğüm her şeyi anlatmaya çalışıyorum, bunlar elbette ki Kürt kimliğiyle ezilmekle ilgili öfkeler, kadın olmakla ilgili kendi toplumuma duyduğum öfkeler, doğduğum zamanın karmaşasına duyduğum öfkeler, ülkeme ve dünyada değiştirmek istediklerimle ilgili hikayeler. Sinema, en etkili ve bir o kadar zor olanı sanatlar arasında; zaman zaman yaşadıklarım beni yorgun düşürdüğünde, geçmişim bir rüya olup karşıma çıkıyor...

Bütün bunları düşününce Barış Grubu'nun Habur Sınır Kapısı'ndan Türkiye'ye girmesini nasıl değerlendiriyorsunuz?

O anları izlemek Türkiye'de bunun için mücadele eden herkes için bir düş olmalı. Türkler büyük zorluklar yaşadılar bu süreçte; ama Kürtler bunun daha ağırını yaşadılar. Yeni bir dönem başlıyor yalnız bu dönemin de kendi içinde çok riskli tarafları var. 30 yılda bu yıkım yaşanmışsa bence toparlanması da bir o kadar yılı kapsamayacaktır. Burada sinemacılara, gazetecilere, aydınlara çok iş düşmektedir.

Sizin birçok yaşıtınız savaşa asker ya da gerilla olarak katıldı. Bazıları hayatını kaybetti. Şimdi bu ihtimalin de ortadan kalkma ihtimali gündemde. Neler söyleyebilirsiniz?

Gençlerin ölümünü çok küçük yaşta gördük. Gerilla demek, ölmek demekti; ve insanlar bunu, ölümü göze alarak gittiler; askere gitmek de aynı anlamdaydı; ailemin yarısı askere diğer yarısı gerillaya gitti. Kürt gençleri bu sürede askerlik yapmadılar mı yaptılar, kim kiminle karşı karşıya? Ölen kim, öldüren kim? Kürt ve Türklerin birbirinden ayrılamaz bir tarihleri var; herkes akraba bir kere. Bu yüzden birlikte yaşamak ve belki de dünya halkları için, yoksul insanlar için birlikte mücadele edilmeli: mücadele bir yaşam biçimidir, Kürtlerin hakları ya da Kürt-Türk çatışmasının bitmesiyle sınırlı değildir.
Bu kadar acının ardından barış hakkında konuşmaya başlamamıza dair düşünceleriniz neler?
Biraz burukluk yarattı bende; duygusal bir an; zira tüm yaşananları göz önüne aldığınızda 'bu daha önce neden olmadı' diye düşünüyorsunuz; buna kişisel olarak yaşadıklarımı değil, çok daha acısını yaşadığını bildiğim, okuduğum, birebir şahit olduğum tüm insanlar için söylüyorum, Türkiye'de yaşayan tüm halklar için; çünkü bu savaş Kürt ve Türk'ün savaşı değildi, tüm halklar bundan etkilendiler; yoksul düştüler, yaşamlarını kaybettiler.

Bu süreç Kürt dilini, sanatını, edebiyatını, sinemasını nasıl etkileyecek sizce?

Olumlu açıdan etkileyeceğini şimdiden bile kestirebiliriz; zira Kürt dili üzerine yazılar yazılmaya başlandı; ne kadar köklü ve zengin olduğu konuşuluyor. Kürtçe sinema ülkenin en büyük festivalinde gösterildi; ben üç yıl önce ilk kısa filmimi yaptığımda diyalogsuzdu, hangi dilde konuşacaklarını bilmiyordum; sonraki filmimden itibaren bu hiç tereddütsüz Kürtçe oldu ama bu filmi nerede gösterecektik. Belki bugün yapılan o Kürtçe filmlerin gösterilme olanakları yaratılmış olur; bu da daha çok Kürtçe filmin çekilmesine dönüşecektir. Kürt sanatı ve Kürtler bu ülkeye çok şey katacaklardır, buna inanıyorum.

Müjde Arslan kimdir?
Gazeteci ve yönetmen Müjde Arslan 1981'de Mardin'de doğdu. Öğrencilik yıllarında Dicle Haber Ajansı'nın (DİHA) Diyarbakır şubesinde gazeteciliğe başladı. Ardından kültür ve sanat muhabiri olarak ajansın İstanbul şubesine geçti.
Gündem Gazetesi'ne geçene dek DİHA'da muhabirlik ve editörlük görevini yürüttü. Gündem'de sinema yazıları yazdı, kültür-sanat editörlüğü yaptı.
Aralarında Virgül, Varlık, Edebiyat Eleştiri, Cumhuriyet Pazar ve Mesele'nin de bulunduğu çok sayıda yayında sinema ve edebiyat yazıları yayımlandı.
"Son Oyun" adlı bir kısa film çeken Arslan, yurtiçinde ve dışında çeşitli ödüller aldı. Daha sonra "Nora" adlı bir kısa film ve Londra'da yaşayan Türkiyeli yaşlıların yaşamlarını anlattığı "İkinci Adres" adlı belgeseli yönetti.
Dicle Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde başladığı eğitimini Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Sinema Bölümü'nde devam ediyor.
"Rejisör: Atıf Yılmaz" adlı bir derleme kitabı bulunan Arslan'ın 2009 yapımı "Kirasê Mirinê: Hevîtî" (Ölüm Elbisesi: Kumalık) isimli filmi 28. İstanbul Uluslararası İstanbul Film Festivali'nde prömiyer yaptı.
Sinema çalışmalarına devam eden Arslan, son olarak alanında ilk olan "Kürt Sineması: Yurtsuzluk, Sınır ve Ölüm" (Agora Kitaplığı) adlı bir kitap yayımladı.(BÇ)

"Tohum"a Boston'dan Mansiyon ödülü

2009-12-12T06:29:00.000-08:00

14. Boston Türk Kültür ve Sanat Festivali kapsamında düzenlenen uluslararası belgesel ve kısa film yarışmasında Tohum adlı kısa filmimiz Mansiyon'a değer görüldü.

Aşkın ve acının heykeltraşı, Camille Claudel

2009-11-15T13:58:00.000-08:00

Günlerdir rüyamda Camille Claudel'i görüyorum; taşla kavga ederken, Rodin'i izlerken, ağlarken... Günlerdir bilinçaltımda taşıyorum onu. Camille önce filmiyle, sonra biyografisiyle girdi dünyamıza, onu hep sevdim; bir erkeği sevebilecek kadar cesur olduğu için, erkeklere, yaşadığı zamana meydan okuduğu için, 30 yıl akıl hastanesinde yalnızlığı derinlerde yaşadığı için ve en çok da çektiği tüm acılara rağmen savaştığı için... O, kadınların hüzünlü yüzünün simgesi oldu. Camille'i bugünlerde tekrar izlemenin, okumanın, hatırlatmamızın nedeni ise, ünlü heykeltraş Rodin'in Emirgan'daki Sakıp Sabancı Müzesi'nde açılan sergisi... Trajik bir öykünün acı, öfke, ihanetle hatırlanan iki mutsuz kahramanı Rodin ve Claudel.
Rodin'in heykelleri yalnız gelmedi İstanbul'a. Aşkın sonsuzluğu böyle tanımlanabilir belki de; bir aradayken yitirilenin, ayrılık ve acı çekerken ölümsüzleşmesi. Tıpkı Claudel'in ve Rodin'in heykelleri gibi... İkisi de acıyı nakşetti taşlara. Rodin, taşın fazlasını atınca kalan olarak tanımladı heykeli, Camille Claudel ise çamurun ruhunu gördü.
Bir erkek, bir kadını asla var etmez; kadının varoluşu ancak kendi elindedir. Camille ve Rodin'in hikayesi bu önermeyi doğruluyor. Claudel, Rodin'in sevgilisi, Paul'un kızkardeşi değildi sadece, o sanatıyla yıllar sonra varolacak, düşüncelerinden taviz vermeyecek, sanatını, aşkı ve acıyı tutkuyla yaşamış sanatçı bir kadındı. Erkeklerin yaptığı bir sanat olarak bilinen heykel, bir kadının elinde acıya ve aşka dönüştü. Çağımızın Mikelanj'ı denilen Rodin'in öğrencisi, rakibiydi Camille. Mektuplarında her defasında Rodin'in onu ölümünden sonraki en büyük sanatçı olduğu için gözden uzak tuttuğunu söyledi. Ömrünün son 30 yılını her gün yalnızlığı biraz daha derinden hissederek ve Rodin'e öfkesini büyüterek bir akıl hastanesinde geçirdi. Deliliğin sınırlarını sorgulatıyor Camille'nin yaşadıkları... Yazdığı her kelimesi bir kurşun ağırlığındaki mektupları, ince bir zekanın ürünleri. Peki nasıl oldu da, akıl hastanesinde böylesine ölümüne tek edildi?
Sevgi ile nefretin ince sınırında, Rodin'i 'delicesine' sevdi Camille. O'nu bu kadar yıl, tüm bu acılar ve yalnızlık içinde yaşatan da içindeki bu hiç dinmeyen tutkusu oldu. Bu ilişkide bir tarafız; çünkü Rodin erkeği, egemeni temsil ediyor; ruhunu hırpaladığı, yaşamını altüst ettiği ise bir kadın. Kadınları seven ama asla dünyasına yaklaştırmayan Rodin'in sayısız kadını oldu. Ancak kendisinden yirmi dört yaş küçük bir heykeltıraş olan Camille Claudel'le yaşadıkları hiç unutulmadı. Bunun sebebiyse, bu trajik öyküden doğan ve iki heykeltraşın savaşına şahitlik eden heykeller...

Rodin, bir grup genç kadına heykel dersi vermeyi kabul ettiğinde karşılaşmışlardı. Camille daha 18 yaşındaydı. Biçimli kaşları, etli dudakları, iri yapılı yüz hatları ve melankoli taşıyan gözleriyle Camille, daha sonra Rodin'in birçok heykelinin de modeli oldu. Ve, uzun sürecek sarsıcı bir aşk başladı. Rodin, genç heykeltraşı asistanı olarak yanına aldı. Rodin'in heykellerinin bedenleri ve yüzleri öylesine gerçeğe benzerdi ki, 'modellerinin kalıplarını çıkartarak' yapmakla suçlanmıştı. Camille ise elleri ve ayakları yapmadaki ustalığıyla nam salmıştı. Rodin'in en ünlü heykellerinden biri olan 'öpüşmenin' bu aşktan doğduğu bile söylenir.
Rodin, yıllardır birlikte yaşadığı Rose'dan ayrılmaya yanaşmıyordu. Camille ise 'Senin tarzından fazla etkileniyorum, kendi tarzımı yaratmakta zorlanıyorum' diyerek, İngiltere'ye arkadaşlarının yanına kaçtı. Yanında hiçleşen, uzağında ise acı çeken bir kadın... Üretimlerinin dinamiğini oluştururken, bir o kadar acıtıcı bu hikayenin bir benzeri Sylvia Plath ile Ted Hughes; Frida Kahlo ile Diego Rivera ilişkisinde de görülüyor.
Rodin'den ayrılan Camille, aşklarının meyvesi olan heykelleri kırıyordu. Acılarla dolu bu büyük aşktan Rodin sanat tarihinin en erişilmez başarılarına doğru yürüdü. Camille ise bir akıl hastanesine doğru. Bir gün Camille'in şair olan kardeşi, ziyaretine geldi, yaşadığı evi, yığılmış çöpleri gördü, sürekli bir şeyler sayıklayan ablasını hastaneye yatırdı. Camille ölene kadar orada kaldı. Rodin'in heykellerini çaldığını söyledi.
Onun Rodin'den daha yetenekli bir heykeltıraş olduğunu söyleyenler çıktı. İkilinin hikayesi defalarca ve değişik biçimlerde anlatıldı. Rodin, defalarca genç sevgilisinin yüzünün heykelini yapmıştı. Daha sonra yaptığı kadın heykellerinin çoğunun ise yüzü gözükmüyordu.
Bu hikayenin diğer mağdur kadını da, Rodin ile yetmiş yedi yaşındayken evlenen, yıllarca hep aldatmasına rağmen hiçbir zaman ayrılmadığı ve hep sadık kalan Rose Beuret oldu. Rose, evliliklerinden bir ay sonra, 'Rodin'in karısı' olarak öldü. Bir tarafta asi, erkekle rekabet içinde bir kadın olan Camille, diğer tarafta sadık, adı hiçbir zaman 'Rodin'in karısı' sıfatının ötesine gitmeyecek olan Rose. Erkekler kadını var edemez, kendi kadınlarını yaratmak isterler. Camille'nin taşı yontulmayacak kadar sert olduğu için belki de Rodin Rose'u tercih etmişti.
Rodin de Rose'un ölümünden on ay sonra öldü. Camille ise onun ölümünden sonra yaklaşık otuz yıl daha akıl hastanesinde hayatını sürdürdü. Heykel yapmasına doktorlar izin vermedi. Ailesi hastaneden taburcu edilmesini istemedi. O ise bir ölüye kızarak ve heykellerinden uzak yaşadı.
Vals', 'Olgunluk Çağı', 'Kayıp Tanrı', 'Geveze Kadınlar', 'Sakuntala' gibi önemli yapıtlara imza atan Claudel, biraz kibirle ama hep sert yaşadı, oysa yaşamı yontabilirdi. Akıl hastanesinde, 'Bu kadar yalnız kalmak için ne yaptım ben?' diye soran Claudel, 19 Ekim 1943'te yaşama veda etti.
Günlerdir bir rüya görüyorum, akıl hastanesinde sandalyede oturan bir kadın.. Hiç gelmeyeceğini bildiği birini bekliyor.

Not: Bu yazı ilk kez Gündem gazetesinin kadın ekinde 2006 yılı Haziran ayında Rodin'in İstanbul'daki sergisi dolayısıyla yayınlandı.

"Kirasê Mirinê" Roma'da gösterilecek

2009-09-30T15:12:00.000-07:00

"Kirasê Mirinê: Hewîtî" Roma'da 29 Ekim - 7 Kasım tarihleri arasında Asiaticafilmmediale festivali kapsamında gösterilecek...
http://www.asiaticafilmmediale.it/en_schedafilm_view.php?id_config=4&id_scheda=195

"Kirasê Mirinê" Antalya'da yarışmada

2009-09-30T14:56:00.001-07:00

"Kirasê Mirinê: Hewîtî" adlı belgesel filmimiz Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde Belgesel dalında yarışma filmi olarak seçildi. Film 10-17 Ekim tarihleri arasında festival kapsamında gösterilecek.

2009-08-03T00:02:00.000-07:00

"Kirasê Mirinê: Hewîtî" Filmimizin nihayet artık bir afişi var! Umut Yıldırım tasarımını yaptı.

2009-07-08T04:38:00.001-07:00

Turkish Daily News'ta Kürt Sineması kitabına ilişkin çıkan haber:

http://www.hurriyet.com.tr/english/lifestyle/12016179.asp?gid=244

2009-07-08T04:37:00.001-07:00

ne yaparsan yap; önce motivasyon gerek... bunu bulma yöntemi kişiden kişiye değişir; bazen dostundan bazen de karşıtından bulursun...

2009-06-25T00:25:00.001-07:00

Kürt Sineması kitabıyla ilgili Taraf gazetesinde çıkan röportaj: http://www.taraf.com.tr/haber/36302.htm

Kürt sineması kitabı çıktı!

2009-06-07T13:08:00.000-07:00

Üç yıldır hazırlığını yaptığımız "Kürt Sineması: Yurtsuzluk, Ölüm ve Sınır" adlı kitap Agora Kitaplığı tarafından yayınlandı. Kitap, bu alanda çıkmış ilk kaynak özelliğini taşıyor.

Kürtler ancak 21. yüzyılda kendi kimlikleri ve dilleriyle sinema yapmaya başladılar; sinema sanatının bir yüzyılı devirdiği, bütün ülke sinemalarının öyküde tekrarı yaşadığı bir yüzyıldan sonra. Kürt Sineması'nın her geçen gün uluslararası festivalde daha çok filmle temsil edilmesi, Kürt yönetmenler Bahman Ghobadi ve Hiner Saleem'in kazandıkları ödüller Kürt gençlerinin sinemaya yönelmesine neden oldu. Üretimin her geçen gün artması Kürt filmlerinin değerlendirilmesi ve bu kitabın yazım sürecini beraberinde getirdi. Müjde Arslan’ın derlediği ve iki makalesinin de yer aldığı kitap toplam beş bölümden oluşuyor. “Kürt Sineması Tarihi, Gelişimi” adlı ilk bölümün yazılarını Devrim Kılıç, Muhammad Kamal, Mehmet Aktaş, Rohat Alakom ve Artsvi Bakhchinyan kaleme aldı. “Direnişin Sineması: Yılmaz Güney” adlı ikinci bölümün yazı ve röportajları Tim Kennedy ve Chris Kutchera imzası taşıyor. “Sınır ile Ölüm Arasında: Bahman Ghobadi” başlık bölümde yönetmenin sinemasını değerlendiren kapsamlı bir yazı ve yönetmenle röportajlar var. Diğer bölümler “Diasporadaki Kürt Sineması” ve “Genç Kürt Sineması” başlıklarını taşıyor. Kazım Öz, Hüseyin Karabey, Hiner Saleem, Yüksel Yavuz, Babak Amini, Jalal Jay Jonroy’un filmleri bu bölümlerde inceleniyor. Her yönüyle genç bir Kürt sineması var; öğrenmeye meraklı, kendini geliştiren ve heyecanlı; her geçen gün daha da büyüyüp olgunlaşıyor.

Kitap Diyarbakır'da Eğitim Sen Kitabevi'nde, İstanbul'da Medya, Semerkant, Mephisto, İstiklal kitaevlerinde bulunabilir; ayrıca internet sitelerinde sipariş verilebilir...

Tov/Tohum filmine ödül

2009-06-07T13:02:00.001-07:00

Senaryosunu yazıp yönettiğim Tov/Tohum adlı kısa filmimiz Çevre Kısa Film Festivali'nde ikincilik ödülü aldı. Hikmet Karagöz'ün başrolde oynadığı filmin görüntü yönetmenliğini Erol Mintaş üstlendi. Film, gecekonduda yaşayan iki yaşlı karı kocanın tohum ve toprakla ilişkisini anlatıyor.

DENGBÊJ SESİNDE ÇAĞDAŞ DANS:

2009-03-09T02:48:00.000-07:00

MKM Modern Dans Topluluğu, Kürt mitolojisinin köşe taşını oluşturan Kawa destanına dans ve tiyatroyla sahneye taşımaya hazırlanıyor. Sahnede dansçılara dengbêj sesi eşlik edecek.
Apo Kaya’nın rejisini yaptığı, Serhat Kural’ın koreografisini yaptığı çağdaş dans gösterinin müzikleri Emre Kocabaş imzası taşıyor. İki yıldır hazırlığının yapıldığı projenin rejisini yapan Apo Kaya, metni yazarken Zerdüştilikten yola çıkıp, Avesta’dan, Firdevsi’nin Şehnamesi’nden faydalandıklarını söyledi. Gösteride kötü ruhu simgeleyen Ehriman ve iyi, özgürlüğü temsil eden Kawa’nın zıt kullanımı sahneye taşınacak; iyi ve kötü dansın evrensel diliyle anlatılacak. Gösteri, bilinen klasik bir Kawa destanı olmayacak. Projede dansın yanı sıra tiyatro ve dengbêjler de yer alacak; disiplerarası işbirliğini sahneye taşıyacak olan proje için heyecanlı olan ekip, her geçen gün yeniden deneyimleyerek sanatın sınırlarını keşfederek ilerlediklerini söylüyor.

İmgelerle görsel şölen
Kareografileri yapacak olan MKM dansçısı Serhat Kural, iyi ve kötünün hayatta temsilcileri olduğunu ifade ederek, Zerdüştlüğün düalist yaklaşımından yola çıkarak bu projeyi oluşturduklarını kaydetti. Koreografik olarak dini inançlardan figürler yer alacağını söyleyen Kural, çağdaş dans içindeki kalıplardan sıyrılıp, daha çok hikâyesine bağlı olarak imgesel ve yer yer teatral imgelerin belli jest ve tavırların olduğu yoğunca hikâyeye bağlı kalınmış bir anlayışla gerçekleştirdiklerini belirtti.
Tamamı dans eğitimi almış profesyonel dansçıların yer aldığı proje, çok sayıda objenin güçlendirdiği görsel anlamda bir zenginlik vaat ediyor.
Proje, sanatsal açıdan belli kalıpları zorlayan, özellikle Kürt sanatında dansı geliştirme adına sınırları zorlayan bir çalışma olacak.

Dengbej sesinde dans
Gösteride dengbêj sesiyle ilk kez dans edilecek. Dengbêjler, tutsak edilen Kürt halkının sesi olarak çalışmada temsil edilecek. Dengbejleri çağdaş dansa felsefesi olarak çok yakın bulduğunu söyleyen Serhat Kural, “İkisinin de kendi içinde doğaçlama yapma şansı var. İkisi de bu anlamda bir buluşmayı yaşıyorlar. Ben şahsen çağdaş dansın yaklaşımı da dengbejlik kültürüne yakın buluyorum, bu sebeple sağlam bir buluşma olacak” diyor.
Kawa Destanı’nın Mayıs sonunda seyirciyle buluşması planlanıyor.

2009-03-09T02:46:00.000-07:00

Belgeselle ilgili Birgün'de çıkan haberin linki:
http://www.birgun.net/culture_index.php?news_code=1236258884&day=05&month=03&year=2009

2009-03-04T00:51:00.000-08:00

Yeni belgesel filmimiz "Ölüm Elbisesi" ile ilgili Evrensel'de bir haber çıktı. Kültür sayfasında...

2009-03-04T00:48:00.000-08:00

Andrej Wajda'nın anılarında okuduğum ve hiç unutmadığım bir sözü vardır; "Yaşlılık bir dağı tırmanmak gibidir," der ve ekler: "Siz tırmandıkça manzara güzelleşir, ancak artık nefes nefesesinizdir."

Pandora’nın Kutusu’nun iki kız kardeşi

2009-02-11T00:14:00.000-08:00

Derya Alabora ve Övül Avkıran ilk kez bir filmde bir araya geldi. Tiyatroda aynı sahneyi paylaşan iki oyuncu Yeşim Ustaoğlu’nun “Pandora’nın Kutusu” filminde iki kız kardeşi oynuyor. Filmdeki bütün kadınlar gibi onlar da mutsuz. Mutsuzluklarının nedeni ise terk edip giden bir baba ve orta sınıf hayatın gerçekleri ve gereklilikleri!

Müjde Arslan

Yeşim Ustaoğlu’nun “Pandora’nın Kutusu” filminde biri geleneksel diğeri özgürlükçü ama ikisi de mutsuz kız kardeşleri oynuyor; Derya Alabora ve Övül Avkıran. Bu, sinemadaki ilk beraberlikleri ve karakterleriyle kadınlık hallerine dair çok şey anlatıyorlar. Bu, Övül Avkıran’ın ilk sinema filmi. Derya Alabora ise “İz”den sonra ikinci kez Ustaoğlu’yla buluştu. Alabora ve Avkıran ile filmi ve filmdeki kadın hallerini konuştuk.
- Önce kim projeye dahil oldu? Beraber bir sinema filminde çalışmak nasıldı?
- Derya: Önce Övül girdi, sonra ben.
- Övül: Derya ile 5. Sokak Tiyatrosu’ndan beri, dokuz yıldır birlikte çalışıyoruz. Derya arayıp filmde birlikte oynayacağımızı söyledi, sonra Yeşim aradı. Çok heyecanlandım, hem benim ilk sinema filmim olacaktı, hem yine Derya ile oynayacaktım.
- Role hazırlık süreciniz nasıl geçti?
- Derya: Filme dahil olduğumda çekimlere çok kısa süre kalmıştı. Bu yüzden her sahnenin çekiminden önce biraz prova yaptık…
- Övül: Yeşim’le rol üstüne çok konuştuk, Güzin karakterinden ne beklediğini uzun uzun anlattı.
- İkiniz de ilk gençlik değil de daha olgun yaşlarınızda sinemaya dâhil oldunuz. Neden?
- Derya: İlk sinema filmim “Bir Kırık Bebek”te 29 yaşındaydım. Ali Poyrazoğlu Tiyatrosu’nda çalışıyordum, sinemayla çok ilgim yoktu, bunu da projeyi teklif ettikleri zaman fark ettim. Filmden sonra çok iyi olduğunu söylemişlerdi, çok şaşırmıştım. Çünkü sinemayla ilgili bir beklentim de yoktu.
- Övül: Sinema için birinin gelip siz sahnedeyken “Ben bu oyuncuyu istiyorum” demesi lazım. Bundan sonra da ne olur bilemem ama ben varoluşumu tiyatro üzerine kurdum.
- Aynı yönetmenle 14 yıl aradan sonra yine çalıştınız, neler değişmişti, sizde ve onda?
- Derya: Savunduğum bir şeydir bu; yeni tanıştığınız oyuncularla -tiyatroda da öyledir, sinemada da- biraz zor kaynaşılır, ilk filmler her zaman daha problemlidir. İyi performans için oyuncunun rahat olması lazım. Yeşim çok sakin çalışıyor, ne istediğini biliyor. O zaman da iş kolaylaşıyor. Yönetmenin sete hazırlıklı gelmesi de önemli, bazı yönetmenler sete gelip filmi orada kurarlar.
- Övül: Tiyatroda da öyledir. Bildiğiniz bir oyuncuyla yol kat ettiyseniz kendinizi, tiyatro dilinizi yeniden anlatmanız gerekmez.
Yeşim’le çalışırken çok rahat ettim, rolü, işi tarif etmesi, ne beklediğini anlatması netti. O zaman size onun beklentisini karşılamak kalıyor.
- Annenizi oynayan Fransız oyuncu Tsilla Chelton ile çalışmak nasıldı?
- Övül: Karşımda 60 yıldır oynayan bir oyuncu, 60 yıllık bir deneyim vardı. Çok kıymetli anlardı, o da kendi başına ayrı bir deneyimdi.
- Set süresince sizi en çok zorlayan ne oldu?
- Derya: Bende yükseklik korkusu vardır, yamaçta falan duramam ama filmi Karadeniz dağlarında çektik. Her yanı uçurumlu yollarda araba kullanırken gerçekten korktum.
- Övül: Derya o yollarda perişan oldu. (Gülüyor.)
- Film orta sınıf eleştirisi yapıyor, bireyleşme, yabancılaşma... Siz bu eleştiriyi nasıl sahiplendiniz?
- Övül: Ben aynı dönemde bir kadının varoluş hikâyesini anlatan “Oyunu Bozuyorum” oyununu oynuyordum. Biraz da kişisel olarak onunla örtüştürdüm galiba; filmdeki karakterler de kendi varoluşlarını kurmaya çalışıyor.
- Derya: Filmde bencillikler, kopukluklar, birbirinden ayrı hayatlar; aynı evde birbirine yabancılaşan insanlar, bu çağın getirdiği kopukluk çok belirgin.
- Filmdeki herkes bir şekilde anlaşılmak istiyor; en çok dillendirdikleri bu…
- Övül: Anlaşılma isteği var ama aslında herkes kendi yalnızlığını tercih ediyor, önce bir koza örülüyor, sonra da o iletişim kopukluğunun içinde herkes bir diğerinden durduğu yeri anlamasını istiyor. Anlaşmak zor oluyor tabii.
- Filmde kadın karakterler baskın; anne ve iki kızının hikâyesi ön planda… Kadınların içsel meselelerine, çelişkilerine bakıyor diyebilir miyiz?
- Derya: Bu filmdeki kadınların erkeklerden yana bir mutluluğu yok. Anneyi kocası terk ediyor, bu ailede travmaya neden oluyor. Bunun için benim canlandırdığım karakter de kocasıyla iyi olamıyor, bir yere gitmesin diye herkese yapışıyor, bu defa da bu yüzden terk ediliyor. Güzin de sürekli erkeklerde bir arayış içinde ve mutsuz.
- Erkeklere bir kızgınlık hali de var…
- Derya: Bu, erkek dünyasında yaşadığımız için böyle. Nereden bakarsan bak, güç hep erkeğin peşinde, fiziksel güç, toplumsal güç, çalışma hayatındaki güç… Erkekler köşeleri tutuyor. Kaç kadın, kocasına ya da çevresine başkaldırıp kendi hayatını yaşayabiliyor? Küba’ya gittiğim zaman çok şaşırdım, orada sevgilinin elini tutup evlendim, istediğin zaman da ayrıldım diyebiliyorsun. Bizde formaliteler uzun sürüyor, evlilikler mutsuzlukla sürüyor ve bakış açısı bu olduğu için bu kadar travma yaşanıyor. Türkiye toplumunda kadının tek başına yaşaması bir suç, namusuna da erkek bakıyor!
- Övül: Kadın bizatihi suçlu olarak görülüyor. Filmdeki kadınlar da erkeğin onları bırakmasıyla kendilerini mutsuz olmaya adıyorlar. Ben Güzin’in bu yapıyı mutsuz olmak üzerine kurduğunu düşünüyorum. Nesrin mutsuz olmak pahasına bu hayatı devam ettiriyor. Kendilerine bedel ödetiyorlar. Erkek kardeşleri de bu şekilde yaşayarak kendini yok ediyor.
Ağlarken güzel olunmaz!
- Oyunculukta kendinizi geliştirmek adına ne yapıyorsunuz?
- Övül: Her oyuncunun kendini yapılandırması, kendi süreci, eğitimi vardır. Yaş aldıkça iyi oyuncu olunurun yanıtını her gün biraz daha anlıyorum. Hayatı daha fazla deneyimliyorsunuz, gençken ne kadar yetenekli olursanız olun, oyunculuğunuz yaş aldıkça demleniyor, gerçekle ilişkisinin altı doluyor. Benim derdim oynama hali. Oyun ne, oyunculuk ne, bunun içinde neredeyim, gerçeklik, gerçekle-samimiyetle ilişki, bunların içinde dolanıyorum, bunları dert ediniyorum. Ama bir yandan da kurgulanmış, tasarlanmış olanla ilgileniyorum, sahnede ikisi aynı anda nasıl olabilir, buna kafa yoruyorum. Benim bir şansım var, yönetmen olarak da birçok oyuncudan besleniyorum. Kendi oynadığım zamanlarda dahasını, oynadığım meseleye daha ne kadar bir şey katabilirimi sorguluyorum.
- Derya: Oyunculuğun insanın kendiyle karşılaşmasının serüveni olduğunu düşünüyorum. Kendini tanımladıkça, kendini anladıkça, açtıkça oyuncu olmaya başlıyorsun. Çünkü kendini ne kadar iyi tanımlarsan karşındaki karakteri de o kadar iyi tanıyorsun. Ben birtakım yerlerde oyunculuk dersleri veriyorum, bu benim için de iyi oluyor; çünkü birilerine bir şeyi tarif ederken daha iyi anlıyorsun. Eric Morris isimli bir tiyatro kuramcısı, -Stanislavski yöntemiyle çalışıyor- oyuncunun bir metin eline geçtiği zaman yapay bir rol yerine kendi deneyimlerini hatırlamasında bir şeylerin eksik olduğunu söylüyor, ona göre insan; kendini ne kadar çözerse o karaktere girmesi o kadar kolay oluyor. Aşkla ilgili bir problemin varsa âşık karakterine girmen mümkün değil; çünkü o yüzleşmeyi yapmadığın zaman içten oynayamıyorsun. Bu insanın serüveninde de önemli bir şey, insanlar duygularından korkarlar çünkü…
- Övül: Bizim işimizde ego çok yüksek. Varoluşunuzda da bu çok önemli; sizi yiyip bitirir ama sizi saklayan da odur. Ne kadar egonuzun farkına varır, onunla barışırsanız yüzleşmeniz de o kadar sahici olur. O zaman her ne söylüyorsanız o, o kadar derinden ve sahici çıkar. Ama bunlar o kadar da kolay olmuyor.
- Derya: Türkiye’de bu biraz daha zor, biz diğer toplumlar gibi değiliz, biraz kapalı bir toplumuz. Bir Avrupalı sokakta bir sürü şey yapar, bizde ise herkes utanır. Ama bu kapalılık bir yandan da avantaj, çünkü eğer kendini açabilirsen sanatın her anlamında, oradan acayip bir şey çıkarırsın. Kapalılığın fışkırması, buna izin vermen gerekiyor.
- Bir oyuncu olarak en büyük korkunuz nedir?
- Derya: Bir oyuncu en çok becerememekten korkar. Bizim enstrümanımız kendimiz olduğumuz için bu yüzleşme çok önemli. Vücudumuzu ne kadar çok çalıştırırsak o kadar rahatlıyoruz. Bazen birlikte çalışırken yaptığımız bir egzersizde, hayatımızda o güne kadar hiç fark etmediğimiz bir şeyi yakalayabiliyoruz. Psikoloji seansları gibi bir şey bu, bir problemi çözdüğün zaman acayip bir enerji açığa çıkıyor.
- Övül: Ben oyuncu çalıştırırken şu lafı çok duymuşumdur: Çirkin olmayacağım değil mi? Sahnede çirkin olmak, bir şeyin sakil duruma düşmesi, başarısız kılınmak… Bunlar pek çok oyuncunun söylediği laflar…
- Derya: Bugün oyunculuk değişiyor. Dünyanın en güzel kadınlarından Charlize Theron “Cani” filminde fiziğini tamamen bozdu, bambaşka bir hale girdi ve Oskar aldı. Ortada bir başarı varsa kimse güzelliği umursamaz, ama ne zaman ki başarısız olunur, o zaman bu sorun edilir… Halbuki hiç önemi yoktur güzelliğin, ağlarken, kavga ederken güzel olan oyuncu yoktur.
İstanbul’da Bir Dava
- Peki, son dönemlerde neler yaptınız, nelerle meşgulsünüz?
- Derya: Ben geçen yaz bir Alman yönetmenle bir film daha yaptım, o da bir iki aya kadar çıkar. Türkiye ve Almanya’da geçiyor film, Almanya’da yaşayan bir Türk ailenin hikâyesi. Settar Tanrıöver ile oynadık, Almanya’dan da oyuncular katıldı. Üniversitede derslerim ve tiyatroda “İstanbul’da Bir Dava” ve “Ya Seni Rüyasında Bir Daha Hiç Görmezse” oyunlarım var.
- Övül: “Oyunu Bozuyorum” ve “Ashura” oyunları devam ediyor. “İstanbul’da Bir Dava” oyununda ben de oynuyorum. Mustafa Avkıran’la “Muhabir” isimli, yeni bir oyun yönetiyoruz. Bu oyunda Mehmet Ali Alabora oynayacak, şubatta Rotterdam’da prömiyer yapacak. l * Bu röportaj Cumhuriyet Dergi ekinin 25.01.2009 tarihli sayısında yayınlanmıştır.

Varla yok arasındayım

2009-02-10T01:55:00.000-08:00

Varla yok arasındayım

Varla yok arasındayım
Hep, varla yok arasındaydım
Zaten.
Ben bilmedim ki niye teyelliyim, niye?
Varla yok arasında
Varla yok arasında
Elimde bir kırık testi
Nereye bırakayım!

Birhan Keskin

Tov/Tohum kısa filminin çekimleri tamamlandı

2009-02-06T05:47:00.000-08:00

Müjde Arslan'ın yazıp yönettiği "Tov/Tohum" adlı kısa filmin çekimleri Bayramtepe'de gerçekleşti.

Hikmet Karagöz'ün başrolde oynadığı filmin görüntü yönetmenliğini Erol Mintaş, sanat yönetmenliğini Zeynep Güzel yaptı. Filminin çekim ekibinde ayrıca Nuray Durmuş, Senem Tüzen, Veysel Çelik, Ali Köroğlu, Selman Köneş ve Kazım Taşkın yer aldı. Kırsaldan göç etmiş gecekondu semtlerinde yaşayan bir karı kocanın hikayesinin anlatıldığı film, feodal ilişkilerden gelen insanların büyük şehrin karmaşasında yer bulma arayışlarını anlatıyor. Yurdundan sürülmüş iki yaşlı karı koca tıpkı bir tohum gibi yeni bir toprakta yaşam bulmaya çalışırken, toprak ile makina arasinda kalırlar.Film ekibi, üç günlük çekimler sırasında mahalleliden büyük destek gördü. Film, Şubat ayı içerisinde yapılacak galası sonrasısında film festivallerine gönderilecek.
Arslan ayrıca sonbaharda çekimlerini Mardin'de gerçekleştirdiği "Kirasê Mirinê: Hewîtî" (Ölüm Elbisesi: Kumalık) adlı belgeselinin kurgusunu yapıyor. Film, kişisel bir hikayeden yola çıkarak Mardin'de kumalığı ve kadınlar üzerindeki etkilerini anlatıyor. Kürtçe ve Arapça olan belgesel, Türkçe ve İngilizce altyazılı olarak hazırlanıyor.

OYNAMAKTAN KORKUYORUM

2009-01-23T07:19:00.000-08:00

Sessiz, derinden oynadı hep. Canlandırdığı karakterler belleğimize yerleşti ama vitrinlere ayağını bile atmadı. “Anayurt Oteli”nin Zebercet’i, “Ahh Belinda”nın Hulusi’si Macit Koper uzun zamandır ne bir filmde rol aldı ne de bir tiyatro oyununda sahneye çıktı. Şimdilerde Şehir Tiyatroları’nda iki oyun yöneten Koper, bu yıl Ankara Uluslararası Film Festivali’nde Aziz Nesin Emek Ödülü’yle onurlandırılıyor… Şimdilerde yine kendisiyle hesaplaşıyor, oynayacak mı, oynamayacak mı?

MÜJDE ARSLAN

Macit Koper, önümüzdeki mart ayında 65 yaşına girip emekli olmaya hazırlanırken, 20. Ankara Uluslararası Film Festivali’nden Aziz Nesin Emek Ödülü’yle onurlandırıldı. Koper, bu ödülün hem şaşkınlığını hem de sevincini yaşıyor; bunu az sayıda filmin oyuncusu ve senaristi olmasına bağlıyor. 12 Eylül darbesinden sonra şehir tiyatrolarından atılmasıyla sinemaya ağırlık verse de, Koper tiyatroda nefes alıyor. İstanbul Şehir Tiyatroları’nda bu sezon “Kırmızı Pazartesi” ve “Titanik Orkestrası” adında iki oyun sahneye koyan Koper, “Anayurt Oteli”ndeki Zebercet, “Ahh Belinda”daki Hulusi karakteriyle sinemada da ciddi bir hayran kitlesine sahip.

Koper’le buluşup sinema, senaryo, oyunculukla geçen yıllarını ve gözükmediği yıllar içinde neler yaptığını konuştuk.

- Tiyatrodan sinema oyunculuğuna dönemeç noktası ne oldu?

- Yavuz Özkan bir gün, seni bir sinema setine götüreceğim, dedi. Atıf Yılmaz’ın Kemal Sunal’la çektiği “Köşeyi Dönen Adam” filminin setiydi. Meğerse o, o filmde oynayacakmış, oynamak istemiyormuş, rolü mü küçük bulmuş, beni götürdü Atıf Yılmaz’a, “Abi Macit oynasın,” dedi. O filmde oynadım, Atıf Yılmaz’la da öyle tanıştım, ondan sonra da darbe döneminde, 1402’lik sıkıyönetim maddesiyle tiyatrodan atıldık. Sonra dava açıldı, kazanıldı ve 1986’da döndüm. O dönemde ortalıkta kaldık. Sinema da biraz sığındığımız bir yer oldu. Bir elin parmakları kadar filmde oynadım. Ankara’nın ödülüne çok şaşırdım. Aziz Nesin Emek Ödülü vermişler. Bu ödülü benden önce alması gereken bir sürü insan var aslında. Nasıl bana sıra geldi çok şaşırdım, sevindim de tabii. Geçen gün Burçak Evren telefon açtı, bir de kitap yapılıyormuş.

- Gördüğünüz ilk tepkiyi hatırlıyor musunuz?

- Ben o filmde Halil adında bir çaycıyı oynuyorum, Kemal Sunal’a akıl veriyorum. Filmin ilk vizyona girdiği gün sinemaya gittim. En arkada bir yere gömülerek oturdum, sanki tanıyacaklarmış gibi. Filmin ortalarında bir yerde benim oynadığım karakterin kafası bir şeye bozuluyor ve “Amannnn, s….. et bu işleri bırakıyorum” deyip, elindekini atıp görüntüden çıkıyor… Sinemada bir alkış kopunca dışarıya çıktım, biri tanır, bir şey sorar diye. Böyle bir anım var.

- Daha çok filmde oynamış olmayı ister miydiniz?

- Herhalde isterdim. Şimdi biraz korkuyorum oyunculuk yapmaktan. Epeydir oyunculuk yapmıyorum ve herkes neden oyunculuk yapmıyorsunuz diye soruyor. Sebebi korku; çünkü tiyatroda yönetmenlik yapıyorum ve yönetmenliğim sırasında birtakım oyuncularla karşılaşıyorum ve onlardan bir şey istiyorum, rollerine, oyunun içeriğine yönelik oyuncu olarak onlardan daha fazlasını talep ediyorum. Şimdi bunları kendimden istemeye başlarsam ne olur diye düşünmeye ve korkmaya başladım. Nasıl söylesem, bir becerememe noktasına geldim kendi kendime. Henüz bunu ben de aşamadım. Orada bir yerde takıldım kaldım. Belki de birilerinin beni iteklemesi gerekiyor. Böyle hissediyorum.

- Bu yaşlarda sanatçılarda kendilerini aşmak noktasında vardıkları bir eşik olabilir mi? Bunu aşmak konusunda bir çözümünüz var mı?

- Ya herro ya merro deyip oynayabilirsiniz ama ben bunu yapmıyorum. 1 Mart’tan itibaren 65 yaşına basıyorum ve Şehir Tiyatrosu’ndan da emekli oluyorum. Bakalım ondan sonra ne olur.

- Senaryo yazmanızdaki milat nedir?

- İlk filmden sonra Atıf Bey’le bir ağabeyim ve dostum olarak, birlikte yemeklere gider, sinema üzerine konuşur olduk. O bana bir konu verdi, hikâyeyi oluşturdum, götürdüm, bunu yaz dedi. Senaryo nasıl yazılır bilmiyordum, daha önce yazmamıştım ama denedim ve Yılmaz yazdığım senaryonun kelimesi kelimesine aynısını çekti ve bana böyle bir yol açtı.

- Hangi filmdi?

- “Seni Seviyorum”. Türkan Şoray ve Cihan Ünal başrolü oynadı. Ondan sonra da çoğuna hayır dediğim bir sürü teklif almaya başladım. Yeşilçam’ın, insanın kendisini savunması gereken bir dönemiydi. Her türlü kötü işler yapılabilirdi. Para yoktu, para kazanmak için de her şey yapılıyordu, çok kötü işlere bulaşmadan kurtardık vaziyeti, galiba.

- İkiniz de meslek yaşamınızın en önemli filmine birlikte imza attınız. Ömer Kavur’la nasıl kesişti yollarınız?

- Ömer Kavur’la “Anayurt Oteli” filmiyle tanıştık. Beni oyuncu görüşmesine çağırdı. 20 isimden oluşan bir liste yapmış, 20. isim benim. Kaç kişiyle görüşüldü bilmiyorum ama ilk görüşmemizde Zebercet’in ben olduğumu söyledi. Bundan önce, Orhan Oğuz’la -ülkenin en iyi kameramanlarından biriydi- Yeşilçam’da arada bir girdiğimiz kahvede oturuyorduk. Bana Ömer Abi Anayurt Oteli’ni çekecek dedi. Kitabı okumuş ve çok sevmiştim, Zebercet ben olacağım, dedim. Onunla o görüşmeden sonra günler boyunca konuştuk. Hem o film süresi içinde hem de sonra birlikte yaptığımız çalışmalarda galiba birbirimizi kafa dengi bulduk. Atıf Yılmaz ve Ömer Kavur sinema içinde kalmama direnen kişilerdi. Ben tiyatroya kaçmak istiyordum, sinemayı ikinci iş olarak görüyordum, onlar kalmam için ısrarcı oldular. Ömer Kavur ölmeden önce bir filme başlayacaktı, senaryosunu birlikte yazdık. Adı “Kardeş”ti, ama ona başlayamadı. Ayrı analardan aynı babadan bir Kürt bir Türk kardeşin hikâyesi. Hayata
geçemedi. Şimdi duruyor, inanmış bir yönetmenin onu sahiplenmesi lazım.

- Yazdığınız senaryolar genellikle ödüller alan, iyi filmler oldular. Senaryoda kendinizi geliştirmek adına ne yaptınız?

- Bu ülkede senaryo okulu yok ama oyunculuk okulu var değil mi? Yine de bu ülkede bir şey oynanacaksa el yordamıyla oynanıyor. Kendi kendini yetiştirerek, bu konuda bir şeyler bilenleri sömürerek olur bu, yoksa okul tabii ki çok gerekli bir taban oluşturur ama bu kesinlikle yetmez. Sanatla ilgili hiçbir okul yeterli değildir ama bundan sonra sanatçı olacaksa, yönetmen, oyuncu, senarist ya da ne olunacaksa insanın kendi kendisini yetiştirmenin bir yolunu bulması gerekir. Ben becerebildiğim kadarıyla onu yaptım. Mutlaka bir şeyleri söküp almak, kendi kendini yetiştirmenin bir yolunu bulmak gerekiyor.

- Bu yolculukta politik bilincin etkisi nedir?

- Ben 68’liyim. İçinde olduğumuz her şey insanın ayaklarını yerden kesen bir baş dönmesi gibiydi. O dönemde hızla ve büyük bir açlıkla okuduklarımızı ne kadar anladık, ne kadar sindirebildik, bilemiyorum. O kadar çok şeyi, o kadar kısa zamanda okuduk ve tükettik ki; kafamız karıştı biraz. On yılda bir darbeyle karşılaşınca, öğrendiklerimizin sağlamasını yapma fırsatı da bulamadık. Apolitik sanat yoktur diye yola çıkmıştık, hâlâ öyle düşünüyorum, ben siyaset yapmıyorum diyen sanatçı, kendinden habersiz olduğu bir sanat yapıyordur. Fakat siyasetle sanatın birbirine çatılması konusunda çok bilgili ya da usta değildik galiba. 70’li ve 80’li yılların ertesi, ilerici siyasetten çok sanatın kendini muhasebeye aldığı yıllar oldu. Politik bilinç, bir dünya görüşünün, bir dünyayı değiştirme biçiminin ifadesidir. Bu da elbette sanatın görevleriyle yakından ilgilidir.

- 68’den bu yana solcular çocuklarına, onlardan sonra gelen kuşağa yeterince aktarım yapabildiler mi?

- Apolitik, politikaya bulaştırılmayan bir gençlik vardı 80 sonrasında, bunların etkileri hâlâ yaşanıyor, yaşanacak da. 12 Eylül’ün sonuçlarından biriydi bu apolitika. Ancak, şimdi yeşermeye başlayan, sorgulayan bir gençlik öne çıkmaya başladı, çıkacak. Apolitik, bilgisayarın başında büyüyen gençlik aynı bilgisayarı çok başka türlü kullanmaya başladı. Benim oğlum da bilgisayarın başında büyüdü. Şimdi Mimar Sinan tiyatro bölümünü bitirdi, Şehir Tiyatrosu’nun benim yönettiğim “Kırmızı Pazartesi” oyununda oynuyor. Ben şimdi düşünüyorum onu nasıl yetiştirdim diye, benimle çatır çatır siyaset konuşuyor. Apolitik falan değil kesinlikle. Annesinin babasının tiyatrocu olduğu, elini uzattığında istediği kitabı bulabileceği bir ortamda büyüdü. Kimse ona özellikle bir siyasi düşünce dayatmadı, fakat benim yaşadıklarımı gördü, arkadaşlarımızla konuşmalarımızı duydu ve ne olacağına kendisi karar verdi. Gençler bir sürü konuda kendi kendileriyle zıtlaşma halindeler ama bunları ortaya koyup konuşacakları, sanat, sinema haline getirecekleri bir ortam yok. Böyle bir Türkiye’de yaşamıyoruz ama 60 sonrasında böyle bir Türkiye’de yaşadık. Konuşun dendi, yanlış da doğru da konuşuldu, bugün kim konuşuyor? Konuşması serbest olan parti başkanları falan konuşuyor, parti içindeki adamlar bile konuşamıyor. Nasıl bir konuşan Türkiye bu, konuşan bir Türkiye yok, susturulmuş bir Türkiye var. 80’den sonra susturulmuş, bir türlü ağzını nasıl açacağını bilmeyen, nerede hangi lafı söyleyeceğini bilemeyen, ikilemde değil, dörtlemde, beşlemde yaşayan bir toplum bu. En çok da çok konuşulduğu yerde, anlamsızlığın altını çizen bir sessizlik var.

- Tüm sanat yaşamınızda en iyi hissettiğiniz yer neresi?

- Tiyatro yönetmenliği, kendimi en yetkin bulduğum o. Emeklilik meselesini aradan çıkardıktan sonra da korkuyu üstümden atıp oyunculuğa devam edeceğim. Tiyatrocuyum, sinema araya girdi, sinema öyle araya girilecek bir sanat dalı değil. Biraz sinema biraz tiyatro yaparım, hem oyuncu hem senarist olarak çalışırım derseniz epey zamanınızı alacak bir şey. Bunların ikisi de çok kıskanç meslekler, başka başka sanat dalları. Ben hep tiyatrocuyum dedim kendime, ama meğerse sinema beni çağırmış, içinde olmamı istemiş.

- Senaryosunu Hülya Koper’le birlikte yazdığınız “Son Cellat” filmi filmografinizdeki en zayıf film oldu. Nasıl gelişti yazım süreci?

- Ali Zebil yıllarca benden bir senaryo istedi. Dokuz yıl önce bize bir hapishanede dostunu ipe çekmek zorunda kalmış bir celladın hikâyesini verdi. Ali Zebil’in hayali Tarık Akan ile Kadir İnanır’ı bir filmde oynatmaktı. Kadir İnanır sekiz yıl sonra filmde oynamayı kabul etti, filmin kotarılmasında Ali Zebil’e de çok yardımcı oldu. Zebil yoksul bir yapımcıydı, bu filmi nasıl yapacağı tartışmalıydı. Film Şahin Gök’ün yönetmenliğinde yapılırken de vefat etti. Zaten yoksul olan film çok kısa zamanda çok büyük zorluklarla çekildi. En çok inandığım senaryolardan biriydi, 80 sonrası sıkıyönetimde geçen bir hikâye olarak yazdık. Güçlü bir hikâyeydi. Herhalde anlattığım nedenlerden dolayı istediğim türden bir film olmadı ve beni hayal kırıklığına uğrattı.

KUTU

DÜNDEN BUGÜNE SİNEMA VE TİYATRO....

- Geçen yıl 68’in 40. yılıydı. O yıllarda militan bir sinema, tiyatro vardı. Dünü bugünle kıyaslarken neyin yokluğunu hissediyorsunuz?

- Sanat alanında entelektüel tartışmalar yok. Olması gerekiyor ama yok. Sanatçılar kendi aralarında da olsa sanatla ilgili entelektüel tartışmalar yapmıyor. Bu sanatçılar entelektüel değil demek mi, hayır. Sinemada da tiyatroda da sanatçının sonuçta ortaya satması gereken bir ürün çıkacak. Bu ürünün seyirciyle karşı karşıya gelmesi için birtakım şeylerden arındırılmış olması gerekiyor, diye düşünüyorum. Tiyatronun, sinemanın görevi nedir diye konuşuyor muyuz, tartışıyor muyuz? Bunu engelleyen ne? Bugün önemli olan bir malı en iyi, en pahalı şekilde satabilmek; biz de sanatçılar olarak bunun peşindeyiz. Malımızı nasıl satabiliriz diye düşünmeye başlarsak, o malın içindeki her türlü sanatsal, politik kaygıları en aza indirgememiz gerekir.

Sinemada da tiyatroda da bir televizyon dizisi oyunculuğu diye bir şey var. Nedir bu? Her şey çok hızlı yapılıyor, oyunculuk da öyle yapılmak zorunda. İyi oyuncuların bile, zaman zaman kendi yeteneklerinin dışında, ne yaptıkları belli olmayan bir tavır içinde olduklarını görüyoruz. Hem o oyunculuğun alışkanlık haline gelmesinden; hem de izleyicinin oyuncuyu dizideki gibi görmek istemesinden, bu sinemaya da tiyatroya da yansıyor. Dolayısıyla her şey ucuzlamaya başlıyor. Tiyatroda gişeye giden seyirci bir diziden tanıdığı, bildiği kızın ya da oğlanın olduğu oyuna bilet alıyor. O olmadığı zaman oyuna gelmiyor.

Bir yerde “Uzak”, “Üç Maymun” yapılıyor, bir yandan “Recep İvedik”; bunlar arasında sinema ile sinema olmamak arasındaki kadar büyük bir fark var. Şimdi doğru dürüst sinema yapmak için televizyona hiç mi bulaşmamak gerekiyor, çare bu mudur? Hayır; namuslu olmak gerekiyor, sanatçı ahlakı denen bir şey var. Para kazanmayı anlarım, hepimizin paraya ihtiyacı var. Ben emekli oluyorum ve hâlâ kirada oturuyorum. Bir sürü oyun yönetip, oyunculuk yapıp, senaryo yazabilirsiniz ama para başka bir biçimde kazanılıyor. Bir zamana kadar filozoflar dünyayı açıklamaya çalıştılar, bir zamandan sonra artık felsefe, bence sanat felsefesi de dünyayı değiştirmeye yönelik olmalı. Dünyayı nasıl değiştiririz? Sinema, tiyatro nasıl değiştirilir, diye düşünüyoruz kendi kendimize belki, fakat buna daha ortaklaşabileceğimiz bir pota bulmamız gerekiyor.

Not: Bu röportaj, CUmhuriyet gazetesinin Dergi ekinde 18.01.2009 tarihinde yayınlandı.

“GİTMEK” VE TÜRK KIZI KÜRT OĞLANA ÂŞIK OLURSA: HÂKİM ULUS, KADINLIK ROLÜNÜ ASLA BENİMSEMEZ

2009-01-02T04:32:00.000-08:00

MÜJDE ARSLAN

Hüseyin Karabey’in ilk uzun metraj filmi olan Gitmek birçok konuyla tartışılabilirdi şüphesiz, ancak ‘Türk kızı Kürt erkeğine âşık olamaz’ türünden bir gerekçeye dayalı sansür girişimiyle tartışılacağı kimsenin aklına gelmezdi. Bu girişim, yıllarca sürdürülen bir eğilim ve uygulamanın en kaba haliyle görünür kılınmasını sağladı. Film, İsviçre’nin CultureScapes
Festivali’nde Kültür Bakanlığı Tanıtma Genel Müdürlüğü kadrosundaki bir bürokrat olan İbrahim Yazar tarafından bu gerekçeyle ‘sansür’ edildi.

Atıf Yılmaz’ın Esat Mahmut Karakurt’un aynı adlı romanından sinemaya uyarladığı Dağları
Bekleyen Kız (1955) filminde tersine bir söylemle benzeri bir tablo vardır. Zira bu filmde adı konmuş, ipuçları açık olan ‘isyancı’ bir kadın görürüz, adı Kürt’tür. Yine bu filmde adı konmuş kahraman, kurtarıcı, güçlü bir erkek seyrederiz, adı Türk’tür.

Türk erkek, Kürt kıza âşık olur, hem de onu öldürmek isterken; onu korur, dönüştürür, dağlardan uzaklaştırır. Kadın Kürtlüğünü, halkını, cinsiyetini bırakır ve ‘Türk erkek’ olur. Gitmek ise bütün bunlara tersten bir okuma sağlıyor; Türk, hep gösterilenin aksine biraz şişman bir kadın olsa ve çirkin bir Kürt erkeği sevse, hatta peşinden her şeyi göze alarak gitse ve kimse kimseye benzemese nasıl olur?

Sansür Girişimi

Bakanlık yetkilisinin bu ‘özlü’ sözü sarf etmeye götüren sansürleme girişimi kısaca şöyle özetlenebilir: Kültür ve Turizm Bakanlığı’ndan önce senaryo geliştirme, ardından yapım desteği alan filmin İsviçre’de sekiz kente birden yayılan ve bu yılki teması Türkiye olan CultureScapes festivali programından çıkarılması için adı geçen bürokrat tarafından festival yönetimine baskı yapılır. Bu sınırları aşan sansürleme girişimiyle adı konmayan, yıllarca ‘çatışma’ denerek geçiştirilen süreç, ‘savaş var’ adını alır. Bürokrat, bu ortamda Türk kızlarının Kürt erkeklerine aşkının hoş karşılanmayacağına kani olur; filmin ülkenin büyük bir fonla desteklediği bir festivalde gösterilmesini kendi rolüne yakıştıramaz ve filmin programdan çıkarılmasını ister.

Ekonomik olarak bakanlığın 400 bin Euro’yla desteklediği festivalde bu kadarlık bir naz payı olsundur! Bütün bunlar yaşanırken İsviçre basını olayı manşetten ‘skandal’ olarak duyurur, tepkiler üzerine film bu kez program dışında gösterilir sessizce. Bunun üzerine Yazar, aynı günlerde İsviçre’de de bir basın toplantısı düzenler ve filmi sansürleme girişimlerini şöyle savunur: “Bugünlerde, 20 asker ölürken, bir Türk ile Kürdün aşkını anlatan bir filme yer verilmesi yanlış olur.” Yazar’a göre, yanlıştır. Yanlış mıdır?

Sadece film değildir sansürlenen; aynı zamanda festival sitesine eklenmiş bulunan üç makalenin, Türkiye’nin istenen yüzünü anlatmadığı bahanesiyle siteden çıkarılması talebinde bulunulur, çıkarılırlar da. Hemen ardından Türkiye’de gazeteler peşpeşe haberler yapınca, ülkenin kültür bakanı bütün bu komediyi şöyle bir açıklamayla ‘kurtarmaya’ çalışır: “Film bölücülük yapıyordu, izin vermedik.” Bakan’a bakılırsa, Gitmek, bir grubun progapagada aracıdır.

Bakan bu açıklamayı yaparken filmi izlemiş midir bilinmez; ne zaman işin içinden çıkılmaz bir hale gelinse ‘bilinmez’, ‘duyulmaz’ ya da bu işte hep bir grubun parmağı vardır. Bakan bu açıklamasıyla kimseyi şaşırtmaz tabii. Filmin yaşadığı bu süreç, Kürt söylemini ağza almanın bu ülkede hâlâ nasıl bir tabu olduğunu, zihinlerdeki sansürün hâlâ nasıl geçerliliğini koruduğunu açığa vurur; aynı zamanda Kürt’ün ‘ötekiliği’ni anlatır cinsiyetçi bir söylemle. Gelelim, Türk kızının, onu peşinden götürecek kadar tutkunu olduğu Kürtle aşk hikâyesine...

İstanbul’da yaşayan tiyatrocu Ayça ile Kuzey Irak’lı tiyatrocu Kürt Hama Ali, Türkiye’de
çekilen Ravin Asaf’ın yönettiği Sarı Günler (2001) filminin setinde tanışır ve birbirlerine âşık olurlar. Filmde Ayça Damgacı köyün güzel kızını (Kürtlerde biraz şişman kadın hep güzeldir), Hama Ali Khan ise ağayı canlandırmaktadır. Filmin çekimleri bittikten sonra Hama Ali Irak’a, Ayça ise İstanbul’daki rutin hayatlarına geri dönerler. Irak’ta savaşın patlamasıyla birbirlerine ulaşmaları âdeta mucize halini alır. Irak’ta savaş, İstanbul’daysa savaş-karşıtı gösteriler vardır.

Ailesi, tiyatro çevresi ve kendisiyle mücadele halinde olan Ayça, her gün yeniden şahit olduğu bir başka yüzünü görmektedir hayatın: ezilenin dünyasını. Ayça artık İstanbul’da yapacağı, bekleyeceği bir şey olmadığına inandığı gün, gitmeye karar verir: Elinde küçük bir valiz ve çok bölümlü bir harita vardır. Filmin büyük kısmı, Ayça’nın önce ülkenin doğusuna, oradan İran’a ve son olarak Irak’ta bir sınır köyüne yolculuğunu anlatır.

Filmi sansürlenme girişimindeki temel zihniyet, Türk sinema tarihinin tozlu raflarında bütün acıklığıyla durmaktadır: Türk kızı hangi filmde bir Kürt’e âşık olmuştu ki, hatta sadece Kürt değil, hangi filmin asıl karakteri Kürt, Ermeni, Rus ya da başka bir ulustandı ki! Türk hep erkekti, ancak sevilen, kadın olabilirdi, ya da başka bir ulustan.

Halit Refiğ’in “Bir Türk’e Gönül Verdim” adındaki, ismiyle bile Türklük, ulusallık söylemlerini yücelten bu filminde, bir İsveçli kız Türk gencine gönül vermekte ve kız, erkeği uğruna bütün hayatını kökten değiştirmekteydi: Uluslar, erkeklikle temsil edilmeyi tercih ederler. Filmi sansür etme girişiminin altında yatan temel düşünce budur.

Anlaşılan kuvvetle inanılmaktadır ki, Kürt ulusu bir erkekle temsil edilse, gücü, erki temsil edecektir ve belki bu ‘savaş’ ortamında moralsizlik, zayıflık yaratacaktır… Yaratacak mıdır?

Oysaki filmin temel derdi insanlık hâlleri üzerinedir: herkesin yaşadığı aşk gibi, varoluş gibi, ölüm gibi… Filmde sınırlar, kimlikler, diller, siyasal bir alt metin sağlasa da, bu görebilenedir. Bu noktada elbette, Hüseyin Karabey’in kısa film ve belgesellerinin de içinde bulunduğu filmografisindeki bütün filmlerin, çok daha belirgin bir muhalif siyasal söylem içerdiğini hatırlatmak yanlış olmaz.

Aşkın Doğusu

Filmde ‘kimileri’ni rahatsızlık edebilecek birkaç nokta şöyle sıralanabilir: Kadın filmde herkesin yapamayacağı kadar cesur bir yolculuğa tek başına çıkar: ölmek ya da kalmak pahasına. Hem de bir Kürt’ün peşinden. Yolculuk hep olanın aksine Batı’ya değil, Doğu’ya doğru akar. Aşkın peşinden Doğu’ya gitme metaforu da hâlâ aşk için umudun olduğu tek yer düşüncesini taşır. Yolcu Ayça; bu kez Ferhat değil dağları delen, Mecnun değil Leyla’sı için deliren… Onu peşinden götüren Kuzey Iraklı Kürt Hama Ali Khan, bizi peşinden sürükleyen Ayça’nın aşkı… Üstelik herkesin evinde televizyon başında savaşları canlı yaşadığı bir dönemde savaşın içine, gerçeğin peşinde bir yolculuğa çıkar Ayça.

Film anti-kahramanlar üzerine kuruludur: Hiçbiri başrol oynamamış, oynamayacak insanların hikâyesi: Ne Ayça alışkın olduğumuz güzel kız, ne erkek güçlü, akıllı, haşmetlidir… Türk kızı, Kürt oğlanı kalbiyle takip eder: Kürtçe öğrenir, onların dünyalarına girer. Şimdiye kadar hep, Kürt’e aynı rol biçilmiştir Türk sinemasında, Kürt, Türk’e hizmet edendir. Öyle midir gerçekten?

Kürtler bütün Türk sinemasında geçtiği gibi aksanlı bir Türkçe değil, kendi özünde, doğalında, varoluşlarında olduğu gibi Kürtçe konuşurlar. Habur Sınır Kapısı’nda oğlunun Irak’taki akıbetini öğrenmek için bekleyen yaşlı bir anne, Ayça’ya Kürtçe bilip bilmediğini sorar, bilmeyince de Ayça için üzülür. Şimdiye kadar Türkçe bilmeyen, bilmediği için hastanede, mahkemede, yolda derdini anlatamayan yaşlı kadınların ezikliğini yaşar Ayça. Yaşlı nine Türkçe bilmek zorunda değildir: bir ömür sürdüğü topraklarda kendi dili yetmektedir ona.

Aynı topraklarda yaşayan bütün komşu halklar birbirlerinin dillerini bilirler; doğalında böyle
gelişir zaten hayat, böyle çiçek açar kardeşlik, Mardin, Hatay gibi Kürt, Arap ve Türklerin
birlikte yaşadığı sınır bölgelerinin üç dilli olması, herkesin diğer dilleri anadili gibi
bilmesi çok sıradan bir durumdur: Belki Türk öğrense, öğrenmek istese Kürtçe’yi, önünde yeni bir dünya, yeni bir gelecek yaratılacaktır.

Kürt’ün Temsili

1990’lı yıllara kadar Türk sinemasında Kürdün temsili kaçakçı, şalvarlı, köylü şeklindedir. İlk
defa Yılmaz Güney filmlerinde iyi-kötü güçlü bir karakter olarak yer alsa da, filmlerde Kürt’ün adı ancak 1990’larla birlikte anılmaya başlanmıştır. Yeşim Ustaoğlu’nun Güneşe Yolculuk, Handan İpekçi’nin Büyük Adam Küçük Aşk filmleri tamamen bu temalar üzerine kuruludur; Kürt’ün hikâyesidir.

Karabey’in filmi bu minvalde de kıymetlidir: Hep bilinenin aksine Kürt ressamdır, âşıktır,
Süpermen kostümü giyip uçandır. Özellikle Hama Ali’nin süpermen olduğu film içindeki kısa film bölümlerinde bir ironi vardır, onun aslında pek de süper bir adam olmadığı ortadadır, Süpermen kostümü giyse de sonuçta Ayça’ya ulaşamaz. Ayça bir süper kadındır oysaki…

Filmin kendi içinde son derece tutarlı olduğunu söylemek mümkün: Doğruyu sunarken kasnakla izleyiciyi baş başa bırakıyor: filmin içinde ikinci bir aygıt var; hayatları yöneten, içini boşaltan, öldüren televizyon. Hikâye bu iki alıcı arasında gerçeği sorgular, neyin ne kadar doğru ya da gerçek olduğunu bilmeyiz: Bu bize Ayça’dan aktarılandır… Filmdeki ikinci kaynağımız televizyondur; bütün olumsuzluklar ondan yayılır; günah kutusu gibi… Soran’ın tutuklanmasını, Hama Ali Khan’ın başına gelenleri bize hep televizyon aktarır.

Filmin finali dışındaki her şey gerçektir: final, yönetmenin yorumunu ortaya koyar: sarsmak, rahatsız etmek, yakınlaştırmak. Film, mesafeyi korumaya özen gösterir; Ayça’yla, Hama Ali ve diğerleriyle… Filmdeki tek özdeşleşme filmin finalinde durur… Ekrandan sunulan hiçbir şey uzak değildir çünkü.
Bütün film boyunca Ayça takip edilirken, yönetmen hikâyedeki varlığını finalde gösterir.
Ayça’yı beklerken bırakır, sınırdaki bir köyün bakkalında, televizyon açıkken. Ya Hama Ali? O ne yapacaktır, aşkı uğruna herhangi bir şeyi (ölümü?) göze alacak mıdır?

Filmin içinde taşıdığı duyguları, ifadeleri, gözükenden çok daha fazlasını veren metniyle çok güçlü ancak didaktik yönü eleştirilebilir: Zira belgeselin de etkisiyle mültecilerin kaldığı
“Bekar Hanları” gösterildiğinde Ayça İran’a gittiğinde her şey sanki ilk kez duyuluyormuş, ilk kez anlatılıyormuş hissiyatını taşımaktadır; bu da filmi fazla belgesel, fazla öğretici kılan bir özelliktir. (Turkcell telefonlarının İran’da çalışmaması, başörtüsü meselesi, İran’da
Türkçe’nin yoğun kullanımı gibi…)

Türk sineması bir asimilasyon aracı olmuştur hep: Türkçe konuşan Kürtlerin, ne oldukları, nasıl gözüktüklerinin sineması olmuştur: Nasıl ki çocuklar okula girmeden, dersler başlamadan her sabah ‘ne mutlu Türküm’ diyerek Kürtlüklerinin ağırlığı altında ezilmişlerse, Türk sineması da aynı ezici duyguları vermiştir. Onca yıldan sonra, bu duyguyla büyüyen onca kuşaktan sonra bugün Türk sineması, Kürt’ü anlatmayı deniyor; bu çabasıyla da Hüseyin Karabey’in yaptığı, yapmaya çalıştığı kıymetlidir, izlenmeyi de, üzerine yazılmayı da, konuşulmayı da gerekli kılmaktadır; aynı zamanda yapılacak yeni filmlere bir kanal açmakta, cesaret vermektedir.

Haber bültenlerinin geçtiği son dakika haberleri bizleri, yakınımızdaki savaşa ne kadar kanıksatıyor ve çözümsüzlüğe alıştırıyor ise, bu film de meseleyi o kadar sıradan ve basit kılıyor: Bir Türk kızı, bir Kürt oğlana âşık oluyor, hepsi bu.

Düş sanatına giriş

2008-07-14T00:26:00.000-07:00

MÜJDE ARSLAN

Ben oynuyorum/ Sen oynuyorsun/ Biz oynuyoruz/ Sinema. Sanıyorsun ki/ Oyunun kuralı var/ Ama yok/ Sen sanıyorsun ki/ Oyunun kuralı yok,/ Ama aslında var.”

Birlikte film yapmayı öğrenmek için Ekibe Mektup adını taşıyan bu dizeler avangard Fransız yönetmen Godard’a ait. Uygulamak ya da bozmak için önce bu kuralları öğrenmek gerekiyor. Sinemanın yüzyıllık tarihi, delileri, dâhileri, avangardları, kültleri, deneyselleri bir yana bugün cep telefonları bile film çekiyor; sinema yapma arzusu duyan gençler her geçen gün artıyor. Ancak film yapımının pratikleşmesi kimine göre demokratikleşmesi- yapılan her filmi sanat yapmıyor. Bu ayrımdan hareketle Nijat Özön sinemayı bir sanat olarak niteleyecek dinamiklerini bir araya getirdiği bir kitap hazırladı. Sinema Sanatına Giriş adını taşıyan kitap, bir alfabe, bir dil, bir tuval, bir enstrüman olarak sinemanın yapıtaşlarını döşüyor, yolları çiziyor, kurallarını
söylüyor: Tüm bunları bilmek de yetmiyor. Kitaptan çıkarılan esas fikir, sinemanın bir sanat
olarak bunların da ötesinde ‘tek başına’ çıkılan bir yol olduğu oluyor. Kitapları sinema
okullarında esas kaynak olarak okutulan Nijat Özön, uzun yılların birikimini hazırladığı bu
kitapta bir araya getirdi: Tüm rafine bilgileri içeren kitap Sinema Sanatına Giriş gibi
mütevazı bir ad taşıyor.

Senaryo mu, oyunluk mu?

Nijat Özön kitabında eski orijinal Türkçede ısrar ediyor: Ancak bu kez yaygın bilinen
kullanımlarını eklemeyi de ihmal etmemiş. Kitap, senaryoyu kullanıyor ama yanına Türkçedeki
karşılığı ‘oyunluğu’ da hemen akabinde yazıyor. Kitabın sonunda bir de esas sinema
terimlerinin açıklandığı bir de küçük sözlük var. Kitap üç ana bölüme ayrılıyor; ‘görüntü ve
öğeleri’, ‘sinema türleri’ ve ‘bir film nasıl okunur?’ Bölüm başlıklarından da anlaşılacağı
üzere alıcı-teknik, yaklaşım-biçim ve yorum-okuma şeklinde özetlenebilir. Kitabın asıl
ortaya çıkışı, 1972 yılında ilk kez Fethi Naci’nin öncülüğünde çıkarılan 100 soruda...
serisinde yayımlanan 100 Soruda Sinema Sanatı adlı kitaba dayanır; soru cevap şeklinde
sinema sanatını anlatan kitap uzun yıllar önce tükenmişti. Nijat Özön kitabı sorulardan
arındırarak yazdı, güncelledi, kategorize etti; şemalar, resimlerle örneklendirerek
zenginleştirdi.

221 asırlık bir düş

Sinemanın bir düş sanatı olduğunu söyleyen Özön’e göre insanlık ilk zamanlardan sinemanın
icadına tek devinimi saptamak ve aktarmanın özlemini yaşadı, düşünü kurdu. “İ.Ö. 20.000
yıllarında Fransa’daki Lascaux, İspanya’daki Altamira mağaralarının duvarlarındaki
resimlerden İsveç’te Tunç Çağı’ndan kalma Kivik anıtı üzerindeki resimlere; ‘karagöz’ün
atası gölge oyunlarına, firavunlar dönemindeki ‘Ölüler Kitabı’nda yer alan, çağdaş bir
resimli romanı andıran dizi resimlerden Hitit kabartmalarına ya da eski Yunan vazo
resimlerine dek tüm çabalar bu özlemi yansıtmaktaydı.”
Özön, sinema adına “sancılı, karmaşık, nasıl gelişeceği bilinmeyen, tehlikeli” bir döneme
girildiğini belirtiyor. Tehlike; sinema araç ve gereçlerinin büyük bir değişimden
geçmesinde, televizyon, bilgisayar, sayısal görüntülerin, iletişim ağlarının; videoların,
kuşakların, teker ve tekerciklerin, bunları simgeleyen düzinelerce kısaltmanın havada
uçuştuğu; kimyasal görüntülerin birbiriyle çekiştiği; sinemanın yepyeni salonları, videolar,
tekercikler, internet, TV, kablolu TV, yalnız sinemaya odaklanmış TV kanalları, uydu
yayınları, ev sineması dizgeleriyle milyarlarca kişiye ulaştığı bir dönemde var olmaya
çalışmasında yatıyor.
Sinemayı perdede, salonda öğrenen bir kuşağın; artık sinemayı ekranda öğrenen bir kuşağa
öğütleri olarak da yorumlanabilir kitap.
Kökeni Fransız sinematografından gelen ‘sinema’ya her defasında devinim, canlılık, yaşam
adları verildi. Sinema; yaşayan, devinen, gençleşen bir sanattı çünkü. Kitaplar bu gizemi
açıklamaya, kurallar koymaya, anlamaya gayret göstermeye devam ediyor.Sinemanın kuralları bir kez daha yazıldı; ama bu kuralları sadece bilen bozabiliyor.

SİNEMA SANATINA GİRİŞ
Nijat Özön Agora Kitaplığı 2008 308 sayfa 20 YTL.

Körlüğe değil görmeye dair bir hikâye...

2008-03-11T08:25:00.001-07:00

Devrim Tarım kendi yolunu bulmuşa benziyor. Uluslararası ilişkiler okuyup Osmanlı Arşivleri'nde çalıştıktan sonra aradığı heyecanı sinemada yakalamış. Kameranın arkasına geçmese de senaryo yazabilir, hatta filmin çekimini yönlendirebilir... Hayalleri, önüne çıkarılan bütün engellerden daha büyük... O bir kör ve her şeye, herkese inat, kendini sinemada var etmek istiyor...

Müjde Arslan
Hayat klişelerle sunulur bize; bir yol çizilir, bazen adına kader denir bazen de tek şans. Oysa direnmek, çok istemek ve sonuna kadar savaşmak gerekiyor. Bana bunları Devrim Tarım hatırlattı. Çünkü gözleri görmediği halde İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo-TV-Sinema Bölümü'nde okuyor, film üzerine tartışıyor ve bir gün film yapmayı arzuluyor. "Ne yapıyorsun değil, ne yapmıyorsun?" sorusundan işaretle tersten bir okuma yapan Devrim, en çok körlüğün cehaletin metaforu olarak kullanılmasından rahatsız. Dışarıda olmayı seviyor, birileri çarpsa da, yavaş yavaş yürüse de insan sesleri arasında mutlu. Hayatını bir bilgisayar oyununa benzetiyor, elinde baston yürürken çarptığı her beton direğinden, tabelalardan puanlar aldığını ve o engelleri aşarak sanki bir hazineye ulaştığını varsayıyor. Devrim'le kalabalık bir sokakta insan gürültüsü arasında söyleştik.
- Görme engelli olup da radyo-TV-sinema eğitimi alan başka bir örneğe henüz rastlamadım. Senin bu kararı almanda neler etkili oldu?
Çocukluğumdan beri görsel dünyayı merak ediyorum, birileri yanımda fotoğraf albümüne baktığı zaman, birileri pür dikkat film izlediği zaman rahatsız olur, ne oluyor, ne bitiyor anlatın bana diye sorardım. Önce dünyayı gezmek ve dünya barışına katkı sağlamak için diplomat olmak istedim. Bunu sağlamak için de ODTÜ Uluslararası İlişkiler Bölümü'ne girdim. Ancak bunun başka kriterleri, koşulları istediğini gördüm, öncelikle görmek, aristokrat, şoven, uzun boylu olmak gerekiyordu. Egemen yaklaşım realist, ırkçı yaklaşımdı. Bana tersti, ben Kant'çı uluslararası ilişkiler yaklaşımını yakın buluyordum, barışamadım bölümle, ite kaka 7 yılda bitirebildim. Yaşım 27-28 olunca ailem benim onlara destek olmamı istemeye başladı. KPSS'de, 870 kişinin başvurduğu bir sınavda Osmanlı Arşivleri'ne birinci olarak girdim. Sonra memuriyetin atıl, durağan hali sıktı ve beni heyecanlandıracak bir bölüm diye radyo-televizyon-sinemaya girdim. Tek tercihti bu.
TOPLUMSAL BİR KAYGIM YOK...
- Sana öngörülen sınırların dışına çıkıyorsun diyebilir miyiz?
Engelli birisini engelli yapanın yüzde 50'si kendisinin bunu kabullenmesi ise, yüzde 50'si de kabul ya da redde neden olan dış etkenler. Yüksek lisans için sinemaya başvurdum, görmüyorsun diye almadılar, ben de ÖSS'yle girdim emrivaki gibi oldu onlara. Bölüm başkanı bana yazabileceğin en son yeri yazmışsın dedi, biz seninle uğraşamayız demeye getirdi. Sinema tarihi hocası sen burayı yazarak, gören birisinin hakkını yiyorsun, onun okuması gereken yerde sen okuyorsun dedi. Güldüm. Birinci sınıf bittiği zaman 3.30 ortalama getirerek, ki bu yüz üzerinden 85'e tekabül eder, onlara cevap vermiş oldum.
- Ancak görsel bir sanat olduğu için sıra dışı bir durum söz konusu. Olmaz denilecek her şey bir klişeden ibaret ve istenirse kırılır dedirtiyor senin sinema okuman. Başka insanları etkilediğini düşünüyor musun?
İşin aslı, bölüme girerken kaygılarım tamamen kişiseldi, içimi kıpırdatan şeyler vardı ve daha önce içimi kıpırdatan ve üstüne gittiğim ya da gidemediğim ya da engellendiğim şeylerden ötürü ciddi psikolojik travmalar yaşamıştım. Fütursuz, ölçüsüz bir adamdım, gider, bir bardaki en güzel kadına ondan hoşlandığımı söylerdim hiç haddimi bilmeden. Sonuçta kendimi gerçekleştirmek gibi bir derdim vardı. Bütün bunları yaparken toplumsal bir kaygım yoktu, yani birilerine yol açayım demedim, kendimi hiçbir zaman misyon adamı gibi görmedim. Benim hayatımı gören, bilen birileri için esin kaynağı oluyorsam, hakikaten çok mutlu olurum.
- Görüntünün en hızlı, en yoğun zamanında yaşıyoruz, çok fazla görmek, hiç farkına varmadığımız bir körlüğe yol açıyor. Dışarıda çok hızlı, kirli bir görüntü akışı var, hem televizyonda hem sinemada görüntü deformasyonu var. Yaşamda görüntünün kodları nedir sence?
Sen gece yatarken ışığı kapattığında odanın dekorunu kafanda canlandırabiliyor musun? Benim bütün hayatım böyle aslında. Dokunduğum, kokladığım, hissettiğim her şeyi kafamda kodlamak. Çarptığım bir direk, zeminin eğimi benim için bir kod. Ben bir sokakta bir direğe çarpmışsam bir dahaki sefere orada daha dikkatli yürüyorum. Hayatı oyun gibi algılamaya çalışıyorum, mesela elinde baston yürürken bir bilgisayar oyununun kahramanıymışım gibi geliyor, o engelleri aşarak sanki hazine arıyorum. Keyif alıyorum, bir beton direği de, bir tabelayı, bir elektrik direğini de egale ettim diye düşünüyorum. Görüntü, zihninde bir görüntü yaratmadığı zaman seni aptallaştıran bir şey oluyor. Ben görsel teori üzerine okuyorum. Derdim; yaşadığım hayatı anlamak, anlamlandırmak, kendime yaşam bulabilmek. Benim talihsizliğim görselliğin tavana vurduğu bir zamanda yaşamak. Dünya hiçbir zaman bu kadar görsel olmamıştı. Elektronik bir zaman, görselliğin vasat olduğu filmler. Bu yüzden Avrupa sinemasını izlemeyi daha çok seviyorum, seni düşündüren diyaloglar oluyor, görüntüler sıralı oluyor, sıralı olmasa bile ne olduğunu ya da ne olmadığını hissettirebiliyor.
- İzlediğin görüntünün kaç boyutu var?
Ben bir insanın resminin nasıl yapılabileceğini anlayamıyorum. Heykeli yapılabilir, ama resmi yapılamaz. Benim bilincim dört boyutlu. Dördüncü boyutta sezgiler var. Biraz eğilmiş pencereden dışarı bakıyor diyor biri, ben bunu kafamda canlandırıyorum, kafamdaki şey aslında reel hayattaki eğilip dışarıya bakmanın aynısı.
- Bir filmi değerlendirirken neyi esas alıyorsun?
Film izlerken soruyorum yanımdakilere, neyi öne çıkarıyor, ne yapıyor, sahnelerde nerede kesme yapmış... "Leon" filminde adam gittiği her yere o saksıyı götürüyor, o filmin dramatik bir unsuru. Benim biçtiğim anlam, adamın içindeki güzellik, bir kiralık katil, ama içinde bir şeyi de yaşatıyor.
- Geçen sezon Türk filmlerinden hangisini beğendin, neden?
Beynelminel'i çok sevdim, izlerken hem ağladım, hem güldüm. Nuri Bilge Ceylan beni deli ediyor. O adamın filmlerinin dışında kaldığım için bir şekilde kendime kızıyorum, ona da kızıyorum. Diyalog kullanmıyor, görsel anlatım, imgeler... Onu sinematografik altyapısı olan, film analizi yapan birileriyle izlemek istiyorum. Zeki Demirkubuz'u hakikaten beğeniyorum, adamın derdini anlıyorum, ama bir yere saplanmış, bu nedir? İhanet, televizyon, başkalarının hayatını yaşamak...
- Bir filmden beklentin nedir?
Beni bir şekilde etkilemesi, bende bir duygu oluşturması. Sevgi olur, nefret olur, kendimi özdeşleştiriyorum ama filmin kahramanıyla değil, kendisiyle. Filmi yaşamak istiyorum, filmden hemen sonra gevezelik yapılmasını sevmiyorum. O filmin ruh halinden çıkıp, o filmi tartışabiliriz. Ne olur? Birincisi o klişeleri kırmak, klişelerden nefret ediyorum.
- Mesela?
En büyük klişe, kör biri radyo-televizyon-sinema okuyamaz denmesiydi... (gülüyor). Hayata hep "why not?" şeklinde bakıyorum, olmazsa da olmaz, ama neden olmasın? Olup olmayacağını ben anlayayım, birileri söylemesin. Amerika'yı bir kere de ben keşfedeyim. Bir tersinden bakıp, ters okuma yapıyorum. Ne yapıyorsun değil, ne yapmıyorsun? Niye olmasın diye bakıyorum.
- Sinemada bir iddian var mı? Film çekme ya da senaryo yazmak gibi...
İddiam yok. Bu, sadece kendimi zenginleştirmenin ve çoğaltmanın bir aracı. Ama bir şeyler yaparım, bir senaryo yazarım ve bu senaryoyu bir dostuma veririm, bak sen beni anlayan bir adamsın, sen benim set amirim ol derim, ondan sonra üçüncü bir dostuma da derim ki, sen bu filmden ne anladın anlat bakalım, eğer birincinin yaptığı ile ikincinin anlattığı aynı ise, eyvallah derim, ben bu işi kurtardım. Kesin kertede böyle bir hayalim var ancak bu deneysel bir şey olabilir. Bir oyun gibi. Bunu yapamazsam kesinlikle hayal kırıklığına uğramam, çünkü yolun sonunda ne olacağını ben de bilmiyorum.
- Görme yetileri olan insanların görme, yaşam alışkanlıklarını nasıl görüyorsun?
İki saat görme şansım olsaydı, o insanların ortalama ömür boyu göreceğinden çok fazlasını fark edeceğimi düşünüyorum. Bu kadar da iddialıyım. Farkındalık yok çünkü. Biriyle beraber yürüyoruz, gözlerini kapat diyorum, iki dakika kapalı tutuyor, aç şimdi gördüklerini anlat diyorum, neler çarpıyor sana? Sayısız uyaran var hayatımızda, bunların hangisi çarpıyor? Duyduklarım çok sığ şeyler. l

(Bu röportaj Cumhuriyet gazetesinin pazar ekinde 30.09.2007 tarihinde yayınlanmıştır.)

FAS Kazablanka'dan ibaret değil...

2008-03-11T08:20:00.001-07:00

Müjde Arslan, Fas'ta düzenlenen 5. Tanger Kısa Film Festivali'nde kısa filmi "Son Oyun"la mansiyon aldı. Kısa film yönetmenlerine kendilerini ve filmlerini anlatma olanağı sağlayan festival, Fas'ı ünlü Kazablanka filmiyle tanıyanlara da iyi bir yanıt verdi...

Kısa film, genç sinemacılar için bir antrenman sahası, bir alfabeyi öğrenmenin ilk adımı gibi, ama son yıllarda Türkiye'de çekilen kısa film sayısı 250-300'ü bulsa da, çok azı seyirciyle buluşuyor, bu az sayıda şanslı filmi de, festivallere seçilmiş bile olsa birçok talihsizlik bekliyor. Filminize yeterince ilgi gösterilmiyor, kötü salonlarda gösteriliyor, sorunlar çıktığında ise sesinizi çıkarmamanız öğütleniyor, filmin kısa olması sizin özrünüz oluyor, olabildiğince kendinizi belli etmiyorsunuz. Kimi istisnalar var tabii. Bunlardan biri Tanger'de bu yıl beşincisi düzenlenen kısa film festivali.
Kuzey Afrika'nın küçük, yoksul bir ülkesi olan Fas, 17 ülkeden onlarca kısa film yönetmenini davet ederek bu duruma farklı bir açıdan bakıyor.
Mütevazı bir ağırlama, yaşanan tüm aksaklıklara rağmen oldukça samimi ve amacına ulaşan bir festival Tanger. Tek kusuru Fransızca ve Arapçanın konuşulduğu ülkede filmlerin İngilizce altyazı olmadan, pek başarılı olmayan bir simultane çeviri ile sunulması olsa da, kısa filmciler için başka ülkelerin kısa filmlerini görmek, sinema dillerini tanımak ve yeni ufuklar açmak için bir buluşma sahasıydı.
Fas'a gitmeden önce herkes gibi bizim de tek bildiğimiz Hollywood klasiği olan "Casablanca"nın (1942, yön: Michael Curtiz) o ülkeyle anılmasıydı. Humphrey Bogart, Ingrid Bergman gibi yıldız oyuncuların başrolde oynadığı bu film de ismi dışında Kazablanka ve Fas yaşamından hiçbir öğe taşımıyor, hatta film Kazablanka'da değil Hollywood stüdyolarında çekildi. Ancak yine de isim olarak turizme katkı sunuyor. Faslılar da bu durumdan memnunlar, her tarafta filmin afişlerine rastlıyorsunuz. Oysaki Fas'ta bu filmden ziyade çok ciddi bir sinema birikimi var. Bunda çok sayıda, çoğu sinema okullarında eğitim görmüş çalışanının olduğu Fas Sinema Merkezi'nin katkısı büyük kuşkusuz; sinemaya ciddi bir fon ayrılıyor. Festivalde gösterilen çok sayıda film (ki hemen hemen hepsi 35 mm. film ile çekilmişti) maddi destek almıştı.
Festivale Akdeniz çevresinden 42 film katıldı bu yıl. Fas panoramasında ise 49 film gösterildi. Festival, politik seçiminden olsa gerek İsrail'i Akdeniz'e sınırı olmasına rağmen festivale kabul etmiyor. Bunun yanında Akdeniz'le hiçbir sınırı bulunmayan, Atlantik Okyanusu'yla geniş bir sınırda komşu olan Portekiz, festivalde üç filmle temsil edildi.
Filistinli yönetmen Michel Khelifi'nin başkanlık ettiği jüride bir de Türk vardı bu yıl: Sibel Voskay. Festival yine bir Akdeniz ülkesi sinemacısı olan Rossellini'nin "The Humain Voice" adlı kısa filminin gösterimiyle başladı. Türkiye'den "Son Oyun" dışında, Faysal Soysal'ın bir Akdeniz şairi olan Lorca'nın "Balkon" şiirinden bir uyarlama olan "Kayıp Zaman Düşleri" ve dizi filmlerde yönetmen yardımcılığı yapan Ayça Yaykın'ın "Kısmet" filmleri de katıldı festivale.
Her ne kadar Akdeniz, tüm ülkeleri birleştirse de, filmler çeşit çeşitti ve bana göre en başarılı filmler Yunan filmleriydi. Doygun bir sinema dili, çok güçlü hikâyeleri vardı. Portekiz'den gelen üç film, bir hikâye anlatımından öte biçime dayalı filmlerdi, hatta Miguel Seabra Lopes'in "Perimeter" filmi deneysel olarak bile yorumlanabilirdi. Bunun yanında Mısır, Cezayir gibi Müslüman ülkelerin sinemalarında kadının özgürlüğü, esaret altındaki cinselliği gibi konular öne çıkıyordu. Fas'ı yarışma bölümünde Mohamed Mouftakir'in senaryo ödülü kazanan, evlilik içi yüzleşmeyi anlatan "End of The Month" filmi, Bousselham Eddaif'in bir cansız mankene âşık olan adamın hikâyesini anlattığı "Model" ve sokakta yaşayan bir adamın hikâyesini belgesel diliyle ele alan Leila Triqui'nin "And Life Goes On" filmleri temsil etti. Tunus'tan iki kadın yönetmenin filmleri de bu konu eksenindeydi. Sara Abidi "The Meeting" adlı filminde sevdiği adamı beklerken gece yarısı dışarıda bir kadının neler yaşayacağını mizansene yakın bir dille anlatmayı tercih etmişti. Eteğinin boyu kısa ve makyajlı olduğu için kadın ahlak masası polisleri tarafından götürülüyordu filmin sonunda.
Festivalin en başarılı ülkesi olarak Lübnan onurlandırıldı. En iyi film ödülünü Philippe Skaff'ın ironik bir dille göçmenliği ele aldığı "Lesson Number Five" kazandı. Kısa filmin sinemanın bir türü olduğunu ve çok başarılı bir kısa filmden alınan tadın, sayısız uzun metraj filmden alınamadığını hatırlattı Tanger'deki festival, gelecek yıl çok daha başarılı kısa filmlerin izleneceğinin sinyallerini vererek... l
mailto:mujdearslan2003@yahoo.com?subject=YoreNet

(Bu yazı Cumhuriyet gazetesinin pazar ekinde 29.07.2007 tarihinde yayınlanmıştır.)

Mary Stephen: Kurgu politik bir eylemdir

2008-03-11T08:15:00.000-07:00

Hüseyin Karabey'in ilk uzun metrajlı filmi "Gitmek"in kurgusunu ünlü Fransız yönetmen Eric Rohmer'in 20 yıllık kurgucusu Mary Stephen yaptı. Kurguyu politik bir eylem olarak değerlendiren Stephen "Çünkü" diyor "Bir şeyleri keserek kendi doğrularını göstermek manipülasyondur".

Müjde Arslan
Sessiz Ölüm, Boran gibi insan haklarını konu alan filmlerin ödüllü yönetmeni Hüseyin Karabey'in "Gitmek" adlı ilk uzun metraj filmi aşkı uğruna her türlü tehlikeyi göze alarak zorlu bir coğrafyada yola çıkan bir kadının hikâyesini anlatıyor. Filmin kurgusunu ünlü Fransız yönetmen Eric Rohmer'in 20 yıllık kurgucusu, aynı zamanda "La Femis Film Okulu"nda kurgu dersleri veren Mary Stephen yapıyor. Hong Kong doğumlu Stephen, ailesiyle Kanada'ya göç etmiş. Bugün yaşamını üniversite eğitimi için gittiği Paris'te sürdürüyor. Stephen'la sanata yaklaşımı, kurgunun vardığı son süreç, çalıştığı yönetmenler ve "Gitmek" filmini konuştuk.
- Hong Kong Sineması, Hollywood'a daha yakın duruyor. Oysaki tercihinizi sanat sinemasından yana kullandınız. Bu tercih nasıl gelişti?
Hong Kong'dan ayrıldığımda henüz 15 yaşındaydım. Bu ayrılıktan önce öğrenci dergilerinde Yeni Dalga ile ilgili yazılar yazıyordum. Aynı zamanda sinema kulüplerine gitmeye başlamıştım. Fransız sinemasını, Yeni Dalga ve İtalyan Sineması'nı tanıdığımda sanat sinemasını keşfettim. Bu tarz sinemaları ana akım sinemadan daha çok sevdiğimi keşfettim.
- Yaşamınızda üç şehir, üç dil, üç ülke var. Bu yolculuk sanatınıza nasıl yansıyor?
Avrupa sanat sinemasını keşfim Hong Kong'da başladı. Bu çok önemli, çünkü Hong Kong'da 1960'lar çok verimli, yaratıcı bir dönemdi, dinamikti. Hepimiz öğrenci gazetelerinde yazıyor ve protestolara katılıyorduk. Benim yapımın oluşmasında bunların çok önemli yeri var. Daha sonra Kanada'ya gittim, burada sadece Amerikan bağımsız sinemasını değil, Amerikan ve Kanada deneysel sinemasını da keşfetme şansım oldu. Şimdi geriye dönüp baktığımda beni etkileyen akımların bu gençlik yıllarımda ilgilendiğim deneysel sinema, Cinema Variete gibi akımlar olduğunu görüyorum. Lars Von Trier ya da çalıştığım Hüseyin Karabey gibi sinemacıları seçmemin sebebi hep bahsettiğim gençlik dönemimdeki tercihlerdir. Aslında her şey bir anlamda geri geliyor.
- Hollywood'un yarattığı manipülasyonda kurguya düşen pay ve bu hassas dengede kurgunun önemi üzerine neler söyleyebilirsiniz?
Kurgu politik bir eylem, çünkü bir şeyleri keserek doğruları ya da kendi doğrularını göstermek bir manipülasyondur. Ne olursa olsun ister belgesel, ister kurmaca, seyirciyi manipüle eder. Sinemanın bütünü sübjektiftir ve objektif görüş diye bir şey yoktur. Kurgu çok önemli bir aşama, ama iyi bir film yapmak için iyi bir ekip gerekir. Eğer kurgu öncesi süreç iyi geçerse, iyi bir film yaratılabilir. Editör ne kadar iyi olursa olsun, eğer ortada iyi bir malzeme yoksa editörün de yapacağı pek bir şey yoktur.
- Kurgu yaparken ne hissettiğinizi tarif edebilir misiniz?
Daima mutluluk. Aslında kurgu yapmak sekreterlikten farklı değil, dosyaları düzenlemek, bilgileri organize etmek gibi. Eğer iyi bir sekreter değilsen, iyi bir editör olamazsın. Daha sonra görsel sezgi ve diğer sanatsal olasılıklar eklenir. Sinema, sanatlar içerisinde en inanılmaz olanı; çünkü bütün sanatların birleşimi. İnsanı daima mutlu kılıyor. Bütün birikimini güzel bir şey yaratmak için kullanabiliyorsun.
- Hüseyin Karabey'in filminin kurgusunu yapmaya nasıl karar verdiniz?
Kanadalı yapımcı arkadaşım Hary Sutherland Rotterdam Film Festivali'nden döndüğünde genç bir yönetmenden söz etti ve onun filminin kurgusunu yapmam gerektiğini söyledi. Bu öneriyi hemen reddetmedim. Hüseyin'le tanışmak istedim, o da Paris'e geldi, filmini anlattı. Bir süre haber alamadım, daha sonra fark ettim ki Hüseyin filme başlamış ve bitirmiş. Bana kurgu konusunda danışmanlık yapabilir miyim, diye sordu. Bu yılın ocak ayında geldim ve Hüseyin'le beraber çektiklerini seyrettik. Elindeki malzeme Hüseyin'in bana daha önce anlattığından çok daha zengindi. Bu buluşmadan sonra Kanadalı arkadaşımın Hüseyin konusunda söylediklerine hak verdim. Böylece filmde çalışmaya karar verdim.
- Eric Rohmer'le çalışıyorsunuz uzun süredir, Hüseyin Karabey'le tarzları çok farklı. İkisini kıyaslar mısınız?
Rohmer'de küçük bütçeli ve belgesel tekniğini kullanarak çektiği filmler vardır, genelde bütün bir filmini önceden en ince ayrıntısına kadar yapılandırır ve çekimlerde bu plandan ödün vermez. Hikâye yapısında belgesel özellikleri korumaya özen gösterir. Hüseyin'in filmleri kurmaca hikâyeler, fakat çekimler belgesel tarzında. Sinema iyi yapılanmalıdır. İkisinin de filmleri belgesel elementleri taşıması açısından çok farklı değiller. Hüseyin'in sineması da aynı şekilde iyi düşünülmüş, sağlam bir hikâye ile yola çıkıyor, ama çekim sırasında karşılaştığı hikâyeleri ya da durumları filmin yapısına ekleyebiliyor. Çalışma şekli konusuna gelince, Eric kadar keyifli.
- Uzun zaman çalışmayı düşünür müsünüz?
Hüseyin'le çalışabilirim, ona bağlı. Onunla çalışmaktan hep memnun olurum.
- 20 yıldır aynı yönetmenle çalışmak nasıl bir deneyim?
Hâlâ devam ediyoruz, daha yeni bir film bitirdik. Eric ile konuşmak gerekmiyor. Çalışacağı grubu çabuk seçer, uzun zaman kendisiyle çalışmayan kişilerle çalışamayacağını söyler. Aynı zamanda genç insanlarla çalışmayı da çok sever. Gençlerden ekip oluşturur. Bu şekliyle bir aileyiz. Gerçekten de aile ilişkisi var, film çekimi ve kurgusu dışında da birbirimizi görür, birbirimiz için bir şeyler yaparız. Çalışma zamanları da benim için bir mutluluk. Kurgu odasına onunla gittiğim zaman bir huzur hissederim.
- "Gitmek" filminin hikâyesini nasıl buldunuz?
Sınırları aşan, kültürel farklılıkları gösteren bir kadın hikâyesi. Bir kadının kararlılığını, motivasyonunu, sevgi aracılığıyla neredeyse imkânsızı başarmasını anlatan evrensel bir hikâye.
- Senaryoyu daha önce okumuş muydunuz?
Senaryo verilmişti, hikâye hakkında biraz bilgim vardı. Sahnelerin birazını, birkaç da karakterle çekilmiş sahne gördüm. Benim görevim film için doğru olan duyguyu, ritmi ve tempoyu bulmak, bazı duyguları, özellikle Ayça'nın duygularını iletebilmek. Bu, özellikle benim açımdan çok ilginç, çünkü bir kadın kurgucu olarak kadın karakterin duygularını açığa çıkarmaya çalışmak çok keyifliydi. Belki erkek bir editör olsaydı benden çok farklı bir yere varabilirdi.
- Küreselleşmeyle birlikte sinemada çokuluslu yapımlar öne çıkıyor. "Gitmek" de çokuluslu bir yapım. Küreselleşmenin sinema üzerindeki etkileri hakkında ne düşünüyorsunuz?
Küresel sinema fikrine katılmıyorum. Sinema kendi kültürel değerinin üzerinde yükselmelidir. Ekipte birçok yabancı olabilir ama yönetmenin ve hikâyenin nasıl bir kültürün kaynağından beslendiği önemlidir. Çok uluslu bir ekibin yaratıcı sürece müdahalesi olursa film karman çorman, tadı tuzu olmayan bir salataya döner, bu birliktelikten ilginç bir film çıkmaz. Yabancı ekip ne zaman geldiği yeni yerin kültürünü anlamaya ve ona adapte olmaya çalışır, o zaman kendisiyle gelen kültürel farklılığı projeye yansıtma şansı olur. l

Kadınların uzun yolculuğu...

2008-03-11T08:02:00.000-07:00

She-J bir yol filmi. Yönetmeni Elvan Kıvılcım, biri Almanya’da biri Türkiye’de yaşayan iki DJ kadının öyküsünü anlatıyor. Sonuç, koşullar farklı, ama yaşananlar ve talepler ortak… Bu ilk film, Kıvılcım’ın da kendi içine doğru yolculuğu…
Müjde Arslan
Biri Türk diğeri Hollandalı iki kadın DJ’in hayatı Elvan Kıvılcım tarafından filme çekildi. Kıvılcım, müzik tutkularının peşinden giden Beyza ve Natasja van der Horst’un hikâyeleri üzerinden kadınlara dayatılanın dışına çıkıp kendi varoluşlarını gerçekleştirmelerini anlatıyor. Yönetmenin de sinema tutkusuyla bütünleşen “She-J”, 8 Mart Dünya Kadınlar Günü dolayısıyla Boğaziçi Üniversitesi Mithat Alam Film Merkezi’nde özel bir gösterimle seyirciyle buluştu. Biz de Kıvılcım’la filmini, kadın dünyasındaki yolculuğunu konuştuk.
-
Bu ilk filminiz. Sinemayla ilişkinizden biraz söz eder misiniz?
Ben sinema okumadım, Boğaziçi Üniversitesi, işletme mezunuyum, ama okul biter bitmez, TRT’de montaj üzerine staj yaptım. Daha sonra kurguda ve prodüksiyon işlerinde çalıştım. Kültür ve medya çalışmaları alanında master yapmak için İngiltere’ye gittim, yabancı televizyonlarla çalışmaya başladım. Size normal bir hayat yaşamınızı öğütlüyorlar, oysa sinemayı seçtiğinizde ailenize, çevrenizdekilere normal olmadığınızı kabul ettirmeniz gerekiyor. Türkiye’de özellikle çok zor, çünkü bir sektör yok ve çok riskli bir iş. İnsanlar o zamanlar bana, “Nasıl düştün” diyorlardı, onlara göre işletme okuduğum için bir iş yerinde çok yüksek bir maaşa çalışmam gerekirdi. Benim zaten baştan o bölümü okumamam gerekirdi, ama seçtiğinizi tekrar tekrar seçmeniz, farklı olmayı kabul etmeniz, bununla yaşamayı öğrenmeniz gerekiyor ve bu zaman alıyor. Birey olmanın çok zor olduğu bir ülkede yaşıyoruz.
- İlk hikâyenizi anlatmanız neden bu kadar zaman aldı?
Daha önce evlenerek Venezüella’ya gittim ve üç yıl orada yaşadım. Orada “Hayır” kararını verdim “ben kendi hayatımı yaşamalıyım, bir adamın peşinden dünyayı dolaşamayacağım”. Orada ölmüş gibiydim, o benim hayatım değildi. İlk kameramı orada aldım.
- Hikâyenin karakterleriyle yollarınız nasıl kesişti?
Döndüğümde Türkiye’nin çok fazla değiştiğini gördüm; Beyza’yla tanıştım ve ondan çok etkilendim çünkü tam da bu yeni Türkiye’yi temsil ediyordu. Belki benim yaşadığım bir takım çelişkileri de yaşadığını gördüm; bir kadın olarak tutkularının peşinden gitmek ile sizden beklenenleri yapmak arasında… Yaşadığı her şeye rağmen yine de tutkularına sahip çıkıyor ve birey olmaya çalışıyor. Filme koymadığım Beyza’nın şöyle bir sözü var; “hem yemek yaparım, hem müzik yaparım, hem kariyer, hem de çocuk yaparım”. Tüm bunları yapmaya çalışıyoruz ama bunların da bir bedeli var. Bu bedelleri nasıl ödediğini gördüm Beyza’nın ve bundan çok etkilendim. Karar verdim; kamerayı alıp peşinden gidecektim. Çok yakın ilişki kurduk, her konuda saatlerce konuşabildik. Nataşa’yla Beyza’yla tanıştıktan bir süre sonra e-mail üzeri yazışmaya başladık.
- İki kutbu var filmin; İstanbul, Hollanda; gündüz annelik, gece de müzik yapan kadınlar gibi. İki kutup arasında, iki kadını farklılıklarıyla ayrıksı taraflarıyla anlatır mısınız?
İkisi de kadın, DJ ve anne, ama farklı kültürlerden geliyorlar. Biri Avrupa’dan, diğeri Türkiye’den… Oradaki şartlar Hollanda’daki yaşam ve elektronik müzik ortamının şartları çok daha farklı. Hollanda elektronik müziğin cenneti. Nataşa’nın evinde inanılmaz bir stüdyo var, plak koleksiyonu da inanılmaz ama zengin bir kadın değil. Böyle bir stüdyo kurmaya parası yetiyor. Burada ise Beyza’nın ufacık bir klavyesi var, onunla beste yapmaya çalışıyor. Öte yandan iki kadının verdiği tepkiler aynı. Türk kadınından beklenenin ötesinde bir portre çiziyor Beyza. Belki Nataşa’dan daha cesur, daha güçlü, çünkü Türkiye’de DJ olmak daha zor. Öte yandan Nataşa da kararının bedelini ödüyor ve bunun farkında.
- İkisi de erkek egemen sisteme kızgınlar. Hatta yer yer meydan okuyorlar. Kısa sürede kaynaşmalarının sebebi bu olabilir mi?
Evet. İkisi de erkek egemen sistemin farkında ve kızgınlar.
- Filmde zaman atlıyor ve artık aşina olduğunuz Beyza ve Nataşa’nın yaşamındaki gelişmeleri öğreniyoruz. Bu yolculuk sizde ne gibi değişimler yarattı?
She-J bir yol filmi. Bu yolda bendeki en büyük değişim, film yapmanın benim için bir tutku olduğuna emin olmaktı. Her şeye rağmen bunu yapacağım kararını verdim.

http://www.cumhuriyet.com.tr/?em=cudergi/w/d06.html

Ben buyum işte!

2008-03-11T07:55:00.000-07:00

MÜJDE ARSLAN
İsveç sinemasının dünyaca en çok tanınan yönetmeni; hem sahnede hem perde de eşsiz işler bırakan Ingmar Bergman, geçen temmuz ayında Farö adasındaki evinde yaşama veda etti. Yedinci Mühür, Yaban Çilekleri, Persona ve Sessizlik gibi dünya sinema tarihinde önemli yer edinen elli film yöneten, aynı zamanda yüze yakın tiyatro ve opera sahneye koyan usta yönetmen, öldüğünde seksen dokuz yaşındaydı. Bergman'ın 1986 yılında yazdığı otobiyografisi Gökçin Taşkın'ın çevirisiyle Agora Kitaplığı'nca yayımlandı. Ingmar Bergman, 1918 yılında Uppsala'da papaz bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Sinemasında ölüm, zaman, yaşam, sevgisizlik, yalnızlık, Tanrı, varoluş, benlik çatışmaları, bireyin bölünmüşlüğü gibi kavramlar ekseninde sorular sordurttu. Yönetmenin kişisel sorgulamalarına da değinen bu sorular, otobiyografisinde şaşırtıcı bağlantılara dayanıyor. Bergman da bu düşünceyle kitabında çocukluk anılarını ve film, sahne çalışmalarını peşi sıra getiriyor. Kitabı bir bakıma film senaryosu gibi kurgulamış. Annesine öyle bağlıymış ki, bağlılığı annesini bile endişelendirirmiş. Bergman, otobiyografisini annesinin ölümüyle başlatıp, ölümünden sonra buldukları güncesinden bir pasajla bitiriyor. Belki de yaşamındaki en derin acıyı hissettiği bu anda ölüm tüm hikâyeyi başa sarıyor. Doğduğu gün, annesinin İspanyol gribi geçiyor olmasından ölümle burun buruna gelmiş. Çocukluğunda hatırladığı ilk anısı henüz dört yaşındayken yaşıtı bir küçük kızla birbirlerinin vücutlarını keşfetmeleri... Ardından 'sinema makinesi' dediği kamera giriyor yaşamına. Bunu alması da öyle kolay olmamış. Bir Noel gecesi paketler açıldığında arzu ettiği bu makine, ne yazık ki kardeşinin paketinde çıkmış. Bergman kitapta o 'alet'i elde etme arzusunu şöyle anlatıyor, "Bir film makinesi kadar sahip olmak istediğim başka hiçbir şey yoktu. Bir yıl önce ilk kez sinemaya gitmiş ve bir atla ilgili bir film görmüştüm. Sanıyorum adı Kara Güzellik'ti ve ünlü bir çocuk kitabından uyarlanmıştı. Hiç sönmeyecek bir ateşle tutuşmuştum. Aradan altmış yıl geçti ve hiçbir şey değişmedi; hâlâ aynı ateş." Uzun bir çırpınışa, kavga gürültüye rağmen makineyi alamayınca yeni bir pazarlıkla çıkmış ağabeyinin karşısına: Yüz kurşun askerine karşılık sinema makinesi. Anlaşmışlar, Bergman sinema makinesinin kolunu çevirmeye başlamış ve büyü yayılmış. Tüm filmografisi kadın hikâyelerine dayanan Bergman'ın yaşamı üzerinde de etkileri var; önce annesi, sonra sevgilileri... Ayrıldığı eşlerinden kopmuyor. Ama tüm bu kadınlar arasında biri özellikle çok özel bir yerde duruyor: annesi Karin Bergman. Annesine olan sevgisini fotoğraflarından oluşturduğu Karin'in Yüzü adlı kısa filminde ölümsüzleştiriyor. Bergman, annesinin üç yaşından itibaren, kalp kriziyle ölümünden birkaç ay önce pasaportu için çektirdiği fotoğrafları özel bir mercekle filme dönüştürmüş. Ölümle yaşamak pahasına oynamak, ölümün gölgesinde yaşayan bir yaşlı adam, ölüme terk edilen kız kardeş, ölü bedenler, tüm bunlar Bergman'ın filmlerindeki zaman ve varlık sorunsalıyla iç içe işleniyor. Henüz çok küçük yaşlarda ölümün düşüncelerinin büyük kısmını kapsadığını aktaran Bergman, bir kez de intihar girişiminde bulunduğunu ifade ediyor. Bergman'ın filmlerindeki tanrının varlığı ve ölüm sorgusu babasıyla ilişkisine dayanır. Bergman her defasında babasını öldürmek ister ve her defasında karakterleri bu iç sorgunun ve vicdan azabının peşine düşerler. Kitapta sinema yaşamı kadar sahne sanatlarına da geniş yer vermiş. Tiyatro ve opera sahneye koyan Bergman, bu alanda da sinema kadar saygın bir yerde duruyor. Yönetmen, Yabancı Dilde En İyi Film Ödülü'nü Bakire Bahar, Aynadaki Gibi, Fanny ve Alexander filmleriyle toplam üç kez kazandı. Ölümünden önceki son yıllarında televizyon için kimi filmler çekse de, Fanny ve Alexander yönettiği son sinema filmi oldu.
BÜYÜLÜ FENER Ingmar Bergman, Çeviren: Gökçin Taşkın, Agora Kitaplığı, 2007, 274 sayfa, 18 YTL.
http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=7408

POSTMODERN ANLATININ TEMEL DİNAMİKLERİNE BİR ÖRNEK: PULP FICTION

2008-02-29T01:12:00.000-08:00

Her dönem yeni bir söylemi yaratır. Bu bir sonuç olarak olagelir, son zamanların en popüler ve tartışılan kavramlarından olan postmodernizm de yüzyılın son çeyreğinin kargaşasına, karmaşasına denk gelir. Kimi kuramcılara göre bir hesaplaşmadır, kimilerine göre modernizmin ussallığına karşı çıkar, modernizmin bir parçasıdır ya da modernizmden önceki bir evredir. Tüm bu tanımlar doğrudur ya da yanlıştır, zaman içerisinde yeni kavramlar eklenerek üzerinde tartışılmaya devam edecektir ancak asıl olan şu ki; postmodernizm, Kapitalizm’in spotlar altında parlayan yüzüdür. Fredric Jameson, postmodernizmin tüketim kapitalizminin mantığını yineleyerek pekiştirdiğini belirtir.[1]
İlk kullanımı 1939 yılına dayansa da[2], postmodernizm terimini 1979’da Postmodern Durum[3] (Postmodern Condition) adlı eserinde kullanarak, ileri kapitalist toplumlarda yaşayan insanların, en azından 1960’ların başından itibaren postmodern bir dünyada yaşadığını ilan eden Jean-François Lyotard olmuştur. Lyotard’ın yeni olarak yaptığı, postmodernizmin yalnızca yeni bir yaratıcı kuram tarzı ya da bütünü olmadığı, aynı zamanda genel bir toplumsal durum olduğunu ilan etmesiydi.[4] Ali Akay, Lyotard’ın bu kitabını, ideolojilerin ve üst-söylemlerin sonuna gelindiği iddiasını taşıyan bir tez olarak niteler ve yeni telematik ve enformatik çağda hem sosyal durumun hem de teknoloji sayesinde üretim ilişkileri üzerine kurulu bir anlayışın sonuna gelindiğini haber verdiğini belirtir.[5]
Gordon Marshall’ın hazırladığı Sosyoloji Sözlüğü’nde geçen ifadeyle, postmodernizm teriminin kuramsal bir bütünü anlattığı konusunda bir konsensüs vardır: Bu bütün, Jean-Fronçois Lyotard ve Jean Baudrillard gibi yazarların metinlerinden oluşan bir seçki ile bu seçkinin, Jacques Lacan, Roland Barthes, Michel Faucault ve Jacques Derrida gibi post-yapısalcılar tarafından kaleme alınmış başka metinler kümesince belirli bir tarzda okunması sonucunda geliştirilmesini kapsamaktadır. Ancak, postmodernizm kuramının (ve onun mimarlık, sinema ve edebiyat alanlarındaki karşıtlıklarının) ortak özelliklerinin neler olduğu henüz pek yanıtlanabilmiş bir konu değildir.[6] (Postmodern mimariye bir örnek, bkz. RESİM-3)
Mimari, sinema ve edebiyattaki yansımaları arasında ortak özelliklerinin saptanması biraz güç olsa da, sinemada bu durum biraz daha aşikârdır. Aşağıda Pulp Fiction (Ucuz Roman) örneğinden yola çıkılarak, sinemada postmodern anlatının dinamiği açımlanacaktır.
Ancak öncesinde postmodernizmin anlaşılması için modernizm terimini açmak gerekir. Lyotard, modernizmi, “kendisini bir üst söyleme başvurmak yoluyla meşru kılan her türden bilimi düzenlemek, Tin’in diyalektiği, anlamın yorum bilgisi, ussal ya da çalışan öznenin özgürleşimi, refah toplumunun yaratılması gibi birtakım büyük anlatılara açık bir başvuruda bulunmak”[7] olarak tanımlamıştır.
Modernizm’in postmodernizmden sonra geleceğini düşünen Lyotard’ın[8] aksine Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm[9] adlı kitabında, Postmodernliğin modernlikten sonra neyin geldiğini bildirdiğini ve modernlik ile birlikte düşünülen toplumsal biçimlerin daha başlangıç hallerindeyken fiilen çözülmelerine göndermede bulunduğunu savunur.[10] Postmodernizmde sürekli olarak alıntılamaya, yapıntıya, rastlantısallığa, anarşiye, parçalılığa, pastişe ve benzetmeye başvurmanın söz konusu olduğunu belirten Sarup, postmodern dönemi şöyle izah eder:
“Modern dönemden postmodern dünyaya doğru kayış, öznenin yabancılaşması düşüncesinin yerini öznenin parçalanması düşüncesine bıraktığı bir dönem olarak nitelendirilebilir. Birey öznenin yok oluşu, eşsiz ve kişisel bir biçemin erişilmez oluşu bir anlamda yeni bir pratiğe yol açmıştır: pastiş[11]. Özetlersek, yaşadığımız çağdan daha az sorunlu bir zamana geri dönmeyi arzuladığımızı ileri süren pastiş, aynı zamanda hemen her yerde rastlanan (özellikle de filmde) bir tarz haline gelmiştir.”[12]
Postmodernizm ve Sinema kitabını birlikte derleyen ve çeviren Sabri Büyükdeveci ve Ruken Öztürk, kitabın giriş yazısında, postmodernizmin modernizmin ussallığına bir tepki olarak çıktığını yazarlar.[13] John Orr, Sinema ve Modernite[14] adlı kitabında ise, postmodernizme ilişkin şunları söylüyor:
“Genellikle ‘postmodern’ kendini daha çok ABD’de, eleştirel olmayan, salt zevk almayı savunan tüketimcilik ideolojisinin bir belirtisi olarak açığa vurur. Kültür kuramındaki birçok kavramın önüne getirilen ‘post’ öneki, çağımızın sabırsız tüketimciliğine tanıklık eder. Bu önek henüz kesin olarak tanımlanmamış kavramların yerine kullanılır. Biçim değişiklikleri geçmişten mutlak kopuşlar olarak metalaştırılır ve önekler kolaylık açısından yararlanılan etiketler haline gelir.”[15]
Akay, modernizm ve postmodernizmin zannedildiği kadar birbirinden kopuk olmadığını belirterek, postmodernizmin yeni gibi görünse de ortaya çıkışının yapısalcılık-sonrası ile alakalı olduğunu ifade eder.[16] Postmodernizm’in iki önemli özelliği, Amerikalı eleştirmen Fredric Jameson tarafından betimlendiği üzere ‘pastiş’ ve ‘şizofrenidir’.[17] Jameson’a göre, postmodernlik ile birlikte yeni bir yüzeyselliğin ardından bir tür düzlük ya da derinliksizlik ortaya çıkar. [18] Jameson’un bu sözleri Pulp Fiction filminin postmodern dinamikler üzerinden çözümlenişi ve anlamlandırmada güçlü bir referans sağlar.

PULP FİCTİON
Türkiye’de “Ucuz Roman” adıyla gösterime giren Pulp Fiction, Quentin Tarantino’nun Rezervuar Köpekleri filminden sonraki ikinci filmidir. Roger Avary ile birlikte senaryosunu yazdığı 1994 yapımı film, En İyi Orijinal Senaryo Oscarı'nın yanı sıra 1994 Cannes Film Festivali'nde en iyi film ödülü olan Altın Palmiye Ödülü'nün de sahibi oldu. IMDB tüm zamanların en iyi filmleri sıralamasında 5. sıradadır.[19] Elmore Leonard'ın "The Switch" adlı kitabından esinlenerek senaryosu yazılan filmin adı ‘30’lu, ‘40’lı yıllarda ucuz kâğıda basılan, ucuza satılan, resimli polisiye romanlardan gelir. Filmin girişinde Pulp’ın American Heritage Dictionary (New College Edition), kaynaklı iki tanımına yer veriliyor; birinci tanımına göre, yumuşak, nemli ve biçimsiz bir madde yığını, ikinci tanımı ise, kötü kâğıt üzerine basılan dehşet verici konusu olan dergi ya da kitap.
Hikâye üç ayrı başlık altında ele alınıyor. Ama her hikâyenin kahramanları ve olaylar birbirleriyle ilintili. “Ucuz Roman”, bir kafede oturan, soygun yapmanın günümüzde ne denli kolay olduğunu birbirlerine anlatan iki sevgiliyi göstererek açılışı yapsa da bu çift, jenerikle birlikte, filmin sonuna dek bir daha gözükmemek üzere hikâyeden çekiliyorlar. Filmde beyaz gangster olan Vincent’i John Travolta, siyah gangester olan Jules’i Samuel L. Jackson canlandırıyor. Birinci öykü, emrinde çalışanların korktuğu iri kıyım, zenci ‘baba’ Marcellus tarafından, karısı Mia’yla (Uma Thurman) ‘ilgilenmesi’ için görevlendirilen Vincent üzerine kurulu. İkinci hikâyede ise Bruce Willis, boksör eskisi Butch’ı canlandırıyor. Marcellus, Butch üzerine bir bahis oynamış, Butch maçı kaybetmesi gerektiği halde vaadini yerine getirmemiştir. Ve Marcellus’un karısına göz kulak olan Vincent’ın bir diğer görevi de Butch’ı yakalamaktır.
Üçüncü ve son hikâyede ise, Tarantino da Jimmy adlı karakteri canlandırarak, oyuncu olarak filme giriyor. Anlatılansa, Vincent’la partnerinin, yanlışlıkla öldürdükleri bir işbirlikçinin ardındaki kanları, lekeleri yok etme çabaları... Jules’in ahbabı olan Jimmy, onlara bu konuda yardımcı olur. İki kafadar yeniden sokağa çıkıp, kafeye oturduklarında, film başladığı noktaya dönmüştür artık ve soygun yapmanın ne denli kolay olduğunu konuşan çift, bu düşüncelerini hayata geçirmişlerdir...
Pulp Fiction postmodern anlatının incelenmesi için tipik bir filmdir. Peki, nedir postmodern filmlerin belirleyici özellikleri?
Pulp Fiction özelinde bir inceleme yaparak, şu genellemeleri yapabiliriz: postmodern filmler klişeyi kullanırlar, Pulp Fiction klişeler üzerine kurulmuştur; muhafazakârdırlar, Pulp Fiction’da Jules silahların kendilerine isabet etmemesini tanrının bir işaret olarak yorumlar ve suç dünyasını terk eder, Vincent ise dinlemediği için ölecektir. Bir diğer tutucu Amerikan dinamiği kahramanlıktır. Babasının savaşta ölümü pahasına oğlu Butch için sakladığı saat, Amerikan kahramanlık propagandasından başka bir şey değildir. Bir diğer önemli öğe iletişim bozukluğudur; sessizlikten bu kadar korkan ve boş konuşan insanların iletişimsizliğidir.
Sarup, postmodern filmlerin belirleyici özelliklerini şu şekilde sıralıyor:
“Söz konusu filmlerin, çoğunlukla şaşırtıcı bir dolaysızlık eşliğinde izleyiciyi filmin içine soktuğu, ama bu olduktan sonra da izleyicinin içine çekildiği ‘gerçeklik’in kendisini bir oyun olarak deneyimlediği söylenmektedir. Görüntüye (gösteriye) anlatı (ya da söylem) karşısında öncelikle bir konum veren temsili bir sinema büyük ölçüde birincil süreç örnekçesinde yer alır ve onun içerisinde kalarak çalışır. Kimi eleştiriler bu filmlerin öznelliğin dengesizliğini ortaya koyduğunu savunmaktadır. … Bu filmler şu ya da bu ölçüde ırk, cinsiyet, sınıf, etnik ayrımcılıklar gibi ya da Japonlar (Asyalılar) ile Amerikalılar arasındaki ilişkiler gibi birtakım karşıt durumları işlemenin yanında postmodern dönemdeki medya konusu üzerine de çekilmişlerdir.”[20]
Ayrıca en ayırt edici, göze çarpan bir öğe şiddetin yaygınlaşması. Şiddetin yaygınlaşması Postmodernizm ve Sinema kitabında sözü edilen hesaplaşmayı akla getiriyor. Film şiddeti kanıksatıyor. Bunu mizahla, kimsenin masum olmadığını, içinde çok daha büyük çirkinlikleri taşıdığını söyleyerek yapıyor. Sığındıkları dükkânda tecavüze uğramaları, köleleştirilen, zincire vurulan insanları görmek dışarısının ne kadar tehlikeli olduğunu göstererek, bir bakıma filmi aklıyor.

POSTMODERN KARAKTERLERİN MONOLOĞU
Filmin en tipik özelliği tüm karakterlerin sürekli konuşması. Ancak bu iletişim kurmak için yapılmış bir eylem değil; iletişimsizliği anlatıyor aslında. Asıl söylemeleri gerekenleri söylemeyen karakterlerin birer monologu gibi. Filmde sürekli bir hiyerarşi ve iktidar söz konusu olduğu için ister istemez biri hep diğerini dinlemek zorunda. Bu silahı eline alanla belirleniyor çoğu zaman. Filmde Vincent ve Mia’nın Jack Rabbit Slim's’deki yemek sahnelerinde, Mia, sessizliğin ne kadar rahatsız edici olduğunu söyledikten sonra, “Neden bu kadar zırvalıyoruz,” diye soruyor. Filmdeki herkes bir bakıma korktuğu için konuşuyor. Konuşmak bir varoluş olarak kendini gösteriyor, zira Jules öldürdüğü gencin konuşmasına izin vermeyerek onu öldürür. Oysaki kendine misyon biçip, ders vermeyi aklına koyan Jules, sürekli bir rahip edasıyla dinlenmek istiyor. Peki ne konuşuyorlar? Fabianne ile Butch, kadının göbeği, Jules ve Vincent, hamburger, patates kızartması, uyuşturucu, kadınlar, ayak masaj ve öldürecekleri adamların özellikleri üzerine konuşuyor. Bu şekliyle bakıldığında senaryoda diyalog yazımı son derece başarılı; çünkü herkes kendini konuşuyor. Filmde sürekli konuşmanın bir etkisi de seyircinin algısını açık tutmak ve ilgisini üzerine çekmek olarak yorumlanabilir, zira tek mekânda karşılıklı oturan iki oyuncuyu izlettirecek onların diyaloglarıdır, bu sizi dinlemeyen birini fark edip, ona seslenmek gibidir.
Filmin çok konuşkan halini Pat Dowell ve John Fried, şöyle değerlendirir:
“Tarantino’nun adamları giysileriyle, hareketleriyle ve gerçek anlamda diyaloglarıyla sürekli konuşurlar. Senaryo başarılı biçimde işlenmiş özel konuşmalar, filmdeki acımasız şiddeti söz ve konuşma çokluğuyla umutsuzca dengelemeye çalışır. Karakterler, düşünce ve eylemlerini denetimini ellerinde tutmak için her ayrıntıyı açıklamak, bu nedenle de kendilerini zorunlu olarak konuşmak zorunda hissederler. Onlar için sessiz kalmak, erkek olarak eylemeyi durdurmak, erkeksi kahramanlığı söndürmek ya da daha doğrusu onları erkekliklerinden yoksun bırakacak bir paranoya anlamına gelir.”[21]
Yazının devamında Jules’in cinayetini haklı çıkarmak için İncil’den yararlandığı, Marsellus ve Butch’ın sapık cinselliğin geçtiği mahzende konuşamaz halde iken erkekliğin suskun yüzüyle karşı karşıya geldikleri ifade edilir, ek olarak Vincent’in Mia’nın yanındaki suskunluğunu ya da zoraki konuşmasını da ekleyebiliriz; bastırılmış bir erkeklik vardır çünkü.

SAF VE KORUNACAK KADINLAR
Karakterleri, sembolleri, kurduğu ilişki ile Pulp Fiction maço bir film olarak tanımlanabilir. Filmdeki hiçbir kadının akıllı ve güçlü olmaması bile yeterince sorunlu bir bakışı gösteriyor. Mia (Uma Thurman), Honey Bunny (Amanda Plummer) ve Fabianne (Maria de Medeiros)… Üç karakter de oldukça saf ve erkeğe bağımlı; bunun dışında herhangi bir özellikleri yoktur, bölüm başlıklarında Marsellus Wallace’in karısı olarak nitelenen, bir adamın sıfatıyla var olan Mia’nın pilot dizisi kabul edilmemiştir. Honey Bunny tam bir suçlu bile değildir; bir çocuk kırılganlığında olan Fabianne ise sevgilisinin hayatını tehlikeye atmasına yol açacak altın saatini yanına almayı unutmuştur. Hatta bu saflık aptallık derecesine bile yanaşır. Silahı elinde tutmasına rağmen Honey Bunny, hiç kimseyi öldürecek cesarete sahip değildir, bunu önceki diyaloglarında ifade eder, seyirci tarafından da bilinmesi bunun onu hiç’e yaklaştırmaktadır. Filmde ancak erkekler ateş edebilir. Ayrıca filmdeki tüm kadınlar erkeklere emanet edilir, tek başlarına bir varoluş gösteremezler; Vincent lavaboya gidip Mia’yla yatmamak için kendini telkin ederken, Mia tek başına belanın büyüğünü başlarına sarmıştır; cebindeki eroini kokain sanacak kadar erkeklere bağımlıdır.
Ayrıca ‘becerilmek’ diye sözü vurgulanan söylemlerde, her defasında kadın kimliğiyle aşağılanmaktadır. Jules öldürmeye gittiği gençlere, Marsellus’un fahişe gibi görünüp görünmediğini sorduktan sonra, neden ona tecavüz etmek istediklerini ekler. Onu kadınlaştırarak, kadınlığı aşağılar böylece. Postmodernizm ve Sinema kitabında yer alan, Pat Dowell ve John Fried’in birlikte kaleme aldığı “Ucuz Anlaşmazlık: Quentin Tarantino’nun Ucuz Roman’ına İki Bakış” adlı makalede[22] şu önemli belirlemeler yapılır:
“Ucuz Roman’da Quentin Tarantino, Amerikan erkek kahramanlığı ve eril cinsellik kolajı yoluyla türler ve zamanlar arasında gezinir. Film, patrondan boksöre değin eril sinemasal arketiplerin özellikleriyle ve biçemleriyle dalga geçer. Ancak bilindiği gibi parodi, iki uçlu bir kılıçtır. Göstermeye çalıştığı ‘ölçütü’ aynı zamanda korur ve güçlendirir. Ucuz Roman’ın her bir bölümü, postmodern farkındalığın, erkekliğin ‘uygun’ yeniden üretimlerine ilişkin iyi bilinen heteroseksüel paranoyadan ayrılamadığı bir noktaya ulaşır.”[23]
Zaman kavramı bir sonraki bölümde incelenecektir, makalede de belirtildiği gibi erkeğin dünyasında, erkeğin paranoyalarıyla bir dünya yaratır film. Filmdeki tek baskın kadın karakter, Jimmy’nin ırkçılık karşıtı, gelme ihtimaliyle kanın ve ceset parçalarının temizlenmesi için zamana karşı yarışı başlatacak baskıyı oluşturan eşidir ancak o da gözükmez. Çünkü takım elbiseli, silahlı adamların dünyasıdır bu.

ZAMAN VE MEKÂN
Postmodernizmde zaman ve tarih kavramı altüst olur. Filmde belirli bir zaman kavramı yok, gece gündüz, iki saat, üç saat sonrası, doğrusal bir kurgu yoktur. Bu postmodern anlatının en tipik özelliğidir; benzer kullanım David Lynch’in “Kayıp Otoban” filminde de görülür. Her ana gidilebilir. Ancak belirli mekânlar var; bunlar Butch ve Marcellus’un alıkonuldukları elektronik eşya tamircisi, soygun gerçekleştiren sevgililerin olduğu kafe, parçalanmış cesedi temizledikleri Jimmy’nin evi, Mia ve Vincent’in yemek yedikleri Jack Rabbit Slim’in yeri, çantayı çalan gençlerin öldürüldükleri apartman dairesi olarak sıralanabilir. Filmdeki zaman olgusuna dair en önemli mekânı Jack Rabbit Slim's sağlıyor. Kostümler, dekor, dans yarışması gibi birçok şey zaman tünelinde bir yolculuğa çıkarıyor, bu biraz da pastişle açıklanabilir bir durum. Arzu ettikleri zamana -bir dönem filmine mesela- gidiyorlar.

KİMLİK VE İMAJ
Pulp Fiction, postmodern karakterlerin filmidir. Paul Dauglas, modern ve postmodern kimlikleri şu şekilde ele alır:
“Postmodern kimlik, şu halde, rol yapma ve imaj oluşturmak suretiyle, sahnede oyun karakterlerini oynar gibi teatral biçimde kurulur. Modern kimliğin konumu, insanın mesleği, kamusal (ya da ailevi) alandaki işlevi etrafında oluşurken, postmodern kimlik görünüşler, imajlar ve tüketime dayanan, boş zaman faaliyetleri çerçevesinde oluşur. Postmodern kimlik bir boş zaman ürünü iken ve oyuna, kuralları bozmadan ama rakibin dikkatini dağıtıp, sinirlendirerek oyunu kazanma sanatına dayanırken, Modern kimlik kişinin kim olduğunu (meslek, aile, politik özdeşleşmeler vb.) gösteren temel tercihleri içine alan ciddi bir mesele idi.”[24]
Kellner’in sözünü ettiği gibi filmde kişinin kim olduğuna dair pek bir bilgi yoktur, bir meslekleri yoktur, birer imaj sahibidirler, takım elbiseli siyah ve beyaz gangster.. büyük siyah Baba gangster, gangsterin sarışın olduğu halde saçlarını siyaha boyayan sevgilisi, suçlular dünyasına terfi etmeye çalışan acemi soyguncular, bir ceset nasıl temizlenir dersini veren soğukkanlı bir şef, eşinden çekinen bir orta sınıf Amerikalı… Tüm imajlar öylesine karikatür gibi yaratılmıştır ki, Vincent dediğimizde aynı elbiseler içinde saçları arkadan bağlı halini görebiliriz. Bu sebepledir ki, onlara cinayet sonrası -belki de ceza olarak- gençlerin giydikleri tişört ve şort giyildiğinde alt üst olurlar, seyircide de bu mizah unsurudur, alışkın olduğu bir durum değildir, yarattığına aykırıdır. Bir bakıma onları bu kıyafeti giydirerek Tarantino, takım elbiseli gangsterleri tiye almaktadır.
Kellner’e göre, postmodern kimliğin daha çok boş zaman ve tüketim imajlarından inşa edilmeye yönelmek ve çok daha değişken ve değişime açık olmak eğilimindedir. Hem modern hem de postmodern kimlik, kimliğin seçildiği ve inşa edildiği bir düşünümsellik düzeyi, bir farkındalık içerir.[25]
Burada Jules’in ‘mucize’yi gördükten sonra suç dünyasından çıkması, siyah adamı bizim için vicdanla özdeşleştirir. Filmin üzerine inşa olduğu en tüketilir imaj, kuşkusuz Vincent ve Jules’un silahlı görünümleridir. Bu sebepledir ki, filmin bu fotoğrafları çok amaçlı kullanılmış, hafızalarda yer edinmiştir. Hatta bu imajları pop sanat için esin kaynağı olmuş, başka bir sanat dalında da uygulanarak, birer popüler kültür malzemesi olmuşlardır.

SONUÇ
Postmodernizm, üzerine yeni bir kavram inşa edilmediği müddetçe geçerliğini koruyacaktır. İmajların sunumu, kimliklerin bunalımı ise uzun bir süre daha tartışılmaya devam edecektir. Pulp Fiction gibi postmodernizmin dinamiğini içinde taşımakta, bu üslubu kullanan filmlerin sayısı da günden güne artmaktadır.
Son olarak, Ali Akay’ın on maddede tanımladığı ve özetle yer verilecek olan postmodernizm sınıflandırmasına[26], Pulp Fiction üzerinde örneklendirerek, noktayı koyabiliriz.
1) Gerçekten çok görüntünün biricikliği yatar. –Bu filmin Disneyland, Paramount gibi büyük Hollywood şirketlerinin parodilerini yansıtması ile açıklanabilir. Biriciklikten kasıt görüntünün gerçeği sunmasıdır, ancak arkasında bir anlama yer vermez.
2) Modern postmodernden sonra ortaya çıkacaktır. Zamanın para olabileceği gibi para da önceden kazanılmış, yatırıma sokulmuş zamandır. Zaman tüketilmektedir. Bu yüzden zamana ihtiyaç artmakta, bu yüzden de teknolojiye yatırım yapılmaya çalışılmaktadır. –Filmde zaman duygusu kırılmaya çalışıldığı halde, sürekli tekrarlanır. Filmde Vincent ve Jules, öldürmeye geldikleri gençleri bulunduğu apartman dairelerinin önünde durup, saati sorarlar, henüz erkendir, ancak birkaç dakika geçmeden harekete geçerler. Bir diğer sahnede arabada Vincent’in silahının kaza sonucu ateş alması sonucu işbirlikçinin kafasını parçalanması sahnesinde zaman devreye girer. Zaman üzeri vurgulanan bir ihtiyaç olduğu için bu denli parçalanmaktadır. Ayrıca Wallace’a tecavüzün gerçekleştiği mekânın elektronik eşya tamirhanesi olması tesadüfî değildir.
3) Kültürler yan yanadır. – Butch’un sevgilisi Fabianne’nin Fransız olması, seviştikleri sahnede Fransızca ‘aşkım’ demesi, Vincent’in Amsterdam’dan dönmüş olması ve Avrupa kültürünü anlatması, Şoför Esmeralda’nın isminin İspanyol, kökeninin ise Kolombiya oluşu bununla ilişkilendirilebilir.
4) Ayrı ayrı modalar, kültürler, sanatlar, yazarlar birbirlerine hatta kayıtsız kalabilirler. – Mia’nın saç modeliyle, Butch’ın boksörü öldürdükten sonra kaçarken bindiği taksideki kadın şoförün saç modası ve üslubu filmi çok çeşitli, çok sayıda filmi bir arada izliyor hissi uyandırır. Bu tuhaf olarak karşılanmaz. Film biçim olarak farklı zamanlarda sinemada kullanılmış, farklı stiller uygular. Mia’nın aşırı doz aldığı sahnelerde belgesel kamera, Butch’un Esmeralda’nın arabasına bindiği sahnelerde ise greenbox uygulaması (günümüzde uygulanan bu yöntem, eski filmlerde sinema perdesi üzerinde daha önce çekilmiş görüntülerin fon olarak oynatılmasıyla yapılırdı) kullanılır.
5) Meslekler de karışır. Herkes her konuda görüş belirtebilir. – Jules, rahip olmadığı halde sürekli vaaz vermektedir. Filmde en belirgin meslek Esmeralda’nın bir taksi şoförü olduğudur ancak o bile belki de cinayet işleyerek, (Butch’a müthiş bir öğrenme zevkiyle, gözlerini gözlerine dikerek, “Birini öldürmek nasıl bir duygu?” diye sorar) o karanlık dünyada kendine bir yer edinmeyi istemektedir.
6) Bir yanda cemaatleşme ve kabileleşme, diğer yanda ise bireyleşme yan yana durur. Ve her birinin postmodern durumu belirttiği iddia edilir. – Buradaki cemaat gangsterlerin örgütlenme şekilleri olabilir, bireyleşme ise Jimmy karakteri üzerinde sembolize edilmiştir. Zira kişisel çıkarlarını dile getiren ve mükâfatlandırılınca da cemaate hizmet edendir.
7) Plastik sanatlarda tarihi olan ile şimdiki zaman arasındaki hiyerarşi yok sayılabilir ve bunlar yan yana durabilir. – Akay’ın plastik sanatlar kurduğu cümleyi bu film özelinde de kurabiliriz, çünkü günümüzde geçen film, kimi sahnelerde saç modeli, kostüm, çekim tekniğiyle bizi tarihte bir zamana götürebilir. Örnek olarak, Jack Rabbit Slim’s’deki sahne verilebilir.
8) Gerçek ve hayal gücünün birbirine karışması edebiyatı imler. - Ancak filmde de hayal, gerçeğin içindedir. Butch’un boks maçına çıkmadan önce çocukluğuna dair sahnenin hayal mi, yoksa gerçek mi olduğu bilinemez.
9) Dil, dış dünyanın gerçeğini parçalara böler, fragmanlaştırır. Neden-sonuç ilişkisi sorun olmaktan çıkar. Yüzey, derinliğin yerini almaya başlar. – Film bittiğinde akılda kayda değer pek bir şey bırakmaz, bu da filmin tüm hikayeyi yüzeysel anlatmasındandır, çok karakterli yapısından ötürü de hiçbir karakterin derinliğine varılmaz.
10) Zamandaki dizi yok edilir. Zaman birden fazla tekrar yapar ama bu ayrı dünyalardır ve bu dünyaların her biri var olabilir. Zamansal diziler aynı olayı farklı biçimde aktarır. Önce ve sonra birbirine karışır. – Filmin bütününde bu uygulanır. Birkaç kere izlendiğinde bile hala zaman kavramı ve hangi sahnenin hangisinden sonra yapıldığı karıştırılabilmektedir.

KAYNAKÇA
Akay, Ali, Postmodernizm, L&M Yayıncılık, 2005
Akay, Ali, Postmodern Görüntü, Bağlam Yayınları, 2002
Kellner, Douglas, “Popüler Kültür ve Postmodern Kimliklerin İnşaı”, Doğu Batı
Marshall, Gordan, Sosyoloji Sözlüğü, çev: Osman Akınhay, Derya Kömürcü, Bilim ve Sanat Yayınları, 1999
Mattelart, Armand; Neveu Erik, Kültürel İncelemelere Giriş, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2007
Orr, John, Sinema ve Modernlik, çev: Ayşegül Bahçıvan, Bilim ve Sanat Yayınları, 1997
Postmodernizm ve Sinema, derleyen ve çeviren: Sabri Büyükdüvenci, Semire Ruken Öztürk, Bilim ve Sanat Yayınları, 1997
Ryan, Michael; Kellner, Douglas, Politik Kamera, çev: Elif Özsayar, Ayrıntı Yayınları, 1997
Sarup, Madan, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, çev: Abdulbaki Güçlü, Bilim ve Sanat Yayınları, 2004

http://www.imdb.com/
http://www.wikipedia.org/

[1] Jameson’dan aktaran, Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, Bilim ve Sanat Yayınları, s. 257-258
[2] Postmodernizm terimini ilk kez Arnold Toynbee’dir. Toynbee, Bir Tarih İncelemesi (1939) adlı eserinde modern dönemin 1. Dünya Savaşı’yla sona erdiğini, bundan sonraki dönemin postmodern dönem olduğunu ileri sürerek, ilk kez postmodern terimini kullanmıştır. Bkz. Gordon Marshall, Sosyoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınları, 1999 s. 592 ve www.wikipedia.org
[3] Kitap ancak 1990’lı yılların başlarında çevrilerek Vadi Yayınları’nca yayınlandı.
[4] Gordon Marshall, Sosyoloji Sözlüğü, Bilim ve Sanat Yayınları, s. 592
[5] Ali Akay, Postmodernizm, L&M Yayınları, 2005, s. 8
[6] A.g.e, s. 592
[7] Lyotard’dan aktaran Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, Bilim ve Sanat Yayınları, 2004, s. 207
[8] Ali Akay, Postmodernizm, L&M Yayınları, 2005, s. 114
[9] Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, Bilim ve Sanat Yayınları, 2004
[10] A.g.e, s. 186
[11] Pastiş, yaşadığımız çağdan daha az sorunlu bir zamana geri dönmeyi arzulama hali. Postmodernizm terimiyle ile birlikte kullanılagelmiştir. Bkz. Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, Bilim ve Sanat Yayınları, 2004, s. 257
[12] Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, Bilim ve Sanat Yayınları, s. 257
[13] Postmodernizm ve Sinema, derleyen ve çeviren: Sabri Büyükdüvenci, Semire Ruken Öztürk, Bilim ve Sanat Yayınları, 1997, s. 13
[14] John Orr, Sinema ve Modernite, Bilim ve Sanat Yayınları, 1997
[15] John Orr, Sinema ve Modernite, Bilim ve Sanat Yayınları, 1997, s. 12
[16] Ali Akay, Postmodern Görüntü, Bağlam Yayınları, 2002, s. 85
[17] A.g.e, s. 209
[18] Jameson’dan aktaran, Madan Sarup, Post-yapısalcılık ve Postmodernizm, Bilim ve Sanat Yayınları, s. 257
[19] http://www.wikipedia.org/, http://us.imdb.com/name/nm0000233/
[20] A.g.e, s. 250
[21] Postmodernizm ve Sinema, derleyen ve çeviren: Sabri Büyükdüvenci, Ruken Öztürk, Bilim ve Sanat Yayınları, 1997, s. 99
[22] Postmodernizm ve Sinema, derleyen ve çeviren: Sabri Büyükdüvenci, Semire Ruken Öztürk, Bilim ve Sanat Yayınları, s. 85-99
[23] A.g.e, s. 94-95
[24] Douglas Kellner, “Popüler Kültür ve Postmodern Kimliklerin İnşaı”, Doğu Batı, s. 207
[25] A.g.e, s. 208
[26] Ali Akay, Postmodernizm, L&M Yayınları, 2005, s. 114-118

2008-02-21T05:35:00.000-08:00

Belgin Doruk, Yıldız dergisinin kapağında. (Agah Özgüç'ün yayınlanacak Türk Sinemasının Kadınları kitabından)

AGORA KİTAPLIĞI MART AYINDA SADECE FEMİNİST VE KADIN KİTAPLARI YAYINLIYOR!..

2008-02-21T05:34:00.000-08:00

Agora Kitaplığı geçen yıl kataloguna eklediği feminist kitaplık dizisine Mart ayında yayınlayacağı kitaplarla devam ediyor. Mart ayında sadece feminist ve kadın kitaplarına yer verecek olan Agora Kitaplığı’nın yayınlayacağı kitaplar şunlar:

- Feminist Sinema ve Film Teorisi (Yayın Tarihi:6 Mart 2008)
Anneke Smelik’in feminist sinemaya ve film teorisine dair kapsamlı araştırması…

- Şapkasız Yalanlar (Yayın Tarihi: 6 Mart 2008)
Öncesinde kaleme aldığı “Yağmurun Yedi Yüzü” romanıyla adından söz ettiren Süheyla Acar’ın bir aile içindeki kadınların ana kahraman oldukları; büyülerin, sırların ve masalların arasında saklı kalmış yalanların izinin sürüldüğü yeni romanı…

- Türk Sinemasının Kadınları ( Yayın Tarihi: 13 Mart 2008)
Türk Sineması’nın Yeşilçam’dan bugüne kadın starları sinema tarihçisi Agâh Özgüç tarafından merceğe alındı. Cahide Sonku, Sezer Sezin, Neriman Köksal, Muhterem Nur, Belgin Doruk, Leyla Sayar, Fatma Girik, Türkan Şoray, Hülya Koçyiğit, Filiz Akın, Müjde Ar ve ‘dijital çağın starı’ dediği Hülya Avşar…

- Eğer Şafakta Gelirlerse (Yayın Tarihi: 13 Mart 2008)
60’lı dönemlerin siyah feminist militan akademisyeni Angela Davis’in, kara panterler hareketinin ve siyahlarının mücadelesini anlatan kitap…

- Gölgenin Kadınları (Yayın Tarihi: 13 Mart 2008)
Usta gazeteci Berat Günçıkan’ın kaleminden gölgede kalmış kadınların hikâyeleri…

2008-02-11T01:06:00.000-08:00

“Sana sağlık ve mutluluklar dilerim / Ama yolculuğunda sana katılamam / Ben sadece bir konuğum / Dokunduğum her şey / Beni ıstıraba boğuyor / Hem zaten benim de değil / Her zaman biri olacak o benim diyen / Benimse hiçbir şeyim yok kendimin olan…”
Theo Angelopoulos

68 ruhu ve 38 Olayları’na sinemadan köprü

2008-02-06T01:13:00.000-08:00

Müjde Arslan

Yunan yönetmen Theo Angelopoulos’un Kitara’ya Yolculuk (1983) filmi, Yunanistan 20. yüzyıl tarihinden önemli kesitler içerir; dönemler ve olaylar bu filmde iç içe geçer; üstelik, birkaç kere izlenmesine rağmen ancak Yunan tarihine göz atıldığında tamamlanır. Öğrenmeyi, ansiklopedi karıştırmayı, ayrıntıları öğrenmeyi gerektirir/arzulatır. İkinci Dünya Savaşı sonrası Alman işgali, Yunan İç Savaşı, Kızıl Aralık, sürgün, 1967-1974 diktatörlüğü, geri dönüşler, değişen iktidarların fonda yer aldığı film, bir ülkenin geçmişiyle yüzleştirir seyirciyi. Kurmaca ile gerçeğin iç içe geçtiği, oyun içinde oyundur Kitara’ya Yolculuk.

Angelopoulos’un aslında bütün filmlerine aynı üslûp damgasını vurmuştur, ancak tarihsel dönemleri içinde bir dramatik unsur olarak taşıması açısından Kitara’ya Yolculuk benim gözümde biraz daha özel bir yerdedir. Bu başka bir yazının konusu kuşkusuz, ancak geriye bir sor(g)u bıraktı; peki, Türkiye’de izlediğimiz hangi filmler bizi bu denli geçmişe götürüp, kapalı tarihimizle buluşturdu? Hangi yönetmen, ‘toplumsal bellek’ oluşturmada önemli bir rol üstlendi, geçen yüzyılı sevapları günahlarıyla sorguladı?

1960’lı ve 1970’li yıllarda siyasal kabarış ve ideolojik canlılık, sinemada ‘toplumsal gerçekçi filmler’i de beraberinde getirdi. Yılmaz Güney siyasal sinemada en önemli figür olarak ömrü elverdiğince önemli yapıtlar oluşturdu, ancak genel olarak Türkiye sinemasında siyasal sinemanın yokluğu her daim hissedildi. Ülkenin militarist yapısı bir yana, sinemanın Türkiye’de geç olgunlaşmasının da bunda bir etkisi vardır kuşkusuz. Özellikle 80 askeri darbesi sonrası asıl söylenmesi gerekenin söylenmediği, yerine çok konuşkan ancak derdini anlatmayan filmler çekildi.

Son yıllarda kimi ‘iyi niyetli’ yapımlar var kuşkusuz; ancak estetik kriterlerinden ötürü konuşulacak, kült bir değer bırakacak nitelikte olamayan bu çalışmalar arasında Reis Çelik’in Işıklar Sönmesin (1996), Hoşçakal Yarın (1997), Atıf Yılmaz’ın Bekle Dedim Gölgeye (1990) ve Eylül Fırtınası (1999) gibi filmler sayılabilir. Bunların yanında, Tomris Giritoğlu’nun Salkım Hanımın Taneleri (1999) ve Yeşim Ustaoğlu’nun Bulutları Beklerken (2003), iki iyi örnek olarak dâhil edilebilir bu filmlere.

İki Film, İki Dönem
Türk Sineması’nda siyasal sinema, yakın tarihle hesaplaşma, bir bakıma belgeselcilerin omuzlarındadır. Son zamanların ilgi çeken iki filmi buna örnek teşkil eder: Bahriye Kabadayı’nın “Devrimci Gençlik Köprüsü” ve Çayan Demirel’in “38” filmleri. Biri seyirciyi 68’lilerin ruhuyla buluşturur, o yılların devrimci faaliyetlerini, ülkenin noksanlıklarına, çıkmazlarına hem kırsal hayatta hem de kent hayatında değerek anlatır, diğeriyse asimilasyon politikalarının en görünür olduğu yıllara, 38 Olayları’na... İki filmin de projeksiyon tuttuğu önemli tarihler bir yana, ortak bir duyguları vardır; temasa dayalı, hissetmeye ve anlamaya dönük, tarihi sorgulayan, sorular sorduran... Filmler iktidarlarca yazılan, yanlı ve çarpıtılmış tarihin yeniden kökenine dönerek yazılmasını sağlar bir bakıma.

Bahriye Kabadayı henüz öğrencilik yıllarında bir pasajdaki son gramofon ustasını çektiği Son Eller adlı ilk kısa belgeselinden sonra, on yıllık belgesel birikimini “Devrimci Gençlik Köprüsü” adlı ilk uzun metraj belgeselinde ortaya koyuyor. Belgesel, 68 kuşağının ‘İstanbul’da kurulması planlanan köprüye karşılık, ‘Zap’a köprü’ sloganıyla İstanbul’dan Hakkâri’ye giden bir grup gencin orada köprü yapma girişimini ele alır. Köprü, filmde çok amaçlı bir metafor olarak işlev görmektedir; Doğu ile Batı, 68 ile günümüz gençliği, iki yaka, iki mekân, iki zaman arasında köprü kurulur.

Film öncelikle bir yolculuk ruhu taşır. Yönetmen ve ekibi film için yola çıkarlar, onları hissetmek için aynı istikamette aynı araçları kullanırlar, trenin raylar üzerinde ağır aksak işleyen sesinde değişen coğrafyayı gözlerler. Film süresince gidiş gelişleri öyle çoğalmıştır ki, oradaki insanlarla 1. Zap Geleneksel Basketbol Turnuvası, kitap kampanyası organize ederler. Kitapların gönderilmesi için önce kütüphanenin inşa edilmesini, kitapların konulacağı rafların dizilmesini beklerler. Bütün bunları 68 ruhuna karşılık, bugün ne yaptığımızın vicdan azabı olarak da yorumlamak mümkündür tabii.

Bahriye Kabadayı, belgeselin Türkiye’deki en yetkin iki ismi Enis Rıza ve Nalân Sakızlı’yla birlikte uzun yıllardır çalışıyor. Bu süre içerisinde Yeni Bir Yurt Edinmek, Anadolu Mirası, Balığın Günlüğü gibi çok sayıda belgeselin yapımında bulunmuş. Kabadayı, belgesel sinemayı, yazılı olarak sunulan resmî tarihin kapsamadığı hayatları ortaya çıkarmak olarak niteliyor. Birlikte çalıştığı insanların da 68 gençliğinden oluşu, onları yakından tanıma, anlama imkânı sağlamış.

Filmin yapım öyküsü, köprünün yapım sürecinde bulunan bir 68’li olan Yaşar Yılmaz’ın teklifiyle gelişir, ancak o yıllarda Hakkâri’ye gidip gelinse de, şartlar uygun değildir. Filmin düşüncede olgunlaşması ve hazırlık süreci uzun sürer. Ardından Hakkâri’ye gidiş gelişler başlar. Yola çıkarken bir köprü hikâyesinden öte bir şey yoktur, bir belge ya da fotoğraf da. Ancak belgesel her geçen gün köprüye eklenen bir parça gibi tamamlanır. Belgeselin mesaisi iyi yapılmış, film malzeme sıkıntısı yaşamıyor, o yıllara dair görsel ve işitsel malzemeler, gazete kupürleri filmin hayat bulmasında etkili olmuş. Fikret Otyam’ın görüntüleri, Bilge Olgaç’ın Zap’ın öldürdüğü hayatları anlatan çarpıcı filmi Öksüz (1968), Selda Bağcan’ın Anayoso şarkısı filmin önemli birer parçası olur. Filmde ayrıca dünyadaki 68 olaylarından da görüntüler yer alır.

Bugün bile Hakkâri’de kime ‘Zap nehri üstündeki köprü’yü sorsanız, ‘Denizlerin köprüsü’ der o köprü için. Köprü yapımında bulunan 68’lilerden Ragıp Zarakolu belgeselde, köprüde çalışanlar arasında Deniz ve arkadaşlarının olmadığını, zaten kendileri o sırada tutuklu oldukları için bunun mümkün olmadığını, ama ruh ve simge olarak yer aldıklarını, halkın da bunu bu şekilde yorumlamak istediği için bugünlere ulaştığını söylüyor.

Köprü 1997 yılında yıkılır, genel kanaat ‘gerilla’nın kullandığı gerekçesiyle devlet tarafından yıkıldığı yönündedir. Belgeselde Yüksekova Belediye Başkanı Salih Yıldız, “Köprü ideolojik bir simgeydi, bu ideolojiden kim rahatsız olduysa o yıkmıştır herhalde, köylüler yapmaz,” diyerek köprünün kimin yıktığını işaret etmiştir. Yıkılmak istenen sadece köprü değildir, zaman, mekân ve bellek de yok edilmek isteniyordur. Film, bu sebeple bir dönemin, mekânın ve zamanın hikâyesidir... O mekân ki, ulaşıldığında hayatın kaynağı gibi heyecanlandıran, o zaman ki, düşlerin henüz ayakta tuttuğu, yumrukların havada olduğu… Film bu sebeplerle seyirciyi, mekândan yola çıkıp, daha çok zamanla buluşturur.
Köprü yapımında kadın öğrencilerin yer almaması akıllarda soru işareti bırakır ancak Bahriye Kabadayı bir kadın yönetmen olarak bu yolculuğu başa sarar ve bu kez olanları bir kadının kamerasından yansıtarak, belki de değişen zamanda kadının izini ekler.
Belgeselin en önemli mesajı, iki halk arasında, iki kuşak arasında hâlâ gerçekleşebilecek bir düş olduğunu hatırlatmasıdır bize. Çayan Demirel’in 38’i ise bugünün şifrelerinin tarihle yüzleşilmesiyle düş kurulabileceğini söyler.

Seyit Rıza ve arkadaşları
38 Dersim Olayları’nın tarih kitaplarında ne denli çarpıtıldığına yer yer ironiye varan bir gerçeklikle sunuyor “38” filmi. Çayan Demirel’in üç yıllık bir sürece yayılan bu ilk uzun metraj belgeseli, çok sayıda dokümanın yanı sıra konunun uzmanlarına da tarihi değerlendiriyor. Yönetmeni yola çıkaran, “bugünü algılayabilmenin kodları, Osmanlı ve Cumhuriyet olgusu ile devam eden uluslaşma sürecinin temel safhaları, bunun sonucu olarak da 1937-38’de Dersim’de yaşananlar”; yaşananların yarattığı ve devam eden tarihsel travma…

Devletin medya eliyle yanlı bir tarihi belgelediği bu direnişin hala yaşayan izlerinde kendini gösteriyor. İki film de sinema dilini olgunlukla kullanıyor; özellikle ritim ve zamanı ustalıkla ele alıyorlar. 38’de Seyit Rıza’nın idamı canlandırılmış ancak herhangi bir oyuncu yok, bir fotoğraf ve olayın geçtiği bir avlu var sadece, ancak ritim ve kurgusundaki başarı, belgeselin en dramatik ve etkili sahnesini oluşturuyor.
Çayan Demirel’le Serpil İlgün’ün yaptığı ve Evrensel gazetesinde yayınlanan röportajında, resmi tarih yazımının değişmediği sürece ciddi bir barışın sağlanamayacağını belirterek, şunları söylüyor: “İsmail Beşikçi’nin belgeselde altını çizdiği önemli bir nokta var. 80 yıldır reddettiniz. Yani ‘Kürt yoktur, dili yoktur, kültürü yoktur’ dediniz. 80 yıl sonra bunu kabul etmeye başladınız. Bu bir özür gerektiriyor’ der. Bence de çok haklı. Bu tarihsel süreç kabul edilmezse ve resmi tarih yazımı değişmezse evet, bir arada olma ortamının gelişebileceği ama bunun çok temelsiz olacağı inancındayım. Bizim bu derdi işlememizdeki ve altını çizmemizdeki neden de budur. Yoksa halkları birbirine düşman etmek gibi bir derdimiz yok. Çünkü halklar birbirine düşman değil.”
Demirel, filmi yaşadığı coğrafyayı, kendini algılayabilmesinin, arayışın bir sonucu olarak tanımlıyor. Bugünü algılayabilmenin kodları da 38’in anlattığı yıllarda susturulan, yok edilen bellekte yatıyor. Demirel’in de ifade ettiği gibi tarihsel olarak süreç halen devam ediyor. Belgesel bittikten sonra karşılaştığı engeller de bunu doğruluyor: Dersim’de her yıl düzenlenen Munzur Barış ve Kültür Günleri’nde programda yer almasına rağmen, polisin ön-izleme talep etmesi ardından ‘provokasyon’ çıkması tehlikesi göz önüne alınarak, organizasyon komitesince film programdan kaldırıldı. Filmi izlemeye gelenler, gösterimin yapılacağı düğün salonunun polisler ve jandarmalar tarafından kuşatıldığını gördü.
1001 belgesel film programında gösterimin her an iptali gündemdeydi, Nazım Hikmet Kültür Merkezi’ndeki gösteriminde Ulusal Kanal iptal etme çabasına girdi, kanal ‘askeri, Atatürk’ü ve Cumhuriyet’i kötülüyor’ şeklinde yayın yaparak, merkezi telefonlarla baskı altında tutarak gösterimini engellemeye çalıştı. Ancak her türlü teşebbüse rağmen merkez belgeseli yayınladı.
Toplumsal bellek oluşumunda Türk Sineması’nın ne denli eksik olduğu ortada, belgesel bugün önemli bir boşluğu dolduruyor ülkede. O köprüyü yeniden inşa edecek olan da, Dersim Direnişi’ni yeniden yazacak olan da günümüz gençliğidir. Türkiye’de henüz bir Angelopoulos olmadığı açıktır ancak unutulmamalıdır ki, Türkiye’nin tarih bilinciyle sınavı daha yeni başlıyor.

ZAMANI MÜHÜRLEYEN YÖNETMEN: ANDREY TARKOVSKİ

2008-01-21T05:12:00.000-08:00

MÜJDE ARSLAN

Rüyalar kilidi midir hayatın? Geçmiş aynası olabilir mi geleceğin? Bir şiir olabilir mi yaşam? Meçhul bir adamın geriye dönüp bakması için rüzgârın esip geçmesi mi gerekir? Peki, sanat niçin vardır? Sanata kim ihtiyaç duyar? Bu soruları sorduran “Ayna”, “İvan’ın Çocukluğu”, “Stalker”, “Nostalgia” gibi her biri sinemanın köşe taşı filmlerinin yönetmeni Andrey Tarkovski.

Bergman’ın, Fellini’nin, Angelopoulus gibi usta yönetmenlerin biyografileri çok şey söyler kuşkusuz; sinema tutkunlarının film yapma deneyimlerini paylaşması ve filmlerini anlamak için birinci ağızdan en etkili kaynaklardır bunlar, ancak bunların biraz daha üzerindedir Tarkovski’nin “Mühürlenmiş Zaman” adını verdiği kitabı. Afa Yayınları’ndan çıkmış kırmızı kaplı baskısı tükeneli yıllar oldu, ünlü Rus yönetmen Tarkovski’nin ölümünün üzerinden ise 22 yıl geçti. Ancak ne bu özgün görüşlerini açıkladığı kitabı, ne de filmleri unutulmadı, aksine daha çok izlendi, daha çok arandı. Agora Kitaplığı, usta yönetmeni yıllar sonra okuyucuyla yeniden buluşturuyor. Füsun Ant’ın Türkçeye çevirdiği kitap, ilk olarak 1985 yılında Almanca olarak yayınlanmış. Kitapta yönetmen, sanat, filmsel görüntü, sanatçı ile halk arasındaki ilişki, sinemada oyunculuk, sanatçının sorumluluğu üzerine düşüncelerini akıtıyor, ancak sadece yazmıyor, soruyor, arıyor, sorduruyor. Bu kitabı sinema teorisiyle ilgili kimi kitaplara bir itiraz olarak yazdığını belirten yönetmen, “Sinema sanatının görevleri, amaçları ve sorunlarıyla ilgili kendi görüşlerimi savunmalıydım. Çalışmalarıma yol gösteren ilkelerin bilincine vardıkça, bildiğim, öğrendiğim sinema teorilerinden uzaklaşıyordum,” diye yazmaktadır. (s. IX) Tarkovski, bu çalışmasını benliğinin arayışı, özgün sinema dili sorununa bir çözüm arama girişimi olarak niteliyor. Kitabın giriş yazısında filmlerini kiminin ‘anlaşılmaz’, ‘kepazelik’ olarak; kimilerinin ‘gerçekliğin ta kendisi’ ya da ‘şiirsel’ olarak değerlendirdiği seyircilerden aldığı olumlu-olumsuz mektuplara yer veren yönetmen, filmlerine nesnel bir duruş sergiliyor böylece.

Bir dağın zirvesinden…
Polonyalı yönetmen Andrzej Vajda, “Yaşlanmak bir dağı tırmanmak gibidir,” der ve ekler, “Tırmandıkça manzaranız genişler, daha çok yeri görürsünüz ancak artık nefessizsinizdir.” Yüce bir dağın doruğunda, sonsuzluğun görüldüğü ince çizgiden yazıyor Tarkovski, yaşlılığı tatmadan, ölümüne birkaç yıl kala. Bu yüzden olsa gerek bir bilgenin ruhunu taşıyor, dinginlikle yazıyor. Sinemanın ruhuna ses veriyor, ruhunu bir aynadan yansıtıyor. Bu kitabı yazdığında henüz Kurban’ı (1986) çekmemiş. Bu onun son filmi olacak, bittiğinde çocukluğunu, anılarını, ruhunda yankılanan şiirini de alıp gidecek, geriye her defasında ilk kez izliyormuş duygusu bırakan filmleri kalacak. Bu kitabı okurken tüm bunları düşünebilirsiniz ya da her şeyi unutup sadece ustanın izini sürebilirsiniz kelimeler ardında.

Varoluş sorusu
Sinema sanatı bugün, bizi hâlâ eskide yapılmış eşsiz filmlere yönlendirirken, aslında sinemanın geleceğine olan korkularımızı açığa vuruyor. Bizi yeniden yeniden eski filmleri izlemeye götüren; günümüz filmlerinin derdi olmayan, arayışını yitiren, soru sormayan postmodernliği olabilir mi? Bir yandan dijital olanaklar sinemayı, sinema salonunda izleme kültürünü bitiriyor, diğer yandan mühürlenen zaman artık bıçak sırtında dolanıyor. Tarkovski, çeyrek asır yıl önce adını koymadan, hissettiklerini şu sözlerle ifade ediyor:
“Ne olursa olsun, yalnızca bir meta olarak ‘tüketilmek’ istenmeyen her türlü sanatın amacı, hiç şüphesiz kendine ve çevresine, hayatın ve insan varlığının anlamını açıklamak, yani insanoğluna gezegenimizdeki varoluş sebebini ve amacını göstermek olmalıdır. Hatta belki de hiç açıklamaya bile kalkmadan onları bu soruyla karşı karşıya getirmelidir.” (s. 27)

Şiirin tamamladığı epizotlar
Yönetmenin tüm filmlerine şiirsel metinler eşlik ediyor. Ayna da babası ünlü Rus şair Arseni Tarkovski’nin şiirlerine yer vermiş. Yönetmen, şiirle ilişkisini, “Şiir benim açımdan bir dünya görüşü, hakikatle olan ilişkimin özel bir biçimidir. Bu açıdan bakıldığında, şiir, insanlara bütün hayatı boyunca eşlik eden bir felsefedir,” sözleriyle özetler. (s. 7)
Dünyanın en eski sinema okulu olan VGIK’tan mezun olduktan sonra Vladimir Bogomolov’un bir öyküsünden sinemaya uyarladığı İvan’ın Çocukluğu (1962) ile ilk uzun metraj filmini çeker. Yazılı bir öykünün, edebi bir ürünün sinemaya uyarlanamayacağı düşüncesini de pekiştiren bu çalışma, savaşta idam edilen İvan’ın gerçek hikâyesine dayanıyor. Tarkovski, hayal gücünü harekete geçirenin de İvan karakteri olduğunu söylüyor. Yönetmene göre, senaryonun yazarı ve yönetmen aynı kişi değilse, o zaman hiçbir şeyle önüne geçilemeyecek bir çelişkiye tanık olunacak demektir. Yönetmen sonraki filmlerinde senaryolarını kendi yazsa da, sürgün yaşadığı İtalya’da çektiği ilk filmi Nostalgia’da ünlü yazar Tonino Guerra ile birlikte çalışacaktır. Tek tek epizotlardan oluşan ikinci filmi Andrey Rublov da (1966) , kardeşlik, sevgi ve uzlaştıran inanç idealini ortaya koyuyor.

Tarkovski, Rene Clair’in, “Ben filmimi kafamda tasarlar, tamamlarım, geriye yalnızca çekmesi kalır” sözünün aksine, “Film benim gözümde son ana kadar tamamlanmış sayılmaz” der. Yönetmene göre bu süreçteki en önemli şey, “bu filmi yapma düşüncesinin nereden geldiğinin asla unutulmamasıdır!”
Tarsovski’de ünlü Yunan yönetmen Angelopolous gibi sinema için yaratımı esas alır; köyler inşa eder, ağaçlar diker, evler, hanlar inşa eder. Tarkovski de çocukluk anılarının evini Ayna filmi için yeniden yaptırır, çocukluğunda açan ve tarlayı adeta karla kaplamış hissi veren karabuğdayları yıllar sonra aynı tarlaya yine ektirir. Çiftçilerin, toprağın karabuğdaylar için uygun olmadığını, uzun yıllardır ekmedikleri ikazına rağmen tohumları atar ve gerçekten çocukluğundaki gibi karabuğdaylar beyaz çiçekler açarlar.

Son bir soru: Trajedileri, soykırımları, savaşları yaratan tarih, neden ilk fırsatta belleği öldürür? Ve neden sinema inadına mühürler zamanı?

Sanatçı ve sanatı üzerine…

Tarkovski’nin kimi sözleri bir filozof olduğunu düşündürtür adeta: aşağıda sanatçı ve sanatı üzerine sözleri gibi…
“Çirkin, nasıl güzelin içinde varsa, güzel de çirkinin içinde vardır. Hayat, bu saçmalığa varan muazzam çelişkinin içine gömülmüştür ve bu çelişki sanatta aynı zamanda hem uyumlu hem de dramatik bir birlik olarak belirir. Her şeyin birbirine yakın olduğu, her şeyin iç içe geçtiği bu bütünlüğü algılamaksa ancak görüntüyle mümkündür. Bir görüntünün düşüncesinden söz edilebilir, görüntünün özü, sözcüklerle ifade edilebilir, çünkü düşüncenin sözel ifadesi, şekillendirilmesi mümkündür. Ancak bu tanımlama da görüntüyü anlatmaya yetmez. Bir görüntü bu eylemin ussal anlamı açısından kavranamaz. Sonsuzluk düşüncesi, sözcüklerle ifade edilemez, hatta tanımlanamaz bile. Sanat ise insanlara bu olanağı bahşeder, sonsuzu denenebilir kılar. Sanatçının kendi sanatı uğruna verdiği mücadelenin vazgeçilmez koşulları, kendine inanmak, hizmet etmeye hazır olmak ve taviz vermemektir.” (s.45)

http://www.radikal.com.tr/ek_haber.php?ek=ktp&haberno=7232

Son Oyun'a Boston'dan En İyi Film Ödülü

2008-01-18T02:34:00.000-08:00

Müjde Arslan'ın Son Oyun adındaki ilk filmi 12. Boston Kısa Film ve Belgesel Yarışması'nda En İyi Film Ödülü'nü Nesimi Yetik'in "Annem Sinema Öğreniyor" filmiyle paylaştı.

Yarışmada En İyi Belgesel Ödülü'nü Rüya Arzu Köksal "Yollar Çimen Bağladı" ve Sevgi Ortaç'ın "Tek Duvarlı Şehir" filmleri aldı. Yarışmada halk ödülleri belgeselde Petra Holzer Özgüven'in "Alethea", kısa filmde ise Alp Aslan Esener'in "Kırık Yaşamlar Diyarı" filmlerine değer görüldü.

2008-01-17T08:16:00.000-08:00

son oyun

2008-01-17T07:53:00.000-08:00

“Son Oyun”

Kurmaca / DV / renkli / 13 dk. / diyalogsuz / 2006

Yönetmen / Senaryo: Müjde Arslan
Kamera / Montaj: Kazım Öz
Müzik: Mehmet Atlı
Oyuncular: Hasan Günyar, İlyas Bestan

Sinopsis

Gecekondu semtlerinde yaşayan iki yaşlı adamın ilişkileri ekseninde dostluk üzerine bir film. İki yaşlı adam, kat ettikleri zorlu yollardan sonra bir tepede buluşup, satranç oynarlar. Burası kentin dışında gökdelenlerin sisler arasında gözüktüğü bir yerdir. İki yaşlı kralın, kente karşı oyunu alma şansı var mıdır?

Ödüller, gösterildiği festivaller

* Marmara Üniversitesi Kısa Film Yarışması
En İyi Görüntü –Mansiyon

* PAM Çevre Film Festivali
Özendirme Ödülü

* Tohum Kısa Film Festivali
Sevgi ve Dostluk Ödülü

* Tanger Akdeniz Filmleri Festivali (Fas)
Mansiyon Ödülü

* 12. Boston Kısa Film ve Belgesel Yarışması
En İyi Film Ödülü

* Kanaltürk’te gösterim

* Potenza Genç Yönetmenler Festivali – İtalya (Gösterim)

* 7. Uluslar arası İzmir Kısa Film Festivali (Gösterim)

* 4. Londra Kürt Film Festivali

* 4. Berlin Kürt Film Festivali

2008-01-17T07:38:00.000-08:00

ATIF YILMAZ FİLMLERİNİ, YAŞADIĞI DÖNEMİ ANLATIYOR

2008-01-17T07:35:00.000-08:00

İki yıl yaşamını yitiren ünlü yönetmen Atıf Yılmaz’ın yarım asrı geçen sanat yaşamında yaptığı röportajlar bir araya getirildi. Gazeteci Müjde Arslan’ın derlediği kitapta yönetmen, sanat görüşünü açıklarken, filmlerine, yaşadığı döneme ilişkin fikirlerini dile getiriyor. Sinemada arkeolojik bir kazı çalışması yapılarak derlenen kitap, “Rejisör / Atıf Yılmaz” adıyla Agora Kitaplığı’ndan yayınlandı. Atıf Yılmaz’ın filmografisi gibi röportajlar da döneme ayna tutuyor. Kitapta, 1951 yılında Orhan Kemal’in Atıf Yılmaz’la yaptığı röportajın yanı sıra 50 yıla yayılan bir süreçte Engin Ayça, Attila Dorsay, Vecdi Sayar, Hilmi Etikan, Ayça Atikoğlu, Mehmet Erdem, Hızır Tüzel, Erhan Sökmen’in de aralarında bulunduğu çok sayıda eleştirmen ve gazetecinin yaptığı röportajlar yer alıyor.

Kitap arka kapak yazısından;
50 yılı aşkın sürede 113 film: Atıf Yılmaz, ölümüne kadar neredeyse hiç sinema kitabını okumadığını söylese ve sinemayı bir sanat olarak hafife aldığını yer yer ifade etse de, katıksız bir sinema âşığıydı ve bütün ömrünü sinema sanatına adadı. Yılda altı film birden çektiği de oldu, uzun yıllar hiç kamera arkasına geçmediği de. Ortaokulda bir arkadaşının taktığını söylediği isimle bir ‘rejisör’dü; halk onu böyle tanıdı, böyle sevdi. Keza, halk filmlerinin yönetmeniydi, halka seveceği filmler yaptı. Dahası, sinemadan kazandı, sinemadan borçlandı, sinemadan yoksul düştü; sinemadan kadınlar sevdi, hayatına giren kadınlar sinema yolculuğunda onu hiç yalnız bırakmadılar. Türkiye’nin kültür hayatı ve politikasıyla her zaman yakından ilgilendi, dert edindi, bu alanda filmler yaptı.
Tek kelimeyle Atıf Yılmaz, ülke sinemasının ‘rejisör’üydü.

Isbn: 978-605-006-000-3
Barkod: 978-605-006-000-3
Fiyat: 15 YTL
Sayfa: 240

MÜJDE ARSLAN
1981, Mardin doğumlu. Dicle Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü’nden mezun olduktan sonra yüksek lisans eğitimini Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Sinema Bölümü’nde sürdürdü. 2001 yılından 2007 yılının başlarına kadar Gündem gazetesinde kültür-sanat muhabiri, sinema yazarı ve kültür-sanat editörü olarak çalıştı. Yurtiçi ve yurtdışında çeşitli ödüller alan ilk kısa filmi Son Oyun’dan sonra Nora adında bir kısa film ve İkinci Adres adında bir TV belgeseli çekti. ‘Rejisör’ Atıf Yılmaz, Arslan’ın ilk kitap çalışmasıdır.

Ayrıntılı bilgi için:
Agora Kitaplığı
Erdem Öztop
02122439626
www.agorakitapligi.com